A
*a(b) a ante consonantes et i (e.g. 6,16 a Iutiæ prominentia), ab ante vocales et h (e.g. 3,18 ab hortatoris amplitudine) abs semel legitur I de qualibet separatione cum sensu locali tum in imagine (hic illic in notionem `adversus´ vergit) A c verbis movendi, transferendi, revocandi, deflectendi sim. 1 composita 2 simplicia B c. subst. a verbis derivatis C c. adi D c. indecl. II ab re i. sine causa III spectat ad initium separationis sive actionis unde loci vel a qua persona profiscatur, oriatur, fiat (sensu locali non iam interlucente meram relationem indicat; hic illic vergit in notionem causalem `propter´) A strictius 1 c. verbis 2 c.adi. B liberius 1 c. verbis accipiendi, exigendi, petendi, quærendi sim. 2 c. verbo`esse´ IV sensu separationis vanescente significat locum ubi quid fiat V sensu separationis penitus exstincto de tempore VI de origine A gentis, hominis etc.B nominis VII de auctore et causa A c. verbis (genere passivo sive eadem significatione) B c. adi. vi passiva C c. subst. a verbo derivato; cum adverbiis iunctum: ab hinc, ab inde, ab invicem, a longe, a remotis, amodo = ex hoc tempore, ab olim
abbas -tis m.vir venerandus monasterio præfectus
abdicatio actio abdicandi magistratum 1 c.gen.obi. 2 c.gen.subi.
abdico-avi -atum are 1 i.q.depono 2 i.q. aspernor, repudio, desero. 3 technice exautoro 298,24
abdo abscondo, occulto, removeo
   abditum locus occultus
   abdita de locis occultis
abdomen adeps, pinguedo
abduco, -xi, .ctum, -cere I proprie i.q. ab aliquo loco duco; Gertz M= auferre, asportare A c.abl. B sine abl. 1 homines 2 res II translate i.q. illicio
abeo, -ii, -itum, -ire I sensu stricto i.q. abscedo A de hominibus 1 abs. 2 c.abl. 3 c. acc. B de rebus 1 abs. 2 c. præp. II sensu latiore i.q. convertor, evado
aberro, -avi i.q. erro 1 proprie 2 translate
® abhominabilis = abominabilis = detestabilis/nefariusRH Gertz S III Index V;
® ab(h)ominatio Gertz M II, 169,5 (medii aevi etiam = aversatio RH)
abhorreo,-ui,-ere i.q. recuso, abnego
*abicio,-ieci,-iectum,-icere 1 i.q. proicio, despuo, amitto a proprie b translate i.q. depono, omitto 2 i.q. deicio a proprie b translate
   abiectus,-a,-um i.q. humilis 1 adi. 2 subst.
abiectio,-nis i.q. actio abiciendi
‡abiecto,-avi i.q. abicio
‡abiectus,-us m. i.q. deformatio
‡abietinus,-a,-um i.q. abiegnus (< abies = Pinus abies / Pinus picea Linné)
abigo,-egi,-actum,-igere 1 i.q. expello 2 i. propello, depello
abinde i.q.ex eo tempore
abitus,-us m. i.q.discessus
® ablativus sæpe pro accusativo de temporis spatio Gertz S III Index V
® ablata,-orum n.plur. 27,20 vide part.perf. ablatus < aufero
ablego, avi -atum-are i.q.discutio
abluo,-i,-tum,-ere 1 proprie a i.q. :lavo b i.q. eluo 2 translate i.q.diluo
® ablutio pedum in cena domini Gertz S 508 sub "mandare"
abnego,-avi i.q.nego ® se abnegare Gertz S I 63,2 et S II 338,9
abnuo,-i,-ere i.q. nego, abnego 1 abs. 2 c.acc. 3 c.inf.
aboleo,-evi,-itum,-ere 1 i.q.deleo, tollo, abrogo 2 i.q. diluo expio
abrado,-si,-sum,-dere 1 i.q.:rado, demo 2 i.q. reseco
abripio,-ripui,-reptum,-ripere 1 i.q. abduco, rapio, tollo a proprie b translate 2 i.q. decido 3 i.q. irritum facio
abrogo,-avi i.q. tollo, aboleo, infirmo
abrumpo,-pi,-ptum,-mpere 1 i.q.abscindo a proprie b translate 2 i.q. dirimo 3 i.q excludo, secerno
abscedo,-ssi,-ssum,-dere i.q. abeo 1 de hominibus a abs. b c.abl. 2 de rebus
abscessus,-us i.q. discessus
abscido,-di,-sum,-dere 1 i.q. amputo, decido 2 i.q. removeo, aboleo
   abscisus,-a,-um i.q. brevis
   abscise i.q.breviter
abscindo,-di,-ssum,-ndere i.q. violenter amputo
® a(b)scultare = auscultare Gertz S II 303,8
absens,-tis i.q. qui abest 1 de hominibus 2 de rebus
® absentare se = abire, discedere Gertz S III 427,11; Gertz M absentare velum aspectu I,90,16-17
*absentia,-æ i.q. status `abessendi´ 9,34
absisto,-stiti,-stitum,-sistere 1 i.q.absum, remotus sum a proprie b translate 2 i.q. desisto
absolutio,-nis 1 i.q. liberatio 2 i.q. venia
absolvo,-vi,-utum,-vere 1 i.q. facio, efficio, conficio 2 i.q. satisfacio, expleo 3 i.q. libero a generatim b de iudice 4 i.q. diluo, se absolvere = recusare, absolvere ab excommunicatione, absolvere de peccatis, absolvere votum
absonus,-a,-um i.q. disconveniens, alienus
absorbeo,-ui,-ere i.q. exsorbeo
*absque c.abl. i.q. sine
abstergeo,-si,-sum,-gere 1 proprie i.q. detergeo 2 translate i.q. diluo
abstinentia,-æ 1 i.q. moderatio, temperantia 2 c.gen. obi. i.q. actio abstinendi, carendi
abstineo,-ui,-ere 1 i.q. cohibeo, arceo 2 i.q. abstineo me a abs. b c.abl. c c. ab d c. quo minus
   abstinens,-tis c.gen
abstraho,-xi,-ctum,-here 1 i.q. abduco, removeo a c.abl generatim b sine abl. 2 translate i.q. averto, abstineo a c. ab b c.abl. c sine abl.
abstrusus,-a,-um 1 proprie i.q. occultus, remotus 2 translate
absum,-fui,-esse 1 i.q. non adsum, remotus sum, disto a de hominibus b de rebus 2 i.q. desum, non suppeto
*absumo,-psi,-ptum,-ere I i.q. consumo, utor II i.q. deleo, destruo 1 res 2 animantes a active i.q cædo, neco b passive i.q. morior
absurdus,-a,-um i.q. iniquus
abundantia,-æ i.q. affluentia, copia, ubertas 1 abs. 2 c.gen.subi.3 c.gen.obi.
abunde i.q. abundanter, affatim, copiose; iunctura: abunde est 1 c.inf. i.q. satis est 2 sine inf.
abundo,-avi 1 nude i.q. :multis comitibus nitor, superior sum 2 c.abl.copiæ i.q.affluo, copiosus opulentus sum
   abundans,-tis i.q. affluens, uber, permagnus 2 i.q. plenus, præditus a c.abl. de hominibus b c.gen.
® abusio = contemptio Gertz S II 307,14
abutor,-usus sum i.q. falso utor
® abyssus =altum mare Gertz M II 475,13
*ac (cf.atque) particula copulativa; prævalet ante consonantes(ante gutturales quoque e.g. 6,17)sed legitur et ante vocales et ante h. Semper dicitur : ac deinde, ac(atque) demum 1 vi connexa a iunguntur duo membra b ultimum membrum aliis coniungit c iunguntur numeralia d iuncturæ notabiliores: -que ac ; ac...nec non et e ac ne f ac pro `neve´ 2 vi comparativa vel potius æquativa : æque ac, idem ac, nec minus ac, pariter ac, perinde ac, haud (nec) secus ac, simul ac
ac si i.q.quasi
*accedo,-ssi,-ssum,-dere I prævalente sensu motionis i.q. adeo, advenio A proprie (pro subi.cum homines tum res corporeæ) 1 nude 2 c.adv. 3 ad homines a c.acc. b c.dat 4 ad res, loca, sim. a c.acc. b c. in d c. dat. B translate (pro subi. incorporalia a c. dat. b sine dat.II prævalente sensu augmentationis i.q. addor a c. dat. b sine dat.
acceleratio,-nis i.q. actio accelerandi 1 c.gen. obi. 2 nude
accelero,-avi i.q. maturo, etiam + inf. Gertz M 398,30
accendo,-di,-sum,-dere 1 proprie i.q. incendo 2 translate i.q. commoveo, concito, impello a c.abl. b sine abl. 3 i.q. efficio, conflo, moveo
acceptabilis,-e i.q. acceptus, gratus
® acceptio = existimatio, dignitas Gertz S I 75,1, Gertz M = gratia 62,6
accepto,-avi 1 i.q. accipio 2 i.q. probo
*accerso,-ivi,-itum,-ere I generatim i.q. accieo, venire jubeo, venire facio A homines 1 singulos (i.q. voco) 2 plures a i.q. voco b i.q. convoco B manum in medium prodire iubeo (iocose dicitur) II speciatim i.q. invito ® accersire = arcessere Gertz S passim
accessio,-nis 1 i.q actio accedendi, adeundi, aditus 2 i.q. incrementum
accessus,-us i.q. actio accedendi, aditus 1 proprie a c.gen.obi. b c. gen.subi. 2 translate i.q. facultas, potestas
accido,-i,-ere i.q. evenio, contingo, fio 1 personaliter 2 impersonaliter a c.adv. b c. ut c c. acc.c.inf.
accingo,-xi,-ctum,-gere i.q. cingo, armo 1 proprie 2 translate i.q. orno
accio,-vi,-tum,-re i.q.accerso, advoco, convoco 1 homines 2 res a corporeas b incorporeas
*accipio,-cepi,-ceptum,-cipere I i.q. adipiscor, habeo; Gertz M II 119,11 = vi sumere A abs. B c.acc. 1 corporea 2 incorporea II comperio, audio 1 c.abl. 2 sine abl III recipio, excipio IV intelligo, habeo exsistimo
   acceptus,-a,-um i.q. carus, gratus
   accepta,-orum subst. n. ad II i.q. res auditæ, fama
accipiter,-ris m. nomen avis rapacis (`høkia´)
acclamatio,-nis i.q. clamor assentiens
acclamo,-avi 1 i.q. clamo a abs. b c.acc.c inf 2 i.q. consentio ® = exclamare Gertz S I,118,6; = imperare Gertz S 122,21
acclinis,-e i.q. acclinatus
accola,-æ m. 1 i.q. qui iuxta vel circa locum habitat 2 i.q. incola
accommodo,-avi i.q.do, præbeo
accresco,-vi,-tum,-scere i.q. adiungor, addor
accubitus,-us m. i.q. locus accubandi, sedes
accubo,-are i.q. mensæ accubo, sedeo
accumbo,-bui,-bitum,-mbere i.q. :sedem, locum capio
accuratus,-a,-um i.q. cum cura factus, diligens 2 i.q splendidus
   accurate i.q.diligenter
® accuratio =diligentia, diligens cautio Gertz M II 168,35
® accurare i.e. cum cura facere, etiam + inf. accurabo evincere Gertz M II 400,29
accurro,-ri,-sum,-rere i.q. advolo, appropero
accursus,-us i.q. actio accurrendi
accusatio,-nis i.q. criminatio, insimulatio 1 sensu iuridicali 2 sensu a c.gen.obi. b sine gen.obi.
accusator,-is 1 i.q. qui accusat, insimulator 2 i.q.detrectator c.gen.obi.
accuso,-avi 1 iuridicialiter i.q. insimulo 2 i.q. vitupero
   accusans,-tis opp.reus
® acephali proprie capite carentes i.e. præcipue hæretici quidam sic vocantur Gertz M I, 80,11
*acer,-ris,-e 1 de animantium vi agendi a de ipsis hominibus i.q.audax crudelis, vehemens b de facultatibus animi c de sensibus d de sagacibus bestiis 2 de rerum vi afficiendi i.q. gravis, vehemens
*acriter 1 de actione vehementi a speciatim de actione infesta, bellicosa b generatim 2 de affectu gravi
acerbitas,-tis de sapore acri 2 iniucunditas, tristitia, asperitas (c.gen.causæ moventis sive rei acerbæ) 3 (c.gen.) feritas
acerbus,-a,-um i.q. iniucundus, tristis
   acerbe i. amare syn.acriter
acerra,-æ turibulum, vas fragrantiam continens
acervus,-i 1 de rebus aliis super alias comulatis i.q. congeries, strues a c.gen. b nude 2 de hominum multitudine, globo
*acies,-i I proprie i.q. acumen cultri, gladii sim.II translate A de oculis 1 i.q. obtutus acer 2 i.q.vis videndi 3 obtutus 4 oculus.B in arte militari significat 1 locum prælii (nostra lingua `frontlinie´.....)2 totum exercitum dispositum 3 partem exercitus (sive classis) consilio quodam per ordines dispositi 4 prælium exercitu instructo in aperto campo commissum (acie aggredi, excipere, manum conserere, superare sim.)
® acoli(y)tus/acoluthus gr. (= comites sacerdotis) = clericulus minoris ordinis, qui quartum gradum adeptus est, vide et ostiarius 1º, lector 2º, exorcista 3 º > subdiaconus ordinis maioris > diaconus
® aconîtum Linné (teutonice Eisenhut, Sturmhut, Venuswagen) Gertz M I,78,25 aconita : herba quae venenum continet
acquiesco,-vi,-tum,-scere nonnisi proprio sensu i.q. quieti me dedo 1 de animantibus 2 de classe 3 de cineribus mortui 4 de procella consternationis i.q. tranquillam fieri; Gertz M = obtemperare I,232,24, = morem gerere II,140,17, cum inf.: acquievit scribere = voluit scribere
acquiro,-sivi,-situm,-rere i.q. mihi paro (cum homines tum res) ; Gertz M II,409,24 :aliquam legaliter acquirere = in matrimonium ducere RH
   acquirenda,-orum n.
   acquisita,-orum n.
acritas,-tis de visu acri (c.gen.)
® actenus vide hactenus
actio,-nis 1 generaliter i.q. agendi ratio a generatim nude b speciatim de missa 2 in re iudiciaria de causa adversus reum agenda (hic illic de oratione in iudicio habita) 3 fere i.q. oratio
® actitare (frequentative ago) saepenumero litem habere
actor,-is i.q. accusator, opp. reus; Gertz M =auctor, deo actore = deo agente
actus,-us 1 de gladio agendo i.q. ictus 2 de rebus gestis sive gerendis a c.gen. subi. b c.gen.obi. c sine gen.
aculeus,-i 1 proprie de rebus acutis 2 translate a de procacitate facundiæ b fere i.q. stimulus
acumen,-inis n. 1 de acutis beluæ dentibus 2 de rebus acutis (cum de armis tum de aliis) a c.gen. b sine gen.3 de ingenio, de sagitate a c. gen. vel pron.poss. b sine gen. > vergit in notionem artificii e.g. 236,24
acuo,-i,-tum,-ere 1 i.q. sagacem facio 2 i.q. augeo
   acutus,-a,-um de instrumentis ad pungendum vel cædendum aptis
   acute i. callide
*ad I de motu et directione (sæpe accedit usque) A cum sensu locali tum in imagine 1 c. verbis a movendi, transferendi, pertinendi sim. (c.gerund vergit in notionen finalem) b dicendi, scribendi, respondendi sive non 2 c. subst. a: a verbis derivatis b aliis 3 c. adi. 4 c. participiis B temporaliter C spectat ad mensuram II de relatione finali (sæpissime c. gerund.) A c. verbis adhortandi, impellendi, provocandi B c. verbis sufficiendi sive non C c. aliis III de positione et situ A notione directionis nondum plane exstincta B notione directionis deperdita 1 generatim 2 c. numeralibus i.q. circa 3 de tempore (quando) (iunctura: ad tempus i.suo tempore IV de modo 64,28 V de rebus comitantibus (transit in notionem causalem) pro abl.nudo VI formulæ: ad instar 208,7,. ad hæc (i.qu. præterea 297,32 (syn. usque) ® ad invicem = invicem; = inter se; ad modicum = (ad) breve tempus ; ad plenum = satis ; ad presens = nunc / statim Gertz S; Gertz M ad instar = pro;ad modum = sicut;ad minus = saltem;ad maius = maxime; ad instantiam = rogatione alicuius etiam atque etiam vel ad preces, ad tempus i.q. pro tempore; ad duas noctes = duas noctes; postea ad multa tempora = multis temporibus post; ad longum tempus ante = multo ante
® adacutus = acutus Gertz S I 79,12
adæquo,-avi 1 i.q. æquum facio, comparo 2 fere i.q. compleo
adamo,-avi i q. concupisco, uxorem habere volo
adapto,-avi i.q. accommodo
® adaquare = irrigare Gertz S III 403,27
adaquo,-avi i.q. ad aquam duco (equos)
® adarmare = armare Gertz S 102,11
adaugeo,-xi,-ctum,-gere i.q. augeo, maiorem facio Gertz M adaugere = dotare
® adbreviare = brevius facere RH
addico,-xi,-ctum,-cere 1 in iudicioextremo ad pønam condemno 2 translate i.q. designo, attribuo
additamentum,-i de ea re quæ additur c.gen.rei additæ
additio,-nis i. actio addendi
addo,-didi,-ditum,-dere 1 i.q. appono a proprie b translate 2 c. notione augendi a generaliter i.q. præter aliud tribuo c.acc. et dat. b dicendo addo c cogitatione addo (sequitur quod)
*adduco,-xi,-ctum,-cere 1 proprie ad aliquem locum vel hominem duco, Gertz M = affero a abs. b addito loco 2 translate i.q. compello, perduco a c.acc.et abl. b c. acc. c. acc.omisso abl. c ad c.gerund. d adductus ut; iunctura : mentes adducere Gertz M 90, Va,9 = mentem advertere vel = animadvertere; adductus-us m. actio veniendi (opp. reductus actio revertendi) Gertz M I,424,10
adedo,-di,-sum,-dere [nonnisi perf.part.] 1 proprie i.q. arrodo 2 translate i.q.(partim) consumo, attero
*adeo,-ii,-itum,-ire 1 proprie sensu motionis prævalente i.q. peto, appropinquo 2 translate sensu motionis evanescente a sensu hostili b sensu amico c oscillat inter a et b 3 vergit in notionem subeundi
® adeo adv. =aeque ut Gertz M I,437,16 ; eo modo quo RH vide *adeo i.q. usque eo
adiens,-euntis substantive 241,26 (< adire)
*adeo i.q. usque eo I retro spectat II e contextu supplenda res ad quam spectat particula III spectat versus sequentia A auget adi.sive adv. i.q. tam. 1 sequente enunt.sec.ut a anteponitur 7,8 b postponitur 125,2 B auget verba i.q. tantum 1 sequente enunt.sec. a adeo ...ut b adeo ut (i. ita ut cf. àdeo quod apud quosdam scriptores) c quin 9,15 2 non adeo ...quam iunctura : adeo usque 496,31
adeps,-ipis m. i.q. pinguedo; Gertz M proponit adipum laternam parvam esse quae adipe alenda est
adeptio,-nis actio adipiscendi, comparatio.
adhibeo,-ui,-itum,-ere i.q. adduco, affero, sæpe notione propria vanescente in notionem utendi vergit 1 c.acc. et dat. a pro obi. homines b pro obi. res 2 c.acc. solo a pro obi. homines b pro obi. res, fere i.q. utor
adhortatio,-nis actio adhortandi, monendi 1 generatim 2 speciatim de actione stimulandi ad pugnam a abs. b c. gen. poss.
adhortor,-atus sum,-ari i.q. animum do, stimulo, moneo
*adhuc 1 hodie quoque a in oratione directa b in oratione obliqua 2 etiam tum 3 ad id tempus
adiaceo,-ui,-ere 1 de situ locorum i.q. vicinum esse 2 de aliis
*adicio,-ieci,-iectum,-icere 1 generaliter i.q. addo affero a c. acc. et dat.:de animantibus 2 speciatim i.q.dicendo, scribendo aliquid addo. a sequitur obi.nominale b sequitur acc. c.inf. c sequitur quæstio indirecta
adiectio,-nis actio adiciendi
*adigo,-egi,-actum,-igere 1 proprie i.q.adduco, impello sensu locali a de animantibus b de rebus 2 in imagine 3 translate fere i.q.aliquem ad aliquid cogo, aliqua re obstringo a c.dat. b sine dat.
*adimo,-emi,-emptum,-imere i.q. eripio, aufero (sæpe omisso dat.) 1 homines 2 res
adimpleo,-vi,-tum,-re i. ad finem perduco ® = implere, etiam præsagium, promissum, desiderium Gertz S e.g. II 190,11; = perficere e.g. 103,15
® adinvenire = nova(nec bona) comminisci Gertz S II 326,13 ; adinventiones S I 94,11
*adipiscor,-eptus sum, -ipisci studio assequor, impetro 1 homines 2 res
® adipum vel adipus Gertz M II 210,17 (< adeps quod vide)
*aditus,-us 1 sensu locali (sæpe c.gen. loci adeundi vel personæ et rei adeundæ sive c.gen. eius qui adit a actio adeundi b via, locus adeundi c facultas, potestas adeundi 2 sensu locali deperdito vergit in notionem facultatis (c.gen. et nude)
adiudico,-avi 1 c.dat. i.q. iudicio attribuo 2 sine dat.i.q. iudico
adiumentum,-i i.q. auxilium
adiungo,-xi,-ctum,-gere i.q. adnecto, coniungo, addo
adiuratio,-nis i. actio vehementer orandi et obtestandi
adiuro,- avi i. vehementer peto (® aliquem ut Gertz S II 342,29; adiuratus = dato jurejurando 302,18)
adiutor,-is qui adiuvat 1 c.gen. 2 nude
® adiutorium = auxiliumRH Gertz M II173,28
adiuvo,-vi,-tum,-vare i.q. sustento 1 vergit in notionem augendi 2 vergit in notionem auxilio tollendi
adminiculor,-atus sum, -ari de hominibus adiuvantibus
adminiculum,-i 1 de fulcimento rei corporalis 2 sensu proprio penitus extincto fere i.q. auxilium
administratio,-nis 1 sensu strictiore de actione præbendi 2 sensu latiore a de qualibet actione : c.gen. rei gerendæ, gubernandæ b i.q. functio
administrator,-is 1 i.q. minister 2 de ministris ecclesiæ
administro,-avi 1 sensu strictiore i.q. præsto, præbeo a c.dat. b sine dat.2 sensu latiore fere i.q. ago, gero, curo, moderor (cum de muneribus exercendis tum de aliis
admirabilis,-e 1 quod admirationem movet 2 quod mirum videtur
*admiratio,-nis 1 affectus verantis vel reverentis a abs. b c.gen.subi. c c.gen. obi.2 affectus obstupescentis a abs. b c.gen.subi. c c.gen. rei mirabilis
admirator,-is qui veneratur vel suspicit
admiratrix,-cis quæ veneratur vel suspicit
admiror,-atus sum,-ari 1 i.q. veneror, suspicio 2 i.q. miror, stupeo
   admiranter i. cum admiratione
admisceo,-scui,-xtum,-scere i. miscendo infero, adicio 1 c.dat. 2 sine dat.
admissio,-nis i.q. permissio
*admitto,-si,-ssum,-ttere 1 i.q. appono, iuxta pono 2 i.q.aditum præbeo, adhibeo(pro obi. homines) 3 i.q. permitto, concedo (pro obi. res) 4 vergit in notionem committendi (® = capere consilium Gertz S I 113,18 ; admittere = infligere (ictus 118,1) = ferre, dare (opem 135,15) = accipere (dona 124,6) = dare (vela ventis 101,2) ; = celari non posse (380,5); admittere se incendiis = se conicere i.(90,15)
   admissum,-i n. de delicto commisso
*admodum indeclin.i.q. satis(restringit vim adi vel verbi) 1 c. adi (numquam plus uno vocabulo intercedit, sæpe inter subst. et adi. ponitur) a speciatim de ætate b generatim 2 c. verbis (sæpe intercedunt nonnullæ voces)
admoneo,-ui,-itum,-ere i.q. moneo 1 c. abl. 2 c. gen., 3 c.acc. c. inf..4 c. ut, ne
admonitio,-nis i.q. monitio
admoveo,-vi,-tum,-vere 1 i.q. affero, adduco, adhibeo a animantia c.dat. b res c.dat. 2 vanescente sensu movendi i.q. iungo
adn. vide ann.
® adnihilare = ad nihilum redigere Gertz S II 363,23, adnihilatio Gertz M I,32,4 = eversio RH cf. teutonice Vernichtung
*adolescens,-tis m. i.q. iuvenis
adolescentia,-æ i.q. de prima ætate
adolescentulus,-i m. i.q. admodum adolescens
adolesco,-olevi,-ultum,-olescere 1 i.q. cresco a de animalibus b de rebus 2 i.q.nutrio
   adultus,-a,-um 1 de hominibus i.q. pubes 2 de rebus i.q. vetus et validus
adopto,-avi i.q. opto; Gertz M adoptare fidem I,118,10, adoptare ecclesiam = ecclesiae (dat.) favere RH, II,440,32
® adorare = orare Gertz S II 362,2
adordior,-sus sum,-diri 1 i.q. incipio a c.acc. b c.inf. 2 i.q.aggredior, attento
*adorior,-tus sum,-iri i.q.aggredior, hostiliter peto 1 animantia a c.abl. b sine abl. 2 res a c.abl. bb sine abl.
adorno,-avi 1 i.q. orno a c.abl. b sine abl. 2 i.q. honoro
adoro,-avi i.q. veneror
adp-.>app-
ads.> ass-
adsc-> asc-
adsp->asp-
adst->ast-
adulatio,-nis i.q.actio adulandi, blanditia 1 nude 2 c. obi. gen.
adulatrix,-cis i.q. assentatrix
adulor,-atus sum,-ari 1 i.q. blandior a abs. b c.acc. c c.dat 2 i.q. peto, contendo
adulter -a-um i.q. 1 m.i.q. adulterator 2 f.femina infidelis
adulterinus,-a,-um 1 i.q. falsus 2 i.q. alienus
adulterium,-i i.q. stuprum
adumbratio,-nis 1 i.q. imago 2 i.q.simulatio
adumbro,-avi 1 i.q.depingo 2 i.q.fingo 3 i.q.obscure indico, portendo 4 i.q. umbris afficio, vexo
   adumbratus,-a,-um i.q. fictus, falsus
® adunare = in unum cogere, congregare Gertz S I 105,2; = adiungere 158, 11 seq.
aduncus,-a,-um i.q.uncus, incurvus
aduro,-ssi,-stum,-rere 1 i.q. uro 2 translate deleo, exstinguo
adusque i.q. usque ad
® adustio = incendium Gertz S 83,16
advecto,-avi i.q. adduco
adveho,-xi,-ctum,-here 1 i.q.affero 2 passive i.q. advenio, appropinquo a c.abl. instr.b c.dat.loci
advena,-æ g.c. i.q. alienigena, externus 1 subst.2 adi.
advenio,-i,-tum,-ire i.q. accedo, ad aliquem locum venio, pervenio 1 de hominibus a abs. b c.abl. instr. c c.ex d c. apud e c.acc. 2 translate
adventatio,-nis i.q. actio adventandi, accessus
advento,-avi i.q. appropinquo 1 de hominibus a abs. b c.adv. 2 de rebus
*adventus,-us m. i.q. actio adveniendi 1 hominum (cum nude tum gen. et adi.accedentibus) 2 rerum
adversarius,-a,-um 1 subst. i.q. hostis 2 adi. i.q.hostilis
adversitas,-tis 1 i.q. fortuna adversa 2 i.q. iniquitas ® = impedimentum Gertz S I 91,21
adversor,-atus sum,-ari i.q. repugno c.dat.
*adversus,-a,-um 1 i.q. oppositus (hic illic c.dat.) 2 i.q. infestus, infaustus 3 i.q.hostilis a c. dat. b sine dat..
   adversum,-i n. 1 i.q. latus oppositum a c. gen. b sine gen.2 nota sensum hostilem 398,21
*adversum præp.c.acc.de relatione hostili 1 c.verbis 2 c. subst. a a verbis derivatis b aliis 3 c.adi.
*adversa,-orum n. i.q. res adversæ
adverto,-ti,-sum,-tere 1 i.q. aliquid ad aliquam rem verto a c. dat. b c. in 2 i.q.do, dedo 3 i.q. adnimadverto, cognosco a c.acc. b c. duobus acc. c c.acc. c.inf. d c. quæstione indirecta 4 i.q. habeo æstimo (nonnisi passive)
® advesperare/ advesperascere Gertz M II,484,28 = die inclinante in vesperam RH
® advivere = ultra vivere Gertz S I 85,12, =adhuc vivere Gertz M II,33,27
advocatio,-nis 1 i.q. vocatio c.gen.obi. 2 i.q. auxilium advocati.
advoco,-avi 1 i.q. ad me voco a generatim b speciatim in matrimonium 2 i.q. convoco 3 i.q. imploro
® advocatus = patronus Gertz S I 81,5, Gertz M II,119,6 advocatus regis = regis præfectus
® advolitare (frequentative < advolo) = identidem advolare RH, Gertz M =cito accurrere II,400,25
advolo,-avi i.q.accurro, appropero de hominibus; Gertz M = cito obtemperare iussioni II,393,9
advolvo,-volvi,-volutum,-vere 1 i.q. admolior, voluto a c.dat. b sine dat. 2 i.q. applico 3 me advolvo vel advolvor (de supplicis gestu)
*ædes,-is I generaliter i.q. domus (de singulis conclavibus fortasse 83,38.etc.) A sing.(syn. domus) B plur. II specialiter i.q. ædificium sacris usibus destinatum A de ecclesiis Christianis 1adiectivum sanctitatem indicat a plur. b sing. 2 c. gen.(nonnisi sing.) 3 nude (nonnisi sing.) B de delubris paganis 1 c.gen. 2 nude (nonnisi sing.)
ædificatio,-nis i.q. actio ædificandi
® ædificator Gertz M II,29,10 translate :ædificator morum
ædificium,-i i.ædes, domus, fabrica
ædifico,-avi i.q. construo, facio; Gertz M II,332,21 translate = pietatis sensu aliquem implere
ædituus,-i m. de eo qui domum tutatur
æger,-ra,-rum I proprie i.q.invalidus, graviter affectus A de corpore 1 subst. a nude b c.abl. 2 adi. B de animo II translate i.q. miser
    ægre 1 i.q. invite ; ægre ferre i.q.graviter ferre 2 i.q. vix, difficulter
ægritudo,-inis i.q. sollicitudo, mæstitia
ægrotus,-a,-um i.q. æger, invalidus
æmulatio,-nis i.q. actio æmulandi 1 in bonam sententiam : certatio, studium c.gen. obi 2 in malam sententiam i.q. invidia a abs. b c.gen.obi.
æmulor,-atus sum,-ari 1 i.q. æquare studeo a. c.abl. instr. b sine abl. 2 i.q. studeo, faveo, colo
   æmulans,-tis c.gen.
æmulus,a,um, 1 adi.i.q. æmulans 2 subst. (c.gen.) a i.q. competitor b i.q. studiosus, fautor
æneus,-a,-um i.q. ex ære factus
Æolicus,-a,-um i. ad Æolum ventorum dominatorem pertinens
æquabilis,-e i.q. constans
æquabilitas,-tis i.q. constantia
æqualis,-e i.q. par 1de similitudine quantitatis a c.dat b sine dat. 2 de similitudine qualitatis, dignitatis
   æqualiter i.q. pariter
æqualitas,-tis de concordia, paritate
æquanimiter i.q. æquo animo
æquiparo,-avi i.q. æquo, par sum
æquitas,-tis i.q. iustitia
® aequivocus = ambiguus, anceps, dubius > equivocus = idem nomen habens Gertz S 425,III,4
æquo,-avi 1 i.q.æquum facio, exæquo a c. dat.b sine dat. 2 i.q. exæquor, consequor a c.abl.instr.b sine abl..
æquor,-is n. i.q. mare
æquoreus,-a,-um i.q. marinus
æquus,a,um 1 i.q. par, idem a c. dat b sine dat 2 i.q.justus meritus 3 i.q.favens, benevolus 4 i.q. patiens, constans
   æque i.q. pariter 1 nude 2 c. ac, atque (ante vocales) a dirimuntur e.g. 54,23 b coniunguntur e.g. 75,1 3 c. ut
   æquum,-i n. substantive
aer,-is 1. elementum inter cælum et terram spatium complet 2 loci ad qualitatem cæli spectantes i.q. tempestas
ærarium,-i i..locus quo opes regiæ servantur
aerius,-a,-um [verbum non recte interpretatum :ad ærem pertinens ; recte Georges II translate color caeruleus 214,33 : aeriique coloris parmulis utebantur RH] ® aerii hostes = spiritûs maligni Gertz S I 93,4
® aerugo (teutonice Grünspan, danice kobberrust = ir) Gertz M erugo oblivionis; etiam invidia Georges; vide etiam ferrugo et robigo
aerumna,-æ i.q.calamitas, res adversa
*æs,-ris n. I sensu strictiore de metallo A de quodlibet metallo rudi B de metallo facto et signato cum de generibus naturalibus tum de mixturis1 in rebus artificiosus 2 in re monetali II sensu latiore de pecunia, opibus, bonis
æs alienum 1 de pecunia quæ alteri debetur 2 i.q. fænus
æstas,-tis i.pars anni bello gerendo præcipue apta 1 opp.hiems 2 opp. autumnus
æstimatio,-nis i. actio æstimandi (sæpe c. gen.) 1 strictius ex pecunia 2 latiore sensu ; fere i.q. comparatio 193,5
æstimator,-is de eo qui aliquid æstimat c.gen obi.
‡æstimatrix : i. quæ æstimat
*æstimo,-avi 1 de actione iudicantis, pendentis, censentis a sensu strictiore ex pecunia b sensu latiore syn. metior 74,30
structuræ variæ c.duobus acc.(nom) 2 c.acc.c.inf. i.q. existimo 3 accedit c. gen pretii
æstivalis,-e i.q.æstivus
æstivus,-a,-um i. ad æstatem pertinens 1 generatim 2 t.t. de tributo quod regi ab urbibus conferabatur (danice `midsommers gieldtt´...)
æstuarium,-i de aggeribus Fresiæ ad fluctus maris intercipiendos factis (lingua nostra dige) de variis animi affectibusa a imagine nondum exstincta b imagine sublata pro subi. homines ; ipse affectus pro subi. 377,4 3 i.q. cupio
æstuosus,-a,-um 1 i.q. valde calidus 2 de mari i.q agitatus
æstus,-us m. I proprie. A de fervore, ardore magno B de umoribus agitatis 1 de undis maris i.q. fluctus. 2 speciatim de accessu et recessu maris II in imagine III translate de concitato animo i.q. commotio, concitatio.
*aetas,-tis I de vitæ humanæ tempore A de tota vitæ spatio B de parte vitæ humanæ 1 de qualibet parte 2 de iuventute 3 de senectute 4 de ætate provecta II metonym.de hominibus certæ ætatis III tempus, ævum IV de genrationibus; Gertz M : in etate David = ante multa sæcula
ætatula,-æ de infantia
® aeternaliter adv. in perpetuum RH
æternitastis i.q.perennitas
æternus,-a,-um i.q. perennis, immortalis
æther,-is m. i.q. cælum
ævum,-i 1 i.q.sæculum, ætas 2 i.q tempus
® affamen-is = compellatio (i.e.vehementer loquendi actioRH) Gertz M II,210,25, sed = colloquium M II 397,17
affatim i.q.valde
® affectanda (hic suppleamus materia) Gertz M II,458 notavit: = studiose et iucunde legenda
affectatio,-nis i.q. cupiditas 1 c.gen.obi. 2 nude
affectator,-is qui cupiditate incensus est
affectio,-nis fere i.q. affectus 1 de constitutione corporis 2 de statu animi a generatim b fere i.q. lætitia c i.q. amor
*affecto,-avi i.q. concupisco, appeto 1 c.acc 2 c.acc. c. inf. 3 impersonaliter (sequitur ut)
* affectus,-us 1 i.q.status animi 2 i.q.animi motus, commotio 3 i.q.benevolentia, amor 4 i.q.studium, voluntas a c.gen obi. b c.gen subi.; Gertz M = votum II,395,1
affectuose i.q. cum amore
® affectuosus Gertz S 310,3
affero,-attuli,-allatum,-afferre I de corporeis A res i.q. mecum fero1c.dat.2 sine dat.B homines i.q. adduco 1 c.dat. 2 sine dat. II translate de incorporeis:A i.q.apporto, nuntio 1 c.acc. 2 c. enunt.sec.8,24. 3 c.acc.c. inf. 542,37 B i.q. efficio, do, infero 1 c.dat. 2 sine dat.C i.q. prosum
® afferre = arcessere Gertz M II,150,3, = adducere II,217,3
   allata,-orum n. i.q. res allatæ
*afficio,-feci,-fectum i.q. personam vel rem moveo, in statum aliquem adduco 1 generatim a c.acc. b: c.abl. fere i.q. infero alicui aliquid.(pro obi. homines) 2 speciatim in malam partem i.q. debilito affligo
   affectus,-a,-um i.q. debilitatus, confectus.
affigo,-xi,-xum,-gere i.q.artius cum aliqua re iungo 1 corporaliter a homines, bestias 2 translate.
affirmatio,-nis actio affirmandi, enuntiatio
affinis,-e 1 adi. i.q. quolibet modo cum aliqua re coniunctus, ad rem aliquam pertinens, alicuius rei particeps, noxius a de rebus b de hominibus 2 subst. i.q. vinculo necessitudinis et matrimonio et sanguinis cum aliquo coniunctus, propinquus
affinitas,-tis1 i.q.coniunctio, propinquitas, vicinitas 2 de coniunctione cum sanguinis tum matrimonii
® affinus = adhaerens Gertz S I 164
*affirmo,-avi i.q. dictis confirmo, assevero 1 c.acc. 2 c.acc.c.inf.
afflatus,-us de impetu rabioso
afflictatio,-nis i.q. vexatio
afflicto,-avi i.q. vexo
affligo,-xi,-ctum,-gere i.q. male accipio, male tracto 1 c.acc. 2 c.abl. eius rei qua conficitur aliquis
afflo,-avi i. (vento) adduco
affluens,-tis i.q. abundans, luxuriosus
affor -atus sum,-ari i.q. alloquor
affulgeo,-si,-gere de rebus lætis inopinatisque i.q. appareo
agaso,-nis m. de eo qui cenantibus ministrat
‡ agathum,-i i. res insignis, pretiosa.
agellus,-i m. i.q. parvus ager
*ager,-ri 1 terra culta, arvum 2 i.q.territorium a sing. b plur.; Gertz M = fundus
*agger,-is 1 i.q. strues cum aliis de causis tum munimenti gratia congesta 2 fere i.q. acervus, cumulus
aggero,-ssi,-stum,-rere i.q.affero, apporto
agglomero,-avi,-atum,are i q.adiungo
aggravo,- i. in malem partem augeo
*aggredior,-ssus sum,-di I prævalente sensu motionis i.q. adeo, accedo II vanescente sensu motionis A comiter i.q.me ad aliquem converto 1 c.abl. 2 sine abl. III i.q. incipio, conor a c.acc. b c. inf.® aggressus passive Gertz S I 97,16
® aggregare = coniungere (terras suo regno) Gertz M I,66,13
agilis,-e i.q. celer, promptus
agilitas,-tis 1 i.q. mobilitas, celeritas 2 i.q.facultas, habilitas
agitabilis,-e quæ agitari potest
agitatio,-nis i.q. actus agitandi, motio 1 proprie 2 translate a i.q. exercitatio b i.q. insectatio
agito,-avi 1 i.q.moveo a proprie 2 i.q. vexo 3 vanescente sensu motionis a i.q. facio, exerceo b i.q. mecum reputo; Gertz M controversiam, querelam in iudicio agitare
*agmen,-inis n. i.q. multitudo 1 generatrim a hominum deorumque b bestiarum 2speciatim armatorum a de exercitu iter faciente b de copiis cuiuslibet generis
agnitio,-nis i. facultas agnoscendi, recognitio 1 active 2 passive
agnomen,-inis n. i.q. cognomen personæ vel rei certa de causa inditum 1 de hominibus 2 de portu (danice `Isøre´) 281,26
‡ agnomino,-avi i.q. agnomine orno
agnosco,-ovi,-itum,-oscere 1 i.q. recognosco a homines b res 2 i.q. cognosco, intellego a c.acc. b c.duobus acc, (nom.) c c. acc. (c.inf.) d c.quæstione indirecta
ago,-egi,-actum,-agere I i.q. moveo, pello, duco A proprie in rebus corporeis 1 trans. a de hominibus b de bestiis c de rebus 2 intransitive i.q. proficiscor B translationes 1 prævalet notio pellendi a nude b c.abl.instr. 2 vanescente notione pellendi i.q. afficio, vexo, sollicito 3 aliquem reum ago i.q. accuso 4 i.q. cogo 5 de fama i.q. fero II i.q. facio, efficio A trans. 1 generatim; cum ago iuncturæ Saxoni gratissimæ eiusque stylo propriæ ordine alphabetico afferuntur: confessionem, contemptum, curam, defensionem, delectum, dissimulationem, expeditionem, mentionem, moram, navigationem, nuptias, partitionem, rem...divinam, respectum, silentium, stragem ago 2 speciatim de tempore a in universum b: annum aliquem ago i. in aliquo anno sum 3 locutiones variæ: partes agere, gratias agere 4 i.q.agere se :tolerabiliorem regem quam militem 342,8 B intransitive 1 i.q. rem gero a c.abl.instr. b modus indicatur 2 i.q. loquor, colloquor, tracto 3 i.q.defendo, causam dico 4 actum est de aliquo fere i.q. periit 5 i.q. moror, sum III se agere i.q. se præbere, se gerere A c.acc.prædicativo B modus indicatur; Gertz M: iuncturae: agi exsilio =agi in exsilium, agi periculo = periculose versari; deo agente = providentia divina; confessionem agere = confiteri, longe agere = procul abesse
   acta,-orum n. i.q. res gestæ
agon,-is m.i.q. certamen, duellum; Gertz M agon = passio
® agonia (exitus) i.q. timor mortis
® agonista = miles Gertz S 160,23
agonizo,avi, i.q. luctor, pugno
agrestis,-e 1 adi a i.q agrestium, rusticorum b fere i.q. rudis, asper 2.substantive a i.q. rusticus (bundo) b cognomen; Gertz M agrestes = rustici (gen. agrestum) = popularis I,124,20
agricola,-æ m. de eo qui agros colit
*aio (leguntur hæ formæ solæ:ait, aiunt, aiebat, aiebant;352,4 aisti)1 sine obiecto 2 pro obiecto verba ipsa quæ afferuntur 3 c. acc. c.inf.
® aïus cf. Aïus > sanctus, beatus Gertz S I 66,6
ala,-æ 1 proprie i.q. penna avium 2 translate in re militari (partes exercitus (classis) in extremis lateribus constitutæ
alacer,-ris,-re i.q.mobilis, promptus, gaudio commotus 1 dehominibus ipsis 2 de rebus
   alacriter adv.
alacritas,-tis mobilitas gaudium significans, gaudium, studium 1 c.gen. 2 sine gen.
alapa,-æ f. colaphus genæ infractus (lingua danica ørefigen)
® alba sc.vestimenta Gertz S II 245,2
albico,-avi 1 album facio 2 albus sum
albidus,-a,-um i.colore fere albus
albus,-a,-um de colore `blancus`; Gertz M alba vestimenta = angelorum et sanctorum habitus
alea,-æ1 cubus, talus certis signis præditus quo in lusum utuntur 2 lusus aleæ
ales,-itis m. vocabulum sermonis poetici i.q. avis 1 in versibus 2 in soluta oratione
algor,-is m. i.q. frigus
algus,-us i.q.algor
*alias 1 alio loco 2 in alium locum 3 alia occasione
alibi i. alio loco
alienatio,-nis i.q. commutatio (notio vergentis latinitatis)
alienigenus,-a,-um i. aliunde ortus, alio loco natus, extraneus
   alienigena,-æ m. 1 subst. 2 adi
*alienus,-a,-um 1proprie i.q. qui ad alium pertinet, alterius est a adi. b æs alienum c subst. n. d subst. m. i.q. extraneus, alius 2 translationes a c.gen. i.q.. ignarus, aversus ab sim. b c.a(b) fere i.q. exclusus ; fere i.q. abhorrens, distans sim. c c, dat.® = malignus Gertz S I 94,15
*alimentum,-i I de rebus corporeis A hominum, bestiarum etc.1 i.q. nutrimentum, cibus 2 actio alendi B ignis II translate de incorporalibus
alimonia,-æ i.q. alimentum, cibus
alio (in alium locum)
alioqui condicionem indicat (i.q.si id non fecisset [faceret])
alipes,-dis m. vox Vergiliana de equo
*aliquamdiu 1 significat certum temporis spatium 2 collocatur inter gen. et subst.
aliquando i.q. olim 1 de præterito 2 de futuro
® aliquanti = aliquot Gertz S II 321,23
aliquantisper i.q. aliquamdiu; Gertz M = aliquatenus
aliquantulus,-a,-um i.q. haud multus, paululus 1 c.gen. 2 acc. neutr. adverbialiter
*aliquantus,-a,-um 1 c.subst. i.q. satis grandis , admodum magnus 2 abl. (satis magnæ) differentiæ additur a comparativis b verbo significationis comparativæ
aliquatenus fere i.q. paululum Gertz M = ullo modo
® aliqui = aliquot Gertz S II 263,17
*aliquis,-a,-id pron. indefinitum(antecedente ne) 1 adi. a notione propria retenta b i.q. ullus 2 subst.a notione propria retenta m. b i.q. quisquam c i.q. gr. tis(lingua nostra mangen en)
aliquot i.q. nonnulli (cum adi tum subst.)
aliter i.alia condicione, nonnisi in iunctura: non (nec) aliter quam
alitrix,-cis f. i. quæ alit
® alitus vide halitus
aliunde i. aliis opibus
*alius,-a,-ud de novis personis et rebus quæ commemoratis vel commemorandis opponuntur I semel ponitur A subst. 1 e compluribus 2 e duobus i.q. alter B adi. 1 e comnpluribus 2 e duobus II alius ... alius A e compluribus B e duobus i.q.alter ...alter notandæ iuncturæ 63,21 aliisis ... aliis ... quibusdam; quosdam ... quosdam, partim ... partim ... -alia, quosdam ... -is ... -os ... -os ... quorundam ... -is ... -os ... 107,12; -i ... quidam 109,37. -i ... pars ... nonnulli 462,34, -is ... -is ... quidam ... -i 525,37
allabor,-psus sum,-bi 1 propie i.q. affluo 2 translate fere i.q.appropinquo a de navibus et navigantibus b de sono c de volantibus d de serpentibus e de supplicum gestu
allapsus,-us m.actio affluendi 2 actio allabendi 258,4 de lubricis stipitibus (lingua norvagica hodierna `ski ´)
® allegare = obiciendo proponere Gertz S III 446,10; Gertz M I,254,15 = in commendationem, defensionem, excusationem suam afferre.
allegatio,-nis i.q. actio afferendi, dicendi (t. t. iurisconsultorum ad res privatas transfertur 108,23.)
allevo,-avi i.q levo, tollo, erigo
® alleuiare = leviorem reddere Gertz S II 225
allicio,-lexi,-lectum,-licere1 i.q. attraho, accieo 2 vergit in notionem seducendi 349,3
allido,-si,-sum,--dere i.alluendo adveho ® = affligere Gertz S I 158, 22 sequentes
alligo,-avi 1 proprie i.q.funibus aliquam rem alicui rei adnecto 2 translate i.q.adstringo
allocutio,-nis i.q. sermo, affatus (syn. alloquium)
® al(l)odialis adi. vide al(l)odium
® al(l)odium > teutonice das Allod = Freigut (frei von Abgabepflichten) < a Visigothiis alaudis RH Gertz M II,183,7; RH: opp. teutonice: feudum
*alloquium,-i i.q. sermo, affatus 1 c.adi. 2 c.gen.
*alloquor,-cutus sum,-qui i.q. appello, affor
allubesco,-ere i.q. inhio, cupio 1 proprie de libidine 2 translate de qualibet voluntate.
alludo,-si,-sum,-dere i. verbis animum ad aliquam rem refero; Gertz M I,96,8 vocabulo alludere
® almificus, almus, alma opera faciens Gertz S III 385,3
almus,-a,-um epitheton numinis.
® almutia/almutium = capucium RH
alo,-ui,-itum,-ere 1 propie a educo (de infantibus) b cibum præbeo, sustento c nutrio (de igne) 2 trans late i.q. augeo
altare,-is n. [forma `altaria´ quæ et ab `altare´ et ab `altarium´] hic affertur nonnisi de christianorum aris; altaris sacra i. missa; altaris libamenta (i. communio)
altarium,-i i.q. altare
*alter,-a,-um I semel ponitur A subst.1 unus e duobus 2 unus e compluribus i.q. alius B adi. 1 unus e duobus 2 unus e compluribus i.q. alius 3 i.q. alteratus II alter......alter, notandæ iuncturæ 83,4 unum....-um....tertium, quidam...alter...tertius, primam, alteram...tertiam; alter..reliquus; nota abl.abs. pro oppositione 122,17.; Gertz M II,250,7 = alteruter quod vide.
altercatio,-nis i.rixa, controversia, certamen verborum
altercor,-atus sum,-ari i rixor, verbis certo
alterno,-avi 1 i.misceo 2 i. vario, interrumpo ® = colloqui Gertz S II 302,9
® alternatim = vicissim Gertz S 118,1
® alternatio = significatio disiunctiva t.t. in iuris prudentia
*alternus,-a,-um de qualibet vicissitudine et duplicate
alteruter,-ra,-rum disiunctive i.q. unus de duobus, aut hic aut ille
altitudo,-inis 1 celsitudo rei corporalis 2 profunditas rei corporeæ
altrinsecus: a duabus partibus
*altus,-a,-um I proprie A de celsitudine corporali a abs. b c.gen. 2 adi.B de profunditate corporali 1 subst. 2 adi. C de mari (nonnisi subst.) II translationes A de magna voce B de ingenii sublimitate seu profunditate C vergit in notionem `difficilis` D de somni tranquillitate E de suspiriis ab intimo ductis F de tenebris obscuris
*alte 1 de actionibus ad interiorem corporeæ rei penetrantibus 2 i.q alta voce 3 de actionibus ad mentem spectantibus 4 de suspiriis
alumnus,-a 1 sensu strictiore de eo (ea) qui (quæ) in pueritia sub tutela alicuius fuit 2 sensu latiore i.q. assecula
alveus,-i I cavitas terræ molem aquæ (flumen, fontem) continens A proprie 1 plur. 2 sing. B in imagine de cruore II vanescente sensu propio fere i.q. flumen, amnis.
alvus,-i f. de ventre
amaritudo,-inis i.q. acerbitas, tristia 1 c.gen. rei 2 nude a opp.voluptas b voluptas non opponitur
amarus,-a,-um i.q. acerbus
amasia,-æ i.q. amica, sponsa
amator,-is qui amat 1 c.gen. 2 nude
amatorius i.,-a,-um i.q. amatore dignus, ab amatore proveniens
amatrix,-cis quæ amat
ambages,-is i.q. anfractus, recursus, occursus 1 proprie 2 translate a de sermonum circuitu obscuro, callido, diutino b de scrupulosa cura c de dolosis insidiis.
ambigo,-ere i.q. dubito 1 enuntiato non addito 2 c. acc. c. inf. 3 c. quæstione indirecta.
ambiguitas,-tis i.q. dubietas; ® dubitatio Gertz S I 80,5
ambiguus,-a,-um i.q. dubius 1 active de ea re quæ ad quam partem vergat, dubitat, varius 2 passive de ea re qua dubitatur a c. quæstione indirecta disiunctiva b c. quæstione indirecta c c.acc.c.inf.
ambio,-vi,-tum,-re 1 proprie i.q.circumeo a de motu b c. sensu motionis vanescente i.q.:includo, cicumdo 2 translate i.q. peto
ambitio,-nis actio petendi 1 de aditu sollemniter impetrando 2 de cupiditate regni, dominationis a nude b c.gen.
ambitiose i. cum ambitione (de cupiditate honoris)
ambitor -is m. adi de eo qui circumdat
ambitrix,-cis f. adi. de ea quæ circumdat
ambitus,-us I proprie i.q. circuitus A movendi notione vanescente B movendi notione penitus deperdita i.q. atrium, quod est in circuitu 1 ecclesiæ (vel porticus atrium claustri circumdans Gertz M II,150,25) 2 templi pagani 3 aulæ regiæ II translate i.q.actio petendi, ambitio, cupiditas;Georges :lex de ambitu iam Cic.RH vide simonîa
*ambo,-æ,-o i.q. uterque (de duobus) 1 m.[acc. plur. semper ambos 96,30] nonnisi subst. 2 nonnisi adi.
® ambo = pulpitum Gertz M I,375,28
® ambulare ® = aller á l`amble Gertz S II 333,19
amens,-tis i.q. mente privatus, demens
amentatus,-a,-um i. amente præditus
amentia,-æ i.q. furor, cæcitas, dementia
® amfractus vide anfractus
® amicabiliter Gertz M I,191,12 tarde
*amicitia,-æ (pluralis hic illic singulariter ponitur) I de singulorum consuetudine et coniunctione A nude 1 generatim 2 de insolubili veterum coniunctione alterno cruore firmata B c.gen. II de publica coniunctione, societate, foedere (< foedus,-eris)
amictus,-a,-um i.q.indutus, circumdatus
amictus,-us i.q. vestis (nonnisi abl.)
*amiculum,-i i.q. tegumentum, vestis
*amicus,-a,-um I subst. de eo(ea) qui (quæ) familaritate alius utitur A m. in vita cum publica tum vero privata 1 nude 2 c.gen. 3 c.adi. B f.de amica viri II adi A nude 1 i.q.benignus 2 adi. pro subst.gen. a obi. b poss.B c. dat. i.q.coniunctus
   amice i.q.benigne, ut inter amicos
amissio,-nis i.q. actio amittendi
‡amissor,-is m. de eo qui amittit
*amitto,-si,-ssum,-ttere i.q. perdo, iacturam facio (de personis et rebus quæ nobis insciis vel invitiis elabuntur 1 c.acc. 2 c.gen.389,13
   amissa,-orum127,38
® amminiculum vel adminiculum = subsidium Christi Gertz MI,74,10
amnis,-is m. 1 de aquæ mole in alveo fluitante(hic illic variationis causa pro fluvio, flumine sim. ponitur sine magnitudinis discrimine, sæpissime i.q. lingua nostra`å´dicitur, teutonice `Bach´) a abs. b c. nomine fluminis eodem casu adnexo 2 in imagine de sanguine indecente
amo,-,-avi 1 de amore inter diversos sexus a c.obi. 2 de favore, affectu quolibet
   amans,-tis præs.part. vi verbali penitus deperdita 1 de amore inter diversos sexus a nude b c.gen. 2 de qualibet affectu a de hominibus (c.gen.) b transfertur verbum ad animum sim.
amodo i.q. in futurum (vox scriptorum ecclesiasticorum)
amoenitas,-tis de locorum pulchritudine 2 de pulchra forma 3 de lætitia ob pulchritudinem ornamentorum 4 de morum pulchritudine
amoenus,-a,-um 1 de locorum pulchritudine 2 de suavitate verborum
amolitus,-a,-um i.q. remotus ? (perf.part. vi passiva verbi < amolior)
* amor,-is I de amore inter sexus A abs. B c.gen. sive pron.poss. 1 personarum 2 nuptiarum C c.adi. II de quolibet affectu inter homines A abs. B c.gen. C c.gen. obi. D c. præp. E c.adi.III de amore in res IV abstr. pro concr.
amoveo,-vi,-tum,-vere I i.q. aufero, tollo, efficio ut non iam adsit A pro obi. homines 1 c.abl. 2 sine abl. B pro obi. res corporeæ C pro obi. incorporalia II i.q.e medio tollo, interficio
amphora,-æ vas ad liquores condendos
amplector,-xus sum,-cti I proprie i.q.brachia alcui circumdo A de amantibus 1 c.acc. B de aliis II notiones translatæ A pro subi homines; prævalent hæ notiones 1 arripio, (avide) capio a pro obi.res corporeæ b pro obi. incorporalia 2 confugio a ad aliquem locum b ad aliquam rem 3 fere i.q. tracto consulo 4 i.q.veneror, colo 5 periphrastice B pro subi. res 1 complector includo 2 i.q. compleo 3 i.q. nitor
amplexor,-atus sum,-ari 1 proprie i.q. brachia alicui circumdo sim. ;pro obi. a homines b abstr. pro concr. 2 notiones translatæ :a arripio, gratanter accipio b confugio ad
amplexus,-us : actus amplectendi I proprie A de amantibus 1 c.gen.obi. 2 sine gen.obi. 3 c.adi. B de aliis II translate vanescente sensu brachia circumdandi
amplifico,-avi i.q. augeo, extollo, honoro
amplio,-avi,atum,are i.q. augeo, dilato; etiam ampliator Gertz M II,83,11
amplitudo,-nis I prævalet propria notio magnitudinis, latitudinis, potestatis A generatim 1 c.gen. 2 c.adi. 3 nude B de voce II prævalet notio dignitatis A c.gen. B c.adi. C nude
amplus,-a,-um 1proprie fere i.q. magnus, latus, ingens a de corporeis b de incorporeis 2 translate i.q. splendidus, insignis, illustris
   amplius comp. nude ponitur i.q. `plus´1 subst vice(c.gen.) 2 adv vice a amplius quam b non (nec) amplius.
® ampullositas = arrogantia/magniloquentia Gertz M I,100,11
amputo,-avi 1 proprie i.q.abscido 2 translate i.q. tollo, deleo, aufero
*an 1 inducit sententiam interrogativum simplicem a in oratione directa i.q. `ne´ b in oratione indirecta i.q. `num´ 86,33 syn. utrum (variationis causa) 2 inducit alteram disiunctivæ quæstionis partem (quæstio disiunctiva consistit sive duabus sententiis sive duabus eiusdem sententiæ partibus) a deest particula ad priorem disiunctivæ quæstionis partem inducendam b uter...an c utrum...an d -ne...an
anathema,-tis i.q.excommunificatio ecclesiæ
anceps,-ipitis 1 varius, suspensus, incertus (de ea re quæ modo huc modo illuc vacillat quæ in utram partem vergat nescimus, cuius exitus incertus est a nude b c. gen.forensi 2 de periculo nunc hinc nunc illinc imminente.
ancile,-is n. scuti genus
ancilla,-æ femina non libera, serva
ancillaris,-e quod ancillæ est 82,8.
ancillula dem. vocis, q. e. ancilla
® ancipiter = accipiter Gertz S II 360,12
*ancora,-æ f. 1 proprie de instrumento quod fundo maris sive amnis insidens naves retentat 2 translate ancora salutis 275,31.
anfractus,-us iq. flexus, tractus sinuosus, recursus occursusque 1 motionis sensu nondum deperdito 2 sine motionis sensu a c.gen. b c.adi.
® angaria teutonice Spanndienst, danice hoveri MGH Epistolarum I pagina 433
® angelus gr. nuntius dei RH, angelicus = modus angeli RH Gertz M II,470,26
ango,-ere [ango nusquam sensu proprio stringendi legitur] translate i.q. sollicito
angor,-is i.q. sollicitudo
anguis,-is m.1 generatim i.q. serpens 2 speciatim de colubris vi magica præditis sive venenosis cum quibus pugnant viri fortes
angulus,-i locus abditus, latebrosus 1 c.gen. 2 nude ® angulus occidentalis simul et aquilonalis = inter septentriones et occasum solis Gertz S 127,16
® angustia spiritus = brevi spiritu Gertz S 398,20
angustiæ,-arum 1 de demensionibus locorum i.q. parvus, strictus, consertus a c.gen. b sine gen. 2 de tempore 3 de mensura i.q. inopia, indigentia 4 translate de rebus quæ animum quoque angunt (necessitas) a c.gen. b nude
® angustiare Gertz M I,294,3 siti angustiari
angustus,-a,-um 1 de dimensionibus locorum i.q. artus, brevis, strictus a adi. b subst.2 de temporibus 3 de inopia, indigentia 4 de rebus quæ animum angunt.
anhelitus,-us1 i.q. spiritus 2 exspiratio 3 de risu compresso ® anhilitus (galli) = cantus galli Gertz S 79,11
anhelo,-avi i.q. inhio, cupio (oscillat inter translatam et propriam notionem)
anhelus,-a,-um i.q. anhelans
anima,-æ de immortali hominis parte, de vitali spiritu qui morte evanescere putatur, de ipsa vita sive de ipso homine
animadversio,-nis 1 i.q. observatio, cognitio 2 i.q. poena a generatim b speciatim de poenitentia ecclesiæ de poena legis castrensis 297,16
*animadverto,-ti,-sum,-tere 1 intelligo, video ac.acc.singulis b c. duobus acc. 2 noto, punio
*animal,-is i.q. bestia cuiuslibet formæ aut magnitudinis
animo,-avi i.q. inflammo
animositas,-tis vocabulum vergentis latinitatis i.q. fortitudo, audacia
animosus,-a,-um i animo præditus(de virtute, fortitudine sim. 1 fere i.q. fortis, virilis, audax
*animus,-i 1 de omnibus ingenii humani facultatibus earumque sede a opponitur sive apponitur corporeis facultatibus b in universum 2 de cogitandi, reminiscendi, divinandi facultate 3 de voluntate sive concupiscendi facultate 4 de sentiendi facultate a de animi commotione, de sede commotionis, de variis affectibus b de fortitudine, virtute c de quolibet animi statu 5 fere periphrastice(c.gen.)
annales,-ium (sc. libri) de libris quibus res gestæ Danorum traduntur
annavigo,-avi,-atum -are 1 trans.de navibus locum capientibus 2 intrans.i.q. navigando advenio
annecto,-xui,-xum,-ctere i.q. iungo
annellus,-i i.q. an(n)ulus(metri causa)
®annihilare vide adnihilare
annitor,-xus sum,-ti 1 alicuius rei amminiculo utor a c.dat. auxilii, amminiculi, fulcimenti b c.dat. et acc. 2 sine dat.a i.q. fulcio, præsidio sum b i.q.laboro.
® anniversarium < anniversaria-orum Gertz S 443,5 teutonice Gedenktag.
annona,-æ i.q.frumentum
annosus,-a,-um i.q. multorum annorum, vetus; Gertz M annosi = senes
annotatio,-nis actio annotandi
annoto,-avi 1 de scribendo i.q. notando addo a pro obi. est id quod rei inscribitur b pro obi.est id cui inscribitur 2 de sentiendo a i.q.animadverto b i.q. numero
annuatim i.q (vocabulum vergentis latinitatis) i.q. quotannis, de iis quæ singulis annis repetuntur
® annullare = annihilare Gertz M II,251,29
annulus vide anulus
annumero,-avi i.q. numerando addo
annuo,-ui,-ere i.q. signum assensus do, assentior, faveo 1 abs. 2 c.dat. 3 c.acc. rei quæ assensione promittitur
*annus,-i spatium temporis1 in universum 2 ad hominum ætatem spectans a generatim 3 fere i.q. vita 4 fere i.q. tempus.
annuus,-a,-um 1 adi. a unius anni b anniversarius, de iis quæ singulis annis redeunt, præstantur sim. (speciatim de decima frugum 325,24 2 subst.i.q. tempus unius anni
*ante I adv.A de tempore i.q. antea B de loco II præp.c.acc.A de tempore 1 generatim 2 speciatim a: c.acc. et part. b: ante id i.q antea c: vergit in notionem comparativam 94,19 B de loco (sensu cum locativo tum lativo[`lativ´ = quo cursu (navis)? acc. RH] 1 generatim 2 speciatim (vergit in notionem comparativam) C in comparatione i.q. præ.® periphrastice ante septem annos transitus = septem annis ante transitum Gertz S 334,24.Vide etiam `post´
*antea de tempore quod ante fuit. Nota positionem 1 inter subst.et part.2 inter subst et adi.
antecedo,-ssi,-ssum,-dere 1 proprie 2 translate i.q. antecello, supero
antecello,-ere i.q. superior sum
antecessor,-is de iis regibus qui ante fuere
anteeo,-ire1 proprie 2 translate: i.q. supero, antecello
antefero,-re 1 proprie 2 translate (syn. antepono, præfero)
antelucanus,-a,-um : quod est ante lucem 2 quod fit ante lucem
antenna,-æ (< antemna RH) i.q. malus navis
*antepono,-sui,-situm,-nere translate i.q, præfero (syn. anteferre 93,32)
* antequam 1 c. ind. 2 c. coniunc. (usus recentior) a ante et quam seorsum positis..Nota frequentiam iuncturæ : non (nec) ante ....quam b ante et quam iunctis3 quam sine verbo finito
anterior,-us (nonnisi de loco) adv. anterius = exterius vel præcedere vel continuare ® natu anterior Gertz S 90,9 = maior
antesignanus,-i m. (de eo qui ceteris militibus anteit, aquilifer)
antevenio,-i,-tum,-ire 1 proprie i.q. prævenio 2 translate antecello, supero
anticipo,-avi 1 ante occupo, (vanescente vi præp. fere i.q. capio 278,14) 2 prævenio
® antiphona: cantus alternus sive versus alterni (Ps.Augustin.) RH;= genus cantus ecclesiastici Gertz M II,122,8
® antiquare = in antiquitatis tenebras condere Gertz M I,64,10
® antiquior = maior natu Gertz M I,292,13
antiquitas,-tis 1 antiquum tempus, ætas maiorum 2 vetustas
antiquitus,-a,-um 1 adi.i.q. qui ante fuit, prior b i.q.vetus, priscus 2 substantive i.q. maiores a pos. b comp. (in nomine proprio: 495,9 urbem..antiquam i.e. Oldenburg)
*antistes,-itis I qui præest (sacrorum) II de episcopis christianis A de papa B de episcopis et archiepiscopis 1 c. adi.(nomen episcopatus indicatur 2 c.gen.3 sine adiectione loci:(syn. præsul) III in imagine cui subest notio rerum christianarum
antrum,-i i.q. caverna, cavitas terrena 1 c.gen. 2 nude
® antrustio = comes nobilis Francorum vide comitatusRH
anulus,-i 1 generatim 2 speciatim a de anulo signatorio b de anulo episcopali
anus,-us f. i.q. vetula femina
ânus,-i m.de podice
® anxiare = vexare Gertz S 242,14
anxietas,-tis i.q. sollicitudo, timor
anxius,-a,-um1 de hominibus i.q.sollicitus, trepidus, pavidus a c.gen. rei quæ angit b cum enunt.secund. interr.236,16 c nude 2 de re quæ hominem angit
   anxie i.q.sollicito animo
*aperio,-ui,-tum,-ire 1 proprie i.q. recludo, detego, patefacio a pro obi. id quod reseratur, detegitur, pervium fit b pro obi. id quod detectum, reseratum, patefactum apparet 2 translate i.q. ostendo, prodo, patefacio sive dictis sive factis
® apertura = rima Gertz M I,295,5
apertus,-a,-um 1 proprie de rebus corporeis a generatim i.q. reclusus b speciatim de alto mari ; de litteris patentibus (subest t.t. medievalis 509,29 et,32 2 translate i.q. manifestus a pos. b sup.
   aperte i.q. manifeste, perspicue, palam 1 pos. 2 comp. 3 sup.
apex,-icis m. 1 summitas, culmen, vertex 2 litterarum characteres 3 litteræ, epistola (notio vergentis latinitatis : 396,7
apis,-is nomen bestiolæ 82,32
® apostatare = a fide deficere (proprie sine obi.) Gertz M I,169,2
® apostata-ae m. i.e. qui deficit
® apostulus-i m. 1 = litterae dimissoriae ad judicem maiorem civilem Gertz M II,223,24 nota 2 = Apostel
® apostolicus sc. dominus, pater = papa;apostolica (benedictio, auctoritas, sedes etc. = papalis
*apparatus,-us 1 actio præparandi 2 res præparata a generatim (vox media hic illic in notionem magnifici apparatus abit e.g.81,36 b speciatim de armatura cum terrestri tum navali; Gertz M II,198,30 = expensæ visitationis episcopalis
appareo,-ui,-ere 1 in conspectum prodeo, me ostendo 2 vi imminuta quasi copula cum prædicato fere i.q. factus(facta) est 267,20
® apparescere = apparere Gertz M II,399,1
apparitor i.q. minister, adiutor
apparo,-avi i.q. armo
   apparatus,-a,-um i.q. luxuriosus, magnificus
appellatio,-nis 1 actio appellandi, vocandi, nominandi 2 sensu iudicali i.q. actio invocandi, permittendi 3 fere i.q. nomen
*appello,-avi 1 i.q. voco, nomino 2 sensu iuridicali i.q. arbitrium papæ invoco, papali iudicio causam permitto
*appello,-puli,-pulsum,-pellere I de navigantibus ad terram sive portum pervenientibus A terræ sive litoris nomen indicatur 1 accedente acc.2 accedente dat. a intr. b trans.3 accedente præp. a intr. b trans., nota usum reflexivum 238,7 ad Gutlandiam se appulerunt. II de navibus terram sive portum......attingentibus A litoris nomen indicatur1accedente dat.a intr. b trans.2 accedente præp. a intr. b trans. B nude III de cadavere litori advecto IV de arena quæ maris æstu advehitur.
® appendicium,-i n. inde ab Hier.ep.54,8 (< appendix,is f.) A.M. de homine q 59 a
® appenditiae plur.= attinentiae vel attinenciæ vel attinencia n. plur. = (quæ confinia sunt RH) Gertz M II,183,11,II,121,12
appendo,-di,-sum,-dere i.q. suspendo 1 c.dat. 2 abs.
® appensio sigilli = sigillo subiuncto paginam communire ut cautio fiat RH < Gertz M II,202,9
appetibilis,-e i.q. concupiscendus
appetitor,-is i.qui appetit (syn. captator)
appetitus,-us i.q. studium, cupiditas 1 c.gen. eius rei quæ appetitur 2 abs.
appeto,-ivi,-itum,-ere I trans. A capto, affecto, concupisco B attingere cupio (de locis) C sensu hostili i.q. persequor, adorior, ferire cupio 1 c. abl. 2 sine abl. II intrans.de tempore i.q. appropinquo
A abl.abs. B oratione finita
   appetens,-tis i.q. cupidus (c.gen.)
applaudo,-si,-sum,-dere i.q. læto animo accipio, acclamo
applicatio,-nis i.q. adiunctio, accessio
*applico,-ui,-(quinquies)sive -avi(semel),-atum,-are I proprie de rebus corporeis A i.q adiungo, acclino, adnecto (cum dat.) 1 res 2 corporis partes 3 homines 4 animalia B i.q. admoveo, adhibeo(abs.) C i.q.admoveo, appello (de navibus et navigantibus) 1 c.obi. 2 abs.III translate de incorporeis A adiungo B fere i.q. concilio
appono,-sui,-situm,-nere i.q. iuxta pono, admoveo de rebus et de personis ® apponere cor =alicui cordi esse Gertz S 19,23
appecor,-atus sum,-ari i precibus impetro
apprehendo,-di,-sum,-dere 1 pro obi. sunt corporea a i.q. manu capio b i.q. teneo 2 pro obiecto incorporea a i.q, capio, arripio, adipiscor b fere i.q, disco
apprime i.q. valde
approbo,-avi 1 laudo, assentior 2 commendo, insignio, orno
   approbatus,-a,-um i.ad iudicandum aptus
appropero,-avi i.q. festinanter appropinquo
® appropiare = appropinquare vel approximare
® appropriatus = proprius
® approximare = valde appropinquare Gertz S 449,14
‡appulsio,-nis i.q. actio appellandi
appulsus,-us de adventu navigantium
apricus,-a,-um i.q. soli expositus
aptitudo,-inis de rebus ad alias res vel inter se aptis (hic illic vergit in notionem decoris)
apto,-avi 1 de incorporeis a i.q. convenienter iungo b i.q. vindico 2 de corporeis i.q. accommodo; se aptare + inf. Gertz M II,404,8
aptus,-a,-um i.q. idoneus 1 accedit dat.qui nonnullis locis ad verbum trahi potest 2 abs.
   apte i. convenienter 1 pos. 2 comp. 3 sup.
*apud I cum loci notionibus A fere i.q. iuxta B i.q. in c. abl. 1 generatim 2 speciatim cum terrarum nominibus C vi locativi c.nominibus oppidorum D i.q. ad c. verbis motionem significantibus II cum personarum notionibus A i.q. coram, penes 1 apud singulos 2 apud populos i. in eorum terra vel lingua B i.q. domi alicuius C i.q. iudicio alicuius sive in mente alicuius III periphrastice i.q. coram, penes
*aqua,-æ 1 in universum de fluidi elementi natura, vi, spatio a c.gen. b epitheta c iuncturæ nominales 2 speciatim de baptismo ® aqua benedicta Gertz S 357,28
aquila,-æ 1 nomen avis 2 signum exercitus (syn. vexillum 286,13) 3 signum dignitatis ducalis
aquilifer,-feri[Georges],-am 218,16,-um 286,16,- fero, abl.286,20 qui signa aciei fert
aquilo,-nis m.i.q. regio septentrionalis ® aquilonalis = septentrionalis Gertz S 82,18 = aquilonaris 68,5 ibidem.
aquilus,-i nomen avis monstruosi
aquosus,-a,-um i.q. maritimus
ara,-æ 1 proprie i.q. monumentum sacrificandi causa exstructum a apud paganos b apud christianos 2 translate i.q. ecclesia
aranea,-æ nomen animalis (danice edderkop, teutonice `Spinne´)
® aratralis = pro singulis aratris vectigal unius denarii impositum est possessoribus agrorum Gertz M II,34,26 et Georges; ferramenta aratralia = ad arandum parata Gertz M
aratrum,-i instrumentum arandi (danice `plov´, teutonice `Pflug´) 2 pro agricultura 199,10
arbiter,-ri I subest notio testis A c.gen. rei i.q. conscius B de principis sive cuiuslibet potentis amico, consiliario, comite 1 abs. 2 accedit gen. eius in cuius consilio II subest notio disceptatoris 2 fere i.q. dominus B abs. 1 i.q. iudex 2 de lectore 3 de auctore, amicitia, fide est arbiter II subest notio disceptatoris A c.gen.rei disceptatæ 1 fere i.q.iudex 2 fere i.q. dominus B 1 abs. 2 i.q. iudex 3 de auctore
arbitrarius,-a,-um de iis quæ ad arbitrium fiunt, fere i.q. liber
arbitrium,-i 1 i.q. voluntas, libera decernendi facultas, hic illic transit in notionem iudicii 2 de ultima voluntate 3 i.q. iudicium
iuncturæ 1 c.gen.eius rei ad quam spectat libera decernendi facultas 2 c. gen. eorum quorum libera decernendi facultas est, quorum de voluntate agitur
*arbitror,-atus sum i.q. puto, credo, censeo 1 c. acc.c. inf. 2 deest forma infinitivi a c.part. vel gerund.b c. acc. nominum 3 c.enunt.sec. (ut)
arbor,-is gignentium species
arboreus,-a,-um adi. pro gen.arboris usurpatum
arbustum,-i i.q. virgultum
arca,-æ cista res pretiosas includens
arcanus,-a,-um i.q. reconditus, occultus, secretus 1 adi. 2 n. substantive
arceo,-ui,-ere 1 coerceo, contineo 2 prohibeo
arcesso v. accerso
® archielectus = in archiepiscopum electus sed nondum confirmatus
® archipirata = dux Normannorum (danice vikingehøvding) Gertz M
® archipresul = archiepiscopus
® arctare vide arto
arcus,-us 1 instrumentum.. unde sagittæ excutiuntur a proprie b in imagine c pro arte sagittaria d pro sagittariis 2 forma arcus
ardeo,-si,-dere 1 proprie de igni 2 translate de hominum affectu
   ardens,-tis 1 proprie de igni 2 translate a de hominum affectu b de cursu vehementi 271,36
   ardenter i.q.vehementer
ardor,-is I proprie de flammarum calore II translate A de morbo qui vocatur sacer ignis 321,18 F.C.C.Hansen De ældste Kongegrave...i Roskilde Domkirke Kbh. 1914. Vide etiam Georges ignis : sacer ignis: `Rose ` und`Àntoniusfeuer`B de studio, aviditate, cupiditate 1 c.gen.obi. 2 gen.meram coniunctionem indicat 3 c.adi
arduus,-a,-um I proprie i.q, altus A adiective B subst.II translate A i.q.eminens, excellens, superbus B i.q.difficilis 1 additur subst. 2 subst.non additur; Gertz M compar.arduior
area,-æ i.q. locus certis terminis circumscriptus; Gertz M fortasse = pratum
arena,-æ I sensu strictiore de tenuissimo terræ pulvere A in universum B speciatim de sabulo maris aggregato 1 in litore aperto 2 in ipso mari cum de insolis quas æstus efficere solet tum de solo arenoso semper occulto II sensu latiore de terra, solo; Gertz M arena = vadum maris I,377,6
arens,-tis i.q. siccus
argenteus,-a,-um 1 adi. i.q. ex argento factus 2 subst.i.q. denarius
argentum,-i n. nomen metalli
argumentor,-atus sum,-ari 1 argumenta proferendo demonstro 2 argumenta profero
argumentum,-i I res quæ arguit i. manifestat, demonstrat A abs. B c.gen. 1 obi. 2 subi.II res quæ arguitur, exponitur, exornatur (materia opificis manibus illustrata)
arguo,-i,-ere 1 ostendo, patefacio, detego 2 ostendo culpam i.q. accuso, vitupero, castigo a abs. b aliquem c c.gen. de re vituperata
argutus,-a,-m de mentis acie i.q. catus, callidus, ingeniosus
aridus,-a,-um 1 adi a proprie i.q. siccus, umore carens b in imagine i.q. sterilis (de hominibus christianæ fidei salutem aspernantibus) 2 n. subst.
aries,-tis i.q.ovis masculus
arieto,-avi,-atum, are i.q. (ad modum arietis) impingo, præcipito, proruo
arista,-æ 1 de spica 2 de frumento (da.aks, bygaks)
*arma,-orum 1 instrumentum bellicum 2 de arte, virtute, exercitatione bellica 3 de bello, pugna, expeditione 4 de exercitu, armatis, armata potestate a i.q. imperium b i.q. partes
armamenta,-orum n. i.q. instrumenta navium
armamentarium,-i i.q. locus ubi ecclesiæ ornamenta conduntur.
® armarium = scrinium Gertz S 93,12, = archivum, bibliotheca 405,16 ibidem
armatura,-æ cuncta militis arma
armentum,-i i.q, pecus, boves
armi,-orum (< armus)1 sensu strictiore de quadrupedum parte anteriore 2 sensu strictiore i.q. latus 3 Georges: de hominibus = (teutonice Schulterblatt) opp. umerus magis = lacertus
armiger,-a,-um1 adi qui arma gerit2 subst. qui arma ferens dominum in bello sequitur (danice `væbner´)
armilla,-æ i.ornamentum quod bracchiis geritur anuli formam præbens
armipotens,-tis m.epitheton poeticum antiquis temporibus cum aliis tum Marti deo affixum
armo,-avi 1 armis instruo a c.obi.b sensu reflexivo 2 vanescente sensu proprio a i.q. instruo, adorno b i.q. sollicito, concito (omisso abl.)
*armatus,-a,-um 1 proprie i.q. armis præditus a adi.b subst. 2 translate i.q, præditus
aro,-avi i. terræ sulcos imprimo
® aromata (aromatibus mortuos condio) Gertz M II,398,22
arrepo,-si,-tum,-ere de serpente i.q. repo ad aliquem
arrideo,-si,-sum,-dere 1 proprie de hominibus erga aliquem ridentibus 2 in imagine de rebus personatis 3 translate i.q. faveo
arripio,-ripui,-reptum,-ripere 1 proprie i.q. (vehementer) aliquid capio (pro obi corporalia) 2 translate i.q. amplector, capesso (pro obi. incorporalia) ® arripere iter Gertz S 189,13
® arreptus = obsessus a demonio Gertz S 346,22 < correptus daemone
arrogo,-avi i.q. vindico, adscribo, addo
*ars,-tis 1 de virtute, facultate, peritia cuiuslibet rei laburibus parta (opp.natura, ingenium) 2 de facultatibus necessariis ad certam quandam disciplinam vel studii vel quæstus causa exercendam a generatim b speciatim de artibus ex argumentis et existimatione definitis per gen. 3 de artificis virtute artis operibus expressa 4 i.q. machinatio 5 i.q. fraus, dolus
articulus,-i nonnisi in cognomine ® = digitus Gertz S 79,4 = momentum (necessitatis) 329,24 momentum temporis 426,23 casus 348,2 ibidem.= doctrina, sententia Gertz M II,361,8
artifex,-icis g.c. 1 qui quamlibet artem exercet a nude b argumentum artis (gen.) accedit 157,16 2 de natura 3 auctor doli (vide ars 5)
arteficialis,-e arte factus
® arteficiosus = arte peritus
artificium,-i 1 habilitas, peritia, sollertia qua officio fungitur artifex b speciatim de peritia machinarum bellicarum 2 de labore sollerter facto
arto,-avi nonnisi de hominibus 1 i.q. premo 2 translate i.q. vexo, sollicito; Gertz M = cogo
*artûs,-uum (plur. tant.) i.q, membrum corporis humani
artus,-a,-um I proprie de contactu et iunctura : A rerum corporalium 1 i.q. presse, proxime inter se cohærens, non lange distans, insolubilis 2 i.q. angustus B in imagine de rebus incorporalibus II translate A i.q. sollicitans, vexans, premens B i.q. fidem stringens C i.q. expressus, accuratus
   arte (positive non legitur) 1 proprie i.q. astricte 2 translate i.q. accurate, strenue, acriter
artuatim i. membratim (vox vergentis latinitatis)
arvum,-i i.q. ager aratro colendus vel cultus
arx,-cis 1 proprie de loco munito ad tuendum apto 2 in imagine de imperio, throno, summa potestate 3 translate de quolibet loco edito, de fastigio
ascendo,-di,-sum,-dere nonnisi de motu locali ex inferiore in alteriorem locum
ascensus,-us i. actio, facultas ascendendi
® ascilla (ascella) = axilla Gertz M I,84,18
*ascisco,-vi,-tum,-scere I pro obiecto sunt homines A sensu strictiore i.q. (ad)voco, recipio, assumo 1 obiecto solo (sive c. duobus acc.) 2 c. obi. et præp. B sensu latiore i.q. (ad)iungo, concilio (c.obi. sive c.duobus acc. II pro obiecto sunt res A corporeæ 1 cum obi. solo i.q. paro 2 c. obi. et dat. i.q. iungo B incorporeæ i.q. concilio, adhibeo
ascribo,-psi,-ptum,-bere 1 i.q. scribendo tribuo, addo, assigno 2 vanescente sensu scribendi i.q. addico, attribuo, assigno
® ascultare vide auscultare
® asilum vide asylum
asinus,-i nomen animalis
® asmate abl < asthma Gertz S 444,11
aspectus,-us 1 sensu activo i.q. aspiciendi actus sive facultas 2 sensu passivo i.q. species, facies, habitus
asper,-a,-um I proprie de iis quæ sensus offendunt, de rebus tactu vel superficie duris vel acerbis II translate de iis quæ animum offendunt, de rebus et hominibus sævis et acerbis A adi.1 generatim 2 speciatim de puellis amorem spernentibus B subst.
   aspere i.q. dure, acerbe
® aspergillum i.q. flabellum sive flabellulum in ecclesia.
aspergo,-si,-sum,-gere nonnisi translate i.q. afficio, tango, imminisceo 1 pro obi.est ea res quæ afficitur 2 pro obi. est ea res qua afficitur
aspergo,-inis f.nonnisi proprie i.q. umor
asperitas,-tis i.q. acerbitas 1 proprie de iis quæ sensus offendunt 2 translate de iis quæ animum offendunt
aspernatio,-nis actio aspernandi, contemptus
aspernator,-is qui aspernatur, contemptor
aspernor,-atus sum contemno, abhorreo, neglego 1 c. acc. 2 c. acc. c. inf.
aspero,-avi i.q. incito, commoveo 1 proprie 2 translate
aspersio,-nis actio aspergendi
® aspersorium (vas), in quo aqua lustralis continetur, i.q.aspergilium;aspergillum= flabellum.
*aspicio,-exi,-ectum,-icere I de hominibusA active 1 proprie i.q. oculis intueor, video a c.acc.b. c. acc. c. inf 2 translate i.q. mente inspicio, intellego B passive i.q. appareo, invenior II de rebus personatis
aspiro,-avi de vento cæloque lenibus, mollibus, secundis i.q. afflo, faveo ® = appetere Gertz S 272,4 / cupere; Gertz M aspirare ad = appetere
aspis,-dis i.q. serpens
asporto,-avi i.q. aufero, deporto, abduco
assecla,-æ qui regem sequitur
assensio,-nis actio assentiendi
assenso,-is qui assentitur, i.q, fautor
assensu,-us actio assentiendi, favor
assentatio de factione faventium
assentator,-is i.q. adulator
assentior,-sus sum,-tiri 1 c. dat. i.q. assensum præbeo, acclamo, suffragor 2 nude i.q, faveo
assequor,-cutus sum,-qui 1 i.q. adipiscor 2 i.q.pervenio ad
asser,-is m.1 i.q. trabs 2 i.q. paries
asserculus,-i i.q. trabecula
*assero,-ui,-tum,-ere 1 tutor, defendo 2 affirmo, dico a c. acc.pron. relat. b c. acc. adi.n.; c c. duabus acc.quorum alter vi prædicativa fungitur; d c. acc c.inf.; e c.acc.et part. sive gerund.; f additur nom. et inf. 170,10
asserta,-orum i.q. dicta
assertio,-nis i.q, declaratio, dictum, narratio 1 c. gen.a eius qui asserit b eius rei quæ asseritur, dicitur 2
sine gen.; Gertz M = opinio I,76,5
assertor,-is de eo qui asserit, contendit, dicit
asservo,-avi 1 prævalet notio custodiendi, continendi a homines b equos 2 prævalet notio servandi, retinendi a homines sive vivos sive mortuos b res
asseveratio,-nis actio asseverandi, assertio
asevero,-avi i.q. affirmo, assero, contendo 1 c. duobus acc., quorum alter vi prædicativa fungitur 2 c acc. c. inf. 3 c.acc. et part.
assideo,-sedi,-sessum,-sidere 1 i.q. sedeo ad 2 i.q. intersum
   assidens,-tis de eo qui assidet
assiduitas,-tis fere i.q. opera, labor
assiduus,-a,-um i.q. frequens, continuus, numquam intermissus
   assidue [frequenterRH]209,10
assigno,-avi de traditione sollemni i.q. attribuo; Gertz M assignare = adiungere, = conferre, = indicare
assimulo,-avi i.q. similem facio 1 æstimatione 2 re vera i.q. imitando exprimo, imitor; Gertz M = comparare
® assistencia = auxilium Gertz M
assisto,-stiti,-sistere i.q. me vicinum sisto, prope consisto
asso,-avi i.q. super ignem porrectum calefacio, torreo 173,21;vide etiam assus
associo,-avi i.q. iungo, socium addo
assolet,-re i.q. solet (nonnisi 3. pers. sing. legitur) 1 personaliter 2 impersonaliter
assuefacio,-feci,-factum,-facere fere i.q. in consuetudinem adduco, peritum facio 1 c. dat.2 c.abl. 3 utrum c.dat. an c.abl. iungatur dici non potest
assuesco,-vi,-scere i.q. in consuetudinem adducor, familiaris fio(verbum intransitivum), accedente dat. eius rei in cuius consuetudinem adducimur
   assuetus,-a,-um 1 de familiaritate, peritia consuetudine alicuius rei (accedit dat) active a corporea b incorporea 2 de iis rebus in quarum consuetudinem venit subi.(passive)
assuetudo,-inis i.q. consuetudo, mos
assultus,-us actus assiliendi, impetus
*assum,-affui,-adesse 1 nude i.q. præsens sum, præsto sum 2 c. dat a i.q. præsens sum, præsto sum b auxilio sum c obødio d satisfacio
assumo,-psi,-ptum,-ere 1 res corporeas i.q. adscisco a hominem b res 2 incorporalia i.q. suscipio, assumere in celum, inde assumptio Marie; Gertz M assumere in regnum = adhibere aliquem
assuo,-ere i. suendo annecto
assurgo,-rexi,-rectum,-gere 1 proprie i.q. corpus erigo iacens vel sedens a generatim b sensu hostili c propter reverentiam 2 in imagine i.q. tollor 3 vanescente sensu proprio i.q. pervenio
assus,-a,-um de cibis tostis vel sicce coctis (opp. elixus) ;subst assum n Georges/RH
ast i.q. at (metri causa)
astipulatio,-nis i.q. assensio
astipulor,-atus sum i. assentior
® astituo = constituere RH
asto,-iti,-are 1 nude i.q. prope sto 2 c.dat.a eadem quæ supra (sc. astituo RH);b : auxilio sum = servans
astrictio,-nis i. actio astringendi, comprimendi
astringo,-nxi,-ctum,-ngere i.q. comprimo, cogo, colligo 1 proprie a c.acc.rei firmiter captæ b c.acc.rei tenacis factæ c c.acc. et dat. i.q. affigo 2 in imagine 3 translate
® astronomus =astrologus Gertz S 404,5
astructio,-nis i.q. assertio
astrum,-i i.q. stella (nonnisi in carminibus)pro cælo ponitur 39,38
astruo,-xiu,-ctum,-ere i.q. assero, affirmo, verbis affero 1 c.acc. simpl.2 c.acc c. inf 3 c.acc. et quod 4c quæstione indirecta
astus,-us i. artificium, calliditas, dolus 1 nude 2 c.gen.
astutia,-æ i. artificium, calliditas, dolus
asylum,-i i. locus refugii
*at particula adversativa 1 vi propria nondum perdita sæpe occupationem inducit(speciatim in dialogo)2 vi adversativa imminuta seriem sententiarum connectit
ater,-ra,-rum i.q. niger, malus, horrendus
*athleta,-æ m. 1 proprie i.q. monomachia dimicans, homo viribus præstans 2 translate c.gen. rei i.q. exercitatus, probatus in aliqua re; Gertz M Christi athleta
athleticus,-a,-um ad athletam pertinens (pro gen. athletæ)
*atque particula copulativa; prævalet ante vocales et litteram h; legitur ante consonantes quoque 1 vi connexiva a iunguntur duo membra b ultimum membrum aliis coniungit c iuncturæ notabiliores 178,18 261,35 ; 2 vi comparativa vel potius æquativa; notanda est contaminatio 429,12
atqui particula adversativa vi propria imminuta 402,26 (in oratione continenti præcedente interrogatione negativa)
atrium,-i 1 area clausa ante ecclesiam(de lignea ecclesia Roschildensi 313,6) 2 area clausa ecclesiam circumdans (de saxea ecclesia Roschildensi, syn ambitus 406,11) 3 aula quæ est extra palaium regale 336,15
atrocitas,-tis i. atrox habitus, natura, animus 1 hominum 2 rerum vel factorum: a malorum nominibus adiungitur b nude positum atrocem mentem, actionem, rem significat
atrox,-cis fere i.q. crudelis, asper, acerbus 1 de ipsis animantibus a de hominibus b de bestiis 2 de hominum mente, de habitu mentis 3 de rebus
   atrociter i.q. crudeliter, graviter, vehementer
attactus,-us i.actio attingendi
attamen i. at tamen
attendo,-di,-tum,-dere 1 animo attendo, animum adverto, curo a c.acc., b abs.58,18 (sequitur coniunctivus), c. sequitur ut 31,1, d sequitur quæstio indirecta 2 ante oculos habeo, specto
   attentus,-a,-um 1 de homine i.q. studiosus, docilis 2 de incorporeis i.q. suspensus
   attente i. studiose, cum cura
attentatio,-nis i. actio attemptandi impetus (lingua nostra `attentat´)
attento,-avi i. aggredior, lacesso 1 c. acc.2 c.acc.et abl.
® attenuare = debilitare, mitigare Gertz S 82,3, 114,1; Gertz M = spoliare
attero,-trivi,-tritum,-terere 1 speciatim i.q. devoro 2 generatim i.q tribulo, destruo, vexo
® attestatio = testimonium
® attinentiæ vide appenditiæ
attineo,-tinui,-tentum,-tinere de relatione i.q. pertineo 2 c.dat. 3 nude adiacio; Gertz M attinere alicui = possidere
attingo,-tigi,-tactum,-tingere 1 sensu strictiore de hominibus et rebus inter se tangentibus 2 sensum, animum alicuius attingo 3 pervenio in a notione locali 2 notione latiore ® =denotare
® attinguo Gertz S 347,9 coniectura pro attingens.
attollo,-ere 1 proprie i.q. sursum tollo, sustollo, erigo a sensu strictiore b sensu latiore de oculis 2 translate i.q. elevo, amplifico (syn.erigo, nota lusum verborum)
attondeo,-di,-sum,-dere de crinibus demendis fere i.q. corrado 1 generatim 2 speciatim de tonsura sacerdotum
attonitus,-a,-um i.q. stupefactus, perculsus, perterritus 1 retenta vi verbali (c.abl.) 2 adi.
attraho,-xi,-ctum,-here nonnisi proprie i.q. ad me adduco
attrectatio,-nis i.q. contrectatio, actio attrectandi
attrecto,-avi 1 generatim i.q. tango, tracto a c.abl. b sine abl. i.q. manibus tracto 2 sensu peiorativo fere id q. inquino
attribuo,-i,-tum,-ere 1 generatim i.q. assigno 2 speciatim de provinciis sub dicionem alicuius redigendis
attributio,-nis i. assignatio (cf. attribuo 2)
attundo,-ere i.q. percutio, pulso
® auctenticus vide authenticus = sua manu
*auctor,-is I speciatim A de deo omnium rerum creatore B de parentibus C artibus exercendis, litteris aliisque rebus tradentis II generatim sensu strictiore de cuiuslibet rei effectore, creatore, suasore 1 c. gen.subst. 2 c. gen.subst. et gerund. sive part. 3 nude B liberius fere i.q. adiutor, fautor, dux; Gertz M auctor = arbiter/iudex II,237,4; au(c)tor causæ = actor
*auctoritas,-tis I hominum deorumque A fere i.q. præstantia, dignitas, honor 1 c. gen. subi. 2 c. gen. forensi 3 nude B de magistratu ecclsiastico II rerum A fere i.q, vis, gravitas, momentum1 c gen.2 abs. B vi propria imminuta fere i.q. opinio; Gertz M autoritas I,92,4 = teutonice die Autorität
® auctorizare = extollere ad dignitatem Gertz S 201,6, = canonizare, idem 219,16 et 20
aucupium,-i i. ars avium capiendarum
aucupor,-atus sum,-ari nonnisi translate fere i.q. corripio, capio
*audacia,-æ 1 in malam partem fere i.q. impudentia, insolentia, temeritas a c.gen. de re impudenter gesta b. c.gen de eo qui rem impudenter gerit 2 in bonam partem fere i.q. fortitudo a c.gen. b nude
audax,-cis 1 de hominibus a in malam partem fere i.q. temerarius b in bonam fere i.q. fortis 2 de rebus
*audacter [impavide RH]
*audeo,-ausus sum,-audere i.q. præsumo 1c.inf. (i. satis insolens, temerarius, fortis sum, ut alquid faciam 2 c acc. 3 abs. i.q.audaciam induo
   ausum,,-i i. res audacter gesta
*audio,-vi,-tum,-re 1 auribus accipio 2 narratione comperio, cognosco a c.acc. b c.duobus acc. sive acc. c.inf. c sequitur enunt.relat. 272,20 d sequitur ne 3 secundas aures præbeo; Gertz M audiri = vocari ® audientia = auditus, aures Gertz S 275 ep.3; Gertz M audientia = cognitio episcopalis; postulare audientiam = rogare audientiam; pervenire ad audientiam = fama accipere RH
auditor,-is de eo qui audit
auditus,-us 1 sensus, facultas audiendi 2 actus audiendi 3 spatium intra quod audiri potest sonus
aufero,-abstuli,-ablatum,-auferre 1 proprie de corporeis a i.q. removeo b i.q. absumo 2 translate de incorporeis 3 aufero me
   ablatus,-a,-um ;ablata,-orum n. 27,20 [sine explicatione; indulgentia RH]
aufugio,-i,-ere i. fugâ me aufero 1 abs. 2 additur quo
augeo,-xi,-ctum,-gere1 res maiores reddo, vim earum intendo 2 i.q. amplio, orno
®augmentare = augere Gertz S 143,8
augmentum,-i i.q. incrementum 1 c.gen. de ea re quæ augetur 2 c.gen.de ea re qua aliquid augetur
augur,-is i. divinandi peritus, futuri præscius 1 adi. 2 subst.
augurium,-i 1 omen, signum qualecumque 2 actio prædicendi, prædictio 3 prævalente notione incertitudinis fere i.q. arbitrium, præsensio (syn præsagium 535,38)
auguror,-atus sum,-ari i. prædico, præsentio 1 c.acc., acc. c.inf., c.duobus acc. 2 abs.
augustus,-a,-um i.q. divinus sublimis et sim.
aula,-æ 1 regia domus, sedes principis 2 i. conclave regiæ domus (nonnulli loci sub 1 allati huc trahi possunt) 3 i.q. convictus hominum apud regem versantium (lingua nostra `hof`´)
aulæa,-æ 1 tegumen, stragulum quod aliis rebus inicitur 2 cortina
aulicus,-a,-um 1 adi. i.q. ad domum regiam pertinens 2 substantive(nonnisi plurali numero) de regis ministris, de iis qui in clientela regis sunt
aura,-æ 1 aer; motus, ventus, flatus 2 laxiore sensu de ipso aeris elemento 3 metonum. de regionibus quæ ventis perflantur 4 translate a de rebus adversis b de favore populari
auratus,-a,-um i. auro ornatus vel obductus
aureus,-a,-um i.q. auro ornatus vel obductus sive auro factus; Gertz M aureus sc. nummus = solidus vel fortasse florenus
®aurifrigium i.q stragulum sericum, Phrygio opere factum et auro intertextum. Arnoldi chronica L I 119MGH scriptorum tomus XXI RH
auriga,-æ m. de eo qui currum dirigit
*auris,-is 1 membrum duplex in capite animalis utrimque positum 2 de auribus audiendi instrumentis, de facultate audiendi 3 i.q. auditus 4 accedente verbo accipiendi, excipiendi, sentiendi i.q. audio a pro obi res b pro obi homines
*aurum,-i 1 sensu strictiore de ipso metallo sive de rebus ex auro factis (anulis, toquibus, ornamentis sim.) 2 sensu latiore i.q. opes, divitiæ, pecunia
® auscultare = aucupari ?RH Gertz M II,232,7
auscultatio,-nis i.q.actio auscultandi
auspicium,-i i.q. omen a c.gen.obi. b sine gen.obi 2 i.q. imperium, ductus a proprie b translate3 i.q. fortuna
auspicor,-atus sum i.q. incipio, aggredior1 c. ab 2 c.abl.; Gertz M auspicari = favere
   auspicata,-orum vi passiva i.q.res captæ
auster,-ri nomen venti
austere i.q. severe
austeritas,-tis i.q. severitas
australis,-e 1 adi i.q. ad austrum pertinens, meridianus 2 substantive de incolis australium (sc. Scaniæ) partium
ausus,-us 1 i.q. ausum [inceptum audax RH] 2 i.q. animus a c.gen.obi.
*aut particula disiunctiva 1 semel ponitur a in sententia positiva b in sententia negativa 2 aut....aut a in sententia positiva b in sententia negativa 3 notione disiunctiva vanescente fere i.q. et 4 i.q. -ve 5 aut....vel 323,33 sq;.(nulla explicatione) Gertz M aut...vel = aut...aut; = vel...aut
*autem.particula adversativa (vi adversativa exstincta transit in notionem causalem i.q. enim) 1 secundo loco ponitur 2 tertio loco ponitur
® authenticus = sua manu
® au(c)torizare vide auctorizare
autumnalis,-e i.q.ad autumnum pertinens
autumnus,-i de eo anni tempore quod æstatem sequitur
autumo,-avi i.q. existimo, habeo, puto 1 c.adv. 2 c acc. 3 c.duobus acc. 4 c. acc. c. inf; Gertz M autumare = credere, putare; = affirmare, contendere
auxiliares,-ium m. i.q. copiæ auxiliares, socii
*auxilium,-i 1 sing.de adiumento, subsidio, ope 2 plur. i.q. auxilium b i.q. auxilium armatum, copiæ auxiliares
avaritia,-æ i.q. cupiditas pecuniæ vel potentiæ, aviditas
avarus,-a,-um i.q. cupidus pecuniæ
   avare i.q. avide
avello,-vulsi,-vulsum,-vellere i.q. violenter aufero, divello 1 c.dat. 2 sins dat.
aveo,-re i.q. cupio, appeto
aversor,-atus sum,-ari i.q. aspernor, refugio, recuso 1 nude 2 homines 3 res
averto,-ti,-sum,-tere1 i.q. in aliam partem verto a c.acc. b c. acc. et ab c.acc.et abl. d c.acc. et in 2 i.q.(malum) prohibeo, arceo a c acc. b c acc. et ab 3 i.q. aspernor 4 i.q. abalieno; Gertz M petitionem avertere = negare
   aversus,-a,-um 1 i.q. in aliam partem conversus b c.dat.c c. ab 2 translate i.q, alienus, abhorrens
avia,-æ i.q, mater patris
avicula,-æ i.q. avis
aviditas,-tis i.q. cupiditas 1 abs. 2 c.gen.obi.
avidus,-a,-um i.q. cupidus 1 abs. 2 c.gen.obi. 3 c.inf.
   avide i.q. cupide
avis,-is f. i. nomen animalis pennati, volucris
avitus,-a,-um i.q. ad avum pertinens
avius,-a,-um 1 adi. i.q. devius, a via situs 2 n.plur. substantive i.q. loca avia
avoco,-avi i.q.abstraho, averto
avolo,-avi i.q. celeriter abeo
avunculus,-i 1 i.q. frater parentis (matris) 2 de avunculo magno 322,32 (paternus ponitur pro patris) (patruus = frater patris) Gertz M avunculus = patruus II,437,13
avus,-i 1 i.q. pater parentis a generatim b speciatim patris (matris 81,18) maternus i. matris avus 503,8 2 minus accurate de avunculo patris 323,5
axis,-is m. i.q. regio (uterque198,17 i. de terra et subterranea regione app, geminus orbis)


B
baccalaureus (decretorum i.e.iuris canonici) qui primum gradum Academicum adeptus est Gertz M II,127,7 vide canones = decreta iuris canonici
bacchor,-atus sum,-ari i.q. immodice lætor
bacillus,-i i.q.baculus
baculus,-i i.q. scipio, fustis 1 generatim 2 speciatum de sceptro antistitis
® baiulare (baiolare) = portare/trahere (crucem) Gertz M I,128,26
bal(l)ista,-æ i instrumentum ad sagittas sim.emittendas factum
balneæ,-arum i.q. locus lavandi, conclave lavationibus proprium (lingua nostra badstue)
balneum,-i i.q. lavacrum, lavatio
® baptilla/baptillus = clava campanæ qua pulsatur Gertz M II,352,17
® baptisma, baptismus, baptizare< Iohannes Baptista vide Evangelium secundum Ioannem
® barat(h)rum = infernum Gertz S 88,2
barba de lanugine, capillis, pilis 1 oris humani 2 obscene 118,22
barbaria,-æ 1 i.q. gentes feræ 2 i.q. feritas, paganitas
barbaricus,-a,-um 1 i.q. ferus, incultus 2 i.q. paganus
barbaries,-i 1 i.q, terræ externæ 2 i.q. gentes feræ 3 i.q. paganitas, pagani
*barbarus,-a,-um I adi.A i.q. exterus B sensu peiorativo i.q. ferus, rudis, incultus 1 generatim 2 speciatim de Sclavis C i.q. vernaculus, vulgaris (de Danica lingua) II subst. A i.q. exterus B sensu peiorativo i.q. homo ferus incultusque 2 speciatim a de Sclavis b de Estonibus et Curis C i.q. paganus
barbitos,-i m. i.q.fides, lyra
® baro-nis = dominus prædii (plur.= nobiles, magnates) Gertz M; Georges : Cic. barones et (=)rustici
basilica,-æ i.q. ædes sacra, ecclesia Christiana
basis,-is i.q, fultura, fulcrum ædificii vel statuæ, ® = pes Gertz S 364,19
basium,-i i.q. osculum
® batulus = scapha
beatitudo,-inis fere i.q. sanctitas
beatus,-a,-um 1 i.q. felix a c.abl. b sine abl. 2 i.q. sanctus
bellator,-is i.q. miles
bellatrix,-cis i.q. pugnax (lingua nostra skjoldmø)
bellicosus,-a,-um i.q. belli cupidus
*bellicus,-a,-um 1 adi. a de rebus ad bellum pertinentibus b de hominibus i.q. bellicosus 2 subst.i.q. miles
belliger,-a,-um i.q. bellicosus
belligero,-avi i.q. bello
bello,-avi i.q. bellum gero, pugno
*bellum,-i 1 de hostili inter armatos statu a c.significatione adversariorum c.gen.obi b sine significatione 2 de singulis proeliis et pugnis
*belua,-.æ i.q. fera, animal ferocitate, magnitudine, immanitate excellens, monstrum (de homine fabuloso)
*bene 1 i.q. accurate, apte, efficienter 2 i.q. clare, recte ® = valde Gertz S 339,15, Gertz M = plus/quam, = certe, = prudenter
benedico,-xi,-ctum,-cere t.t. ecclesiasticus i.q. verbis sanctifico
benedictio,-nis i. actio benedicendi ® idem fere est quod xenium appellatur sive munus; benedictiones lectionum in responsorio
® benefactum = beneficium
beneficentia,-æ i. actio beneficii conferendi
*beneficium,-i 1 generatim de bono quod alicui tribuitur, de dono a nude (sæpe de dono regis, sive de dono deorum 101,10 b c.gen.subi. et inhærentiæ (nota de animi donis 63,12) 2 speciatim in vita publica a de quolibet honore magistratibus tributo b de donis ecclesiæ vel clero datis c technice de provinciis vel terris a rege vel imperatore cuidam nobili vel regulo traditis (hic illic congruit linguæ nostræ ` len ´ 3 vanescente vi bene facti a plus minus periphrastice b beneficio c. gen. i.q. per beneficium auxilium, operam (transit in notionem præpositionis `propter ´)
beneficus,-a,-um i.q. largus, liberalis, benignus
® beneplacitum = gratia Gertz S 307,11, Gertz M = beneficium, = votum
*benevolentia,-æ i.q. bona voluntas, favor
benevolus,-a,-um i. benignus, benevolentia plenus
benignitas,-tis i. munificentia, liberalitas, benevolentia
benignus,-a,-um i. liberalis, largus, humanus, 1 de hominibus ipsis 2 de variis hominum qualitatibus vel actionibus 3 de natura
   benigne i. liberaliter, large, amice
® benivolentes = bene volentes
bestia, -æ i.q. ferum animal
beo, -avi 1 beatum reddo, delecto 2 beatum prædico
biblus, -i f. de iuncis ad varias res texendas aptis
® biber-is f. (< inf..bibere) = potio
bibo, -i, -ere i. potum ore haurio 1 abs. 2 c.acc.
bibulus, -a, -um.i.q, ebriosus, bibendi cupidus 1 subst.m. 236, 16 2 adi.305, 3
bidens, -tis f. pro ove ponitur 189, 3
® biduanus qui per biduum mortui iacuere Gertz M II, 44, 21
biduum, -i n. i spatium duorum dierum
biennium, -i n. i. tempus duorum annorum
bifariam adv. (sc.partem) i in duas partes 492, 1
bifidus, -a, -um i. cum ungulis in duas partes fissis
biformis, -e de specie duabus formis prædita 22, 11
biga, -æ nomen vehiculi
bilis, -is f. de ira
bimestris, -e i. duorum mensium
® binominis, e: qui duo habet nomina ut Palno Tokki
*binus, -a, -um 1 plur. a distributive b vi distributiva amissa i.q. duo c. plur. tant. (fere semper de duabus rebus vel personis cohærentibus) 2 sing. i.q. duplex
bipennis, -e i. securis ex utraque parte latissimum et acutissimum ferrum habens
bipatens, -tis i. duobus valvis apertis
bipertitus, -a, -um i.e. bifariam vel in duas partes divisus
® birrus (byrrus/byrrhus) (gr.purros, gallice: bure, danice Vadmel Gertz) Gertz M II, 272, 8 in mantili ex griseo birro, desubtus ex pellibus agninis albis. Teutonice: Die Serviette aus grauer Wolle, darunter aus weißem Lammfell RH
bis i. duabus vicibus 1 generatim2 speciatim numeros duplicans
bissenus, -a, -um 1 plur. a vi distributiva nondum diminuta b i.q. duodecim 2 sing, i.q. e duodecim consistens
® bivium Gertz S 226, seq. 2, 6 id est bivium mortis; Gertz M bivium = compitum < I, 94, 10
blandimentum, -i i. res vel actiones sensus suaviter afficientes, delinamenta, illecebræ1 c.gen. 2 nude
blandior, -tus sum, -ri i.q. adulor
blanditiæ, -arum i.q. illecebræ , res vel actiones sensus blande afficientes 1 c.gen. 2 abs.
blandus, -a, -um i.q. adridens, benignus, comis 1 de animantibus 2 de corporis partibus 3 de rebus sensus blande afficientibus
   blanda, -orum n. 527, 19 sine explicatione [sc. verba RH]
   blande i.q. amice, benigne, clementer; opp. minaciter
® blasphemare= irridere; blasphemia/blasphemium, blasphemator
® bola <ex danico detorsum = mansus
® bondo ex danico = agricola
bonitas, -tis i. mansuetudo animi
*bonus, -a, -um I ad mores et ingenium hominis spectat A de iis ipsis qui artibus, moribus, negotiis suis excellunt i.q. strenuus 1 adi 2 subst.B de eorum animo C de rebus II omissa vi morali.i.q. faustus, prosper, aptus A adi. B subst.
*bonum, -i n. 1 spectat ad mores 2 de qualibet bona re 3 de bonis hereditariis (lingua nostra `gods ´
bos, -vis nomen bestiæ 1 terrestris a f. i.q. vacca b genus commune. 2 maritimæ
bovinus, -a, -um i.q. bubulus sive gen.bovis
braccæ, -arum i.q, vestimentum femora cruraque tegens
brachium, -i i.q. lacertus
bracteatus, -a, -um i.q. bracteis ornatus 217, 12
®brandeum i.q.velum sanctificatum, palla lintea vel serica, qua divorum reliquiae vel corpora involvi a Christianis solebant (Du Cange) Palliola idem significat ac brandeum MGH epistularum tomus I Gregorii I registri L IV 30 (loco primo: anno 594 XII IUN.)
® bravium (gr.brabeion) victoriæ signum et præmium
® braxare = Bier brauen Gertz S 415, 4 et translate, braxatorium ubi braxatur, braxatrix, idem 441, 21
® breve = chartula indicem continens Gertz S 381, 5
® breviarius sc. liber ordinem ecclesiasticorum continens
*brevis, -e i.q. parvus, exiguus 1 sensu corporali de spatio a c.subst. b omisso subst. plur. n. i.q. vada 2 de tempore a c.subst. b omisso subst.:in brevi i.q. in brevi tempore ;nota brevi i.q. brevi tempore
   brevissime de oratione i.q. valde presse
brevitas, -tis 1 i.q. parvitas, exiguitas (sensu corporali) 2 de oratione brevi
bruma, -æ i, q. frigus
brumalis, -e i.q. hiemalis
brutum, -i i.animal [opp. sapiens et rationale animans RH]
‡bubalinus, -a, -um i.q. ad bubalum pertinet 140, 17 cornua
bubalus, -i m. i. nomen animalis (lingua nostra `bøffel ´)
bubo, -nis m. i.q. noctua
bubulcus, -i i.q. bovum pastor, arator
bucca, -æ de ea capitis cavitate quæ intra genas sita auris completur :206, 37 :plenas aurarum buccas violenta flatus excussione laxare.
® bucina qua signum militibus datur vide et lituus / tuba RH Georges incertum est quibus instrumentis diversi milites utantur.
bulla, -æ 1 i.q. umbilicus, umbo pro ornamento (egl. skjoldbukkel) 2 i.q. sigillum papale et scriptum eo munitum, bullare: bullâ munire
® bullire Gertz S 324, 8 coquere
‡bulligo, -inis f. an i.q. umor ebulliens `bouillon´
® bundones = agricolae
® burgenses = cives
® bursa = crumina
bustum, -i 1 proprie i.q. sepulcrum 2 translate i.q. mors
® butyrum iam in Celsius < gr. (fr.beurre, Butter)
® buxis i.q. capsula vel capsella. MGH Epistolarum tomus I Liber IV, 30 pagina 265 :in buxide brandeum mittitur.

C
caballus, -i i.q. equus
cacabus, -i i.q. vas ad cibos coquendos factum
cachinnus, -i i q. risus efusus
cacumen, -inis i.q. culmen
*cadaver, -is i.q. corpus mortuum 1 hominem a c.gen. b sine gen. 2 bestiarum
cado, -cecidi, -casum, -cadere I i.q. labor, decido A de hominibus 1 proprie 2 translate 459, 23 B de rebus 1 proprie 2 translate i.q. incido II i.q. morior, necor III i.q. damnor, condemnor
   cadens, -tis de eo qui cadit
caducus, -a, -um i.q. instabilis, fragilis, caducus morbus = epilepsia Gertz S 345, 10
cæcatus, -a, -um i. lumine privatus, cæcus
cæcitas, -tis i.q. orbatio luminis
cæcus, -a, -um 1 proprie i.q. oculorum acumine privatus syn oculis captus 2 translate i.q. acumine ingenii privatus a c. abl.b sine abl.
*cædes, -is1 proprie i.q. occisio cum singulorum e.g.33, 34, 48, 22 tum multorum e.g.28, 17 a c.gen.obi. 2 metonym. a i.q. cruor b certamen, pugna
*cædo, -cecîdi, -cæsum, -cædere 1 i.q. abscindo, seco 2 i.q. percutio 3 i.q. occido, neco a homines b bestias
   cæsi, -orum 57, 16
cælamen, -inis i.q, opus cælatum, cælatura
cælatura, -æ i.q. ars cælandi vel potius id ipsum quod in duris rebus cælatum est
cælebs, -ibis g.c.1 de iis qui (quæ) sine coniuge sunt a de viris b de feminis 2 metonym. vita (de viro) castimonia (de femina) ; Gertz M :celebs humus i.e. virginea/pura/sancta
cælestis, -e1 adi. a i.q. ad cælum pertinens b i.q. ad deos pertinens, divinus 2 subst.plur m. i.q. superi
cælibatus, -us1 de viris i.q. vita cælebs 2 de feminas i.q, virginitas
cælicus, -a, -um i.q. cælestis, divinus
cælites, -um m. i.q. di, superi
cælitus indecl. i.q. divinitus, a dis
cælum, -i 1 i.q. æther a proprie b de sede deorum 2 i.q. aer 3 spectat ad tempestatem, clima
cænulentus, -a, -um i.q. cænosus
cænum, -i i.q. lutum, sordes
cærimonia, -æ i.q. ritus
*Cæsar, -is nomen proprium, hinc pendet adi
*Cæsarianus (e.g.531, 31)
cæsaries, -i i.q. coma hominum, crines capitis
cæspes, -itis 1 i.q. glæba, cui adhæret gramen 2 i.q. herba, gramen:
cæstus, -us i.q. instrumentum pugilis corio factum
calamitas, -tis i.q. res adversæ, infortunium clades
calamitosus, -a, -um 1 i.q. miser 2 i.q. luctuosus
   calamitose i.q. infeliciter, misere
calamus, -i 1 i.q. sagitta 2 i.q. tibia
calathus, -i m. i.q. corbis, fiscina 194, 36
calcar, -is i.q. stimulus ferreus calci alligatus 1 proprie 2 in imagine
calceamentum, -i i.q. calceus
calceus, -i m. de pedis tegumento
calco, -avi1 proprie i.q. calce premo 2 translate i.q. coerceo, sperno
® calculatio = actio rationem alicuius rei ineundi RH
calculus, -i 1 de quolibet lapillo 2 de tessera ® calculo laborans Gertz S 244, 8 = cystolithiasis
® calefacere =reflexive Gertz S 415, 13;calefactorium< (lateramen) calefactorium, <sic ut catinus qui cenam calidam retineat. (danice varmeplade), postea =triclinium. stuba quod vide fornax quod vide
caleo, -ui, -ere i.q. calidus sum
® calibs-bis f. = chalybs-ybis m. aes quo arma efficiuntur (teutonice der Stahl)
calidus, -a, -um i.q. fervens, calorem emittens
caligatus, -a, -um i.q. caligis indutus
caligo, -inis i.q. tenebræ 2 notiones translatæ
caligo, -avi i.q. caliginosus sum
calix, -cis m.i.q. poculum, scyphus
calleo, -ui, -ere 1 intr.i.q. peritus sum a nude b c abl. 2 trans. i.q. scio, intelligo, possum a c.acc.b c.inf. c c. quæstione indirecta; Gertz M = valeo
*calliditas, -tis i.q. sagacitas, prudentia, astutia, cum in malam sententiam, tum in bonam 1 c.gen. sagacis rei vel hominis 2 nude
callidus, -a, -um i.q. prudens, astutus 1 de hominibus2 de rebus
*callide i.q. prudenter, astute
callis, -is m. i.q semita, Gertz S via
callosus, -a, -um i.q. callo obductus, obduratus
calor, -is m. i.q. ardor, æstus 1 proprie 2 translate a c.gen. b nude
calumnia, -æ 1 i.q. falsa accusatio 2 i.q. iniuria
calumnior, -atus sum, -ari i.q. falso arguo
calvitium, -i i.q. calvities
calx, -cis f. i.q. calcaneum, ungula
® camera proprie: tectum concameratum > = cella Gertz S 336, 8
® camerarius Greg. Tur.hist. Franc. 4, 7 teutonice Kämmerer
® campana Gertz S 443, 7 > campanella (dimin.) = mlat.7.saecula: clocca
® campio =pugil
campus, -i 1 i.q, ager planus, planities 2 de plana glacie
® cancellarius = episcopus qui regi auxilio est RH
® cancelli (< cancer) qui portam ecclesiae saeptam habent
candens, -tis i.q. fervidus
candidus, -a, -um i.q. albus
candor, -is 1 i.q.color albus, albedo 2 i.q. pulchritudo a proprie b translate i.q. castitas 308, 36;i.q. splendor 305, 3
canicula, -æ i.q, parvus canis, catulus
® canine = canis more
caninus, -a, -um i.q. ad canem pertinens
*canis, -is nomen animalis (domestici)
canities, -ei f. i.q. senectus
cano, cecini, -cantum, -canere i.q. sonum edo 1 intr.a: voce i.q. cantum edo b instrumentis i.q. psallo c de ipsis instrumentis i.q. sono 2 trans. a: voce i.q. versibus persequor b instrumentis
® canon-is m. 1 index sanctorum > inde canonizare 2 canon missae: oratio, quae in missa ante consecrationem etc. a sacerdote recitatur Gertz S
® canones = decreta iuris canonici
canonicus, -a, -um fere i.q. ecclesiasticus. Gertz S: canonicus regularis, clericus qui secundum certam regulam quasi monasticam vivit, etiam vocatur canonicus saecularis.; canonica-orum = praebenda;canonia = canonicatus (munus episcopale ?)
® canonizare = in canona (i.e.indicem) sanctorum referre Gertz M
canor, -is m. i.q. sonus
canorus, -a, -um i.q. canens
cantharus, -i m. i.q. vas vinarium
cantilena, -æ 1 carmen maledicum 2 i.q. cantus, carmen
cantor, -is de eo qui artem canendi profitetur 1 generatim 2 speciatim de eo qui in ecclesia canit
cantus, -us 1 i.q. sonus 2 i.q. carmen
canus, -a, -um nom. plur. m. (omisso capilli) i.q. canities, senectus
capacitas, -tis i.q. mensura opp. mensuræ
capax, -cis de eo qui capere, continere, accipere potest, continens, patiens 1c. gen. 2 sine gen. fere i.q. magnus, amplus Gertz S capacitas : intelligendi facultas 231, 38
capella, -æ i.q. capra Gertz S capella : proprie brevior cap(p)a > ædicula palatii in qua hæc asservabatur > quævis ædicula sacra vel sacellum in maiori ecclesia cum altare vel = capella sola., capellanus
® capescere = recipere Gertz S 355, 22 = capessere Gertz M II, 400, 2
*capesso, -ivi, itum, -ere 1 i.q. capio, comprehendo a manu b ore 2
i.q.suscipio, incipio, acquiro, comparo
capillitium, -i i.q. cæsaries, coma
capillus, -i i.q. pilus 1 plur.2 sing.(collective) i.q. coma
® capitaneus = dux
® capitium vide caputium
*capio, -cepi, -captum, -capere I i.q. prehendo, sumo A corporea1 sine significatione violentiæ; vergit in notionem eligendi :67, 19 2 inest significatio violentæ a animantes i.q. comprehendo b res i.q.occupo, expugno, potior B incorporea 1 i.q. ineo, incipio, facio 2 i.q. nanciscor, habeo II i.q. moveo, commoveo, occupo A active B passive (accedit c. abl) III i.q. privor, debilitor (passive) IV i.q. contineo A de quantitate B de qualitate i.q. ad aliquid aptus sum
   captus, -a, -um i.q. captivus
capitalis, -e i.q.mortem afferens
   capitaliter i. ita ut mortem afferat, mortali pøna
® capitulum 1 congregatio canonicorum 203, 2, 2 congreg. monachorum 437, 22, 3 conclave in quo canonici congregantur 311, 6 Gertz S, capitula = lectiones ex biblia vel aliis sacris scripturis desumptæ
® cap(p)a =vestimenti genus Gertz M
capra, -æ nomen animalis syn. capella
caprigenus, -a, -um i. caprinus (de pelle caprina 242, 9)
caprinus, -a, -um de rebus a capris oriundis 189, 4: sperne -os agitare gressus i.q. relinque pastoris officium
® capsa ubi hostia servatur
® capsula dimin. e capsa : reliquiarium (teutonice: der Kapsel)
captator, -is i appetitor
*captio, -nis 1 i.actio capiendi 2 passive de iis qui se captivos offerunt 3 de statu eius qui captus est i.q. captivitas
captivitas, -tis i status, condicio eius qui belli iure captus est
captivo, -avi i.captivum facio
*captivus, -a, -um (sæpissime substantive e.g. 518, 18) 1 de hominibus belli iure sive aliter captis 2 de bestiis 3 de inanimis
*capto, -avi i capio vel capere volo 1 pro obiecto sunt homines (de captatione benevolentiæ) 2 pro obiecto sunt inanima :i.q. appeto
captor, -is de eo qui captivum facit
captura, -æ 1 de piscatu 2 de lucro (periphrastice)
captus, -us i.q. impetus, potius periphrastice
*capulus, -i i.q. manubrium gladii opp. cuspis, vagina
*caput, -itis I proprie de suprema parte corporis cum humani tum ferini II vanescente sensu proprio A metonym.de tota persona B de cuiusdam personæ vita, condicione civili etc C periphrastice. III in imagine IV translate de suprema sive principali parte cuiuslibet rei A homines i.q. `chef´´ 2 de regina qua nititur maiestas danica B res corporeæ C incorporea 1 initium 2 locus principalis 3 intimam partem ædis significare videtur
® capucium = pileus, galerus, cucullusRH =capitium/caputium
carabus, -i m. i.q. navicula
carbasum, -i proprie lini genus significat, hic poetice i.q. velum
carbo, -nis m. i.q ligna cæsa et cocta [? RH][160, 31 foedas carbone manus in pectore ferre ; graece : anthrakìasRH]
® carbunculus lapis quidam preciosus Gertz S 92, 12
carcer, -is m. i. locus quo includuntur 1 homines 2 venti 29, 18 3 miseriæ 247, 2
carceralis, -e a `carcer´ derivatum, [ad carcerem pertinens RH]
cardinalis, -is m. de dignitate ecclesiastica [i.q. pontifex RH]
cardo, -inis m. proprie dicitur de vertebra quâ porta circumvehitur (dørtap) Apud Saxonem nonnisi in imagine et translate 1 in imagine 2 translate
® carena = ieiunium quadragesimale penitentiæ causa impositum
® carentia = egestas ignis Gertz M I 334, 23
*careo, -ui, -iturus, -ere i.sine aliqua re sum, aliqua re non fruor (hic illic sensu perfectivo i.q. amitto) 1 iungitur c.abl.a personæ b rei 2 iungitur c.gen. 56, 23
carina proprie i.q. ima pars navis; hic nonnisi sensu metonymico i.q. navis
® caristia = annonæ caritas (significatio I) Gertz M II, 251, 1
*caritas, -tis I de pretio (opp. vilitas) II de amore A accedit is qui amatur 1 per gen.obi.2 per adi. B accedit is qui amat 1 per gen. 2 per adi. C abs. ponitur III vergit in notionem cupiditatis
® c(h)aritative < caritas < carus (significatio II)
*carmen, -inis i opus poeticum 1 generatim de verbis metrica ratione et in laudem et in contumeliam alicuius compositis 2 speciatim afferuntur loci qui spectant ad vim magicam quam versibus quibusdam inesse putabant maiores;carmen incantare quod vide; littera (quae nostra lingua rune est) ; litteram incidere quod vide
carneus, -a, -um a caro factum
® carnalis = carneus Gertz M; carnaliter ibidem
carnifex, -icis1 sensu latiore de quolibet homine cædis cupido 2 sensu strictiore de eo homine cuius munus est alios occidere
® carnisprivium = dies ieiunia Quadragesimæ præcedentes > dies carniprivii = teutonice Fastnacht Gertz M II, 123, 10
caro, -nis 1 de corporis mollibus partibus 2 de homine (pars pro toto) 3 de voluptate carnis, de libidine [?] . Gertz S 224, 45 de carnis ergastulo, 340, 12 anima a carnis ergastulo egressa, de tristitia, ..de labore, ..de mundo; vide ergastulum RH
carpentum, -i i vehiculum
carpo, -si, -tum, -ere 1 i.q. capio, fruor 2 i.q. eripio 3 i.q. vitupero; Gertz M :mare carpens = mare percurrens Gertz M : carina(sc.mare) carpente
carptim a carpo tractum (discerpo, lacero)
® cartula < chartula = scriptum breve = pagina Gertz M II, 180, 14
carus, -a, -um i. amatus, dilectus 1 adi.a de hominibus b de rebus 2 subst. nota iuncturam ex antiquis scriptoribus ductam 269, 24 proprio spiritu carior
casa, -æ i domuncula
cassis, -dis i.q. armatura capitis
cassis, -is i.q. rete quo utuntur venatores
casso, -avi i.q. frustro, irritum facio
cassus, -a, -um 1 abs.i.q. vanus, inanis, inutilis 2 accedente abl. i.q. orbatus 3 accedente gen. i.q. egens
® castellanus præfectus vel custos castelli RH Gertz M
castellum, -i i. locus munitus, arx
castigatio, -nis 1 i.q. pæna 2 i.q. vituperatio
castigo, -avi 1 i.q. refreno, repello.tempero2 i.q.punio
castimonia, -æ i.q. castitas
castitas, -tis de abstinentia rerum Venerearum
‡castorius, -a, -um i.q. castoreus, castorinus, fibri(i.castoris) pelle factus
castrensis, -e 1 adi. de iis rebus quae ad milites curiæ lege astrictos spectant 2 subst. de militibus castri sive castelli
castro, -avi i.q. genitalia abscido
castrum, -i locus firmus, arx; = villa Gertz S 22, 20
castra, -orum I plur. vocabuli q.e. castrum (i.arx., locus firmus) II plur. tantum A locus munitus B mobilis (inter A et B difficile est distinguere e.g. 360, 17 1 generatim 2 speciatim de castris navium B dicitur pro exercitu qui in castris est C de vita castrensi, militari, bellica
® casula (cum cappa) fere amiculum (purpureum?) Arnoldus I, c.12 MGH XXI. Gertz S 26, b danice :messehagel
*casus sensu strictiore i.q. lapsus 2 sensu latiore de temeritate fortunæ ; plur. i.q.vicissitudines rerum
b speciatim vergit in malam fortunam; c: casu quo = casu accidit ut Gertz M II, 360, 21
® cat(h)alogus gr. = index
catellus, -i m. i.q. parvus canis
catena, -æ vinculum ferreum 1 proprie 2 in imagine Gertz S catenatus, catenis vinctus 244, 15
caterva, -æ i.q. turba
cathedra, -æ i.q. sella; sedes episcopalis Gertz M
® catholicianus = carnifex regius RH, Gertz M : satelles regius I, 136, 27
catholicus, -a, -um i.q. quod ad ecclesiam catholicam pertinet
catillus, -i i. vas
catinus, -i i vas
® caucio vide infra cautio RH
cauda pars posterior bestiæ
*causa, -æ ratio quæ effecit, causa efficiens (hic illic vergit in notionem excusationis a c.gen.b. abs. c causa c.gen idem significat atque propter c.acc. 2 res quæ in iure defenditur vel disceptatur, de actione ipsa; Gertz S rei causa = cohaerentia danice :sammenhæng ; sine causa = frustra 123, 5
causabundus, -a, -um i.culpans 352, 30
® causare = litigare 227, 27; queri de 426, 19
causor, -atus sum 1 causam affero 2 causam miseriarum affero, culpo, conqueror c.acc.c. inf.
cautela, -æ i.q. cura, providentia, vigilantia 1 nude 2 c.gen obi.
cauterium, -i i.q. nota quæ ferro inuritur 108, 38
cautes, -ium proprie i.q. scopuli, saxa sim. 2 translate i.q. obstacula
cautio, -nis i.q. testamentum
cavea i.q. locus cavus et vacuus, antrum, specus
*caveo, -vi, -utum, -vere I prospicio, vito A abs.B.accedit i.q. vitandum est 1 subst. 2 ne 3 inf. II sensu iudiciali (t.t.) i.q. sancio, statuo, constiuo
   cautus, -a, -um i.q. providus, prudens 1 de hominibus 2 de motu
   caute sine explicatione
® caucio? Gertz M: persuasum est mendum esse II, 269, 22, RH mendum pro theca
caverna, -æ i.q. cavea, antrum, specus
[cavilla, -æ i. cavillatio 105, 21
cavillatio, -nis fere i.q. derisio, irrisio, iocus; Gertz M = captiones II, 169, 3
cavillor, -atus sum i.q. irrideo
cavo, -avi i cavum facio
cavus, -a, -um de rebus intrinsecus cavatis, concavis, curvis 1 adi. 2 subst. a m. b n.
-ce particula demonstrativa quæ vi `deictica´pron. q.e. hic suffigitur 265, 7
*cedo, -ssi, -ssum, -dere I abs. A i.q. abeo, fugio B i.q. evado II accedente dat. A i.q. morem gero, obsequor, obtempero B inferior sum aliquo, vincor ab aliquo, succumbo alicui 1 homines 2 res Ci.q. obtingo D i.q. evado III accedente acc. i.q. trado IV accedente abl.separativo V c variis præpos. 1 ab 2 in a proprium sensum motionis habet b vanescente motionis vi i.q. se vertere vocabulum significat; iunctura: in matrimonium cedo i.q. nubo; in comitatum cedo i.q. comes fio
® cedula = schedula/scidula = pagina in quo scriptum est
celeber, -ris, -re 1 i.q. frequens, magnus 2 i.q. creber 3 i.q. clarus, insignis, notus a c.abl. b sine abl. Gertz S 91, 8 celebris masc.
   celebriter i.q sollemniter Gertz S 24 h 9 celebre.
celebratio, -nis i.q. actio celebrandi, sollemnia
celebritas, -tis 1 i.q. cultus 2 sollemnitas 3 i.q. gloria, amplitudo
celebro, -avi 1 i.q. colo a c.abl. b sine abl. 2 i.q. clarum facio, laude effero 3 i.q. ago, facio a c.abl. b sine abl.; Gertz M divina celebrare (quod sæpe omittitur)
® celebs vide caelebs
celer, -is, -e i.q. velox 1 de hominibus 2 de rebus
   celeriter i.velociter
celeritas, -tis i.q velocitas 1 c.gen. 2 sine gen.
® celigens =civis caeli Gertz S 160, v.1
cella, -æ i. ecclesia Christiana; promptuaria cella: Plautus, Amph.156 = carcer Georges
® cellarius qui cellam administrat
cellula, -æ i. parva cella (de ecclesiis Christianis)
celo, -avi i.q. abdo, occulto 1 corporea 2 incorporea a c.abl. b sine abl.
celsitudo, -inis 1 i.q. altitudo 2 i.q. maiestas regis
celsus, -a, -um i.q. clarus, magnus
cena, -æ i.q. epulæ, cena domini = teutonice Gründonnerstag; = communio ibidem;cena pura = ieiunium/ dies ieiunii; cena sacra/Domini (= teutonice Abendmahl)
cenaculum, -i i.q. locus cenandi
cenito, -avi i.q. ceno
ceno, -avi i.q.epulor, cibum sumo
® cenobialis = claustralis/monachalis
® cenobium = claustrum, monasterium Gertz S 128, 1
*censeo, -ui 1 i.q. æstimo (c.abl. mensuræ)2 i.q. habeo, existimo, puto a c.acc.b c.duobus acc.c c. acc.c.inf. 3 i.q. nomino 4 fere i.q. credo;censere = decernere ; = iudicare; = vocare Gertz M
censorius, -a, -um i.q. severus, gravis
censura, -æ i.q. iudicium, sententia 1 generatim 2 speciatim de sententia pontificali, qua aliquis excommunicatur(`bannus´) Gertz S 320, 2 disciplina
census, -us1 i.q. pecunia 2 i.q. tributum; Gertz M census æstivus = tributum aestatis mediae
centeni, -æ, -a i.q. centum (sensu distributivo)
centum i.q. i.q. decies decem(nusquam indefinite)
centuria, -æ i.q. manus, caterva
centuriatim per centurias, fere i.q.catervatim
centurio, -nis i. præfectus regius incerti ordinis (e comitatu regis); Gertz M= præfectus secundi ordinis
centurio, -avi 1 i.q. ordino 2 i.q.congrego
centurionatus, -us i. dignitas vel territorium centurionis
cera, -æ de materia molli
cerealis, -e 1 i.q. ad cerevisium pertinens 2 ad frumentum pertinens
cerebrosus, -a, -um i.q. amens, demens
cereus, -a, -um i.q. mollis, mutabilis
® cer(e)visia = teutonice: Bier; penus-us cerevisiarius = cella penaria
*cerno, -crevi, -cretum, -cernere 1 i.q. video oculis a c.acc. b c.duobus acc. vel nom. c c.acc.c.inf.2 i.q. intelligo, agnosco a c.duobus acc. b c.acc c. inf.
® cernuus =pronus sc. inclinans Gertz S 128, 23
certamen, -inis 1 i.q. contentio, æmulatio a c. gen. b sine gen. 2 de pugna, prølio
certatim i.q. cum contentione, cum æmulatione
certitudo, -inis de rebus certis
certo, -avi 1 i.q. æmulor 2 i.q. pugno a c.abl. b sine abl. 3 i.q. affirmo, assevero, contendo (c.acc c. inf.)
*certus, -a, -um 1 i.q. firmus, indubitatus, apertus, verus 2 i.q. statutus, constitutus 3 de eo cui aliquid compertum est a i.q. confisus b fere i.q. sciens
   certe 1 i.q. certo, firmiter, vere 2 i.q. profecto 3 i.q. saltem
® certificare = certiorem facere Gertz S 424, 8
cervical, -is i.q. pulvinus
cervix, -cis de ea corporis parte quæ dorso collum iungit [nakke] 1 proprie 2 pars pro toto ponitur i.q. caput
cervus, -i nomen animalis 1 ut apud antiquos2 de `tarandris´ (lingua nostra rensdyr) usurpari videtur 64, 20 3 in nomine proprio 58, 30
cessatio, -nis 1i.q. mora 2 i.q. intermissio
cessim i.q. retro (i. incertis et titubandis passibus plus retrocedere quam accedere)
® cessio = depositio Gertz M, = licentia cedendi ibidem
cesso, -avi 1 i.q. desino, recedo a nude (fere i.q, absum 141, 25;)fere i.q. intereo 59, 21 b c.inf. c c.ab d c.quominus 2 i.q. intermitto, interrumpo
*ceterus, -a, -um i.q. reliquus I sing. (de cetero i. in reliquum tempus II plur. 1 adi. a de hominibus b de aliis 2 subst. a de hominibus b de bestiis c de rebus : cetera :i.ceteræ res ;inter cetera i. inter alia
*ceterum acc. respectûs n. 1 i.q. in aliis causis 2 parenthesin inducit 3 particula acversativa (hic illic vi imminuta transitionem indicat 4 non modo....ceterum etiam 211, 32
cetra, -æ i.q. parma
ceu particula comparativa 1 i.q. quasi, velut 2 sicut 3 imaginem inducit a accedit `quidam´b solum ponitur 7, 1. 487, 7
chalybs, -is f. i.q. ferrum
chaos (nom et acc.; abl. chao) 1 i.q. baratrum 2 i.q. tenebræ 3 i.q. inferi ;chaos ultimum i.q. mundi interitus 135, 8
character, -is m. de litteris runicis; Gertz S c(h)aracter = sigillum 379, 2
charta, -æ1 i.q. epistula (i. litteræ ligno insculptæ)2 de materia cui insculpuntur litteræ 81, 27
chela, -æ i.q. brachium
chelys, -ys vel -is i.q. cithara
‡chirotheca, -æ i.q. tegumentum manus formam accipiens (lingua nostra `handske´)
chlamys, -dis i.q. indumentum pretiosum pallium
chorda, -æ i.q. nervus 1 sagittæ 2 citharæ
chorea, -æ i.q. saltatio
chorus, -i m.1 i.q. grex 2 i.q. collegium canonicorum, capitulum;Georges chorus = actio saltandi choream; c(h)oruscare = fulgere
chrisma, -tis n.i.q. unguentum sacrum
® christus domini = unctus domini (de regibus) Gertz S 68, 4
® chronicus (< Xronikos < Xronos) : chronica, -orum = libri chronici = annales
® cibaria-orum = penus/promptuarium quae vide
*cibus, -i m. i.q. esca, edulium
cicatrix, -cis i.q. vestigium vulneris sanati
cicuta, -æ i.q. nomen herbæ venenosæ caule cavo insignis [`med en giftig hul stængel´RH]
® cilicium < Cilicia : tunica caprina qua induta homo poenam persolvit, Gertz S 329, 27
cieo, -vi, -tum, -ere 1 i.q. ad pugnam voco 2 i.q. elicio, moveo
® cimba vide cymba
® cimiterium < coemeterium (ubi mortui quiescunt RH) / cemiterium / cymiterium Gertz M
cingo, -xi, -ctum, -gere 1 i.q. complector 2 i.q. succingo, armo 3 i.q. circumdo a c.abl. b sine abl. vergit in notionem tuendi
cingulum, -i i.q.balteus, zona 1 proprie 2 translate 202, 35
ciniflo, -nis m.i.q. cinerarius (contemptim de fabro ferrario)
*cinis, -eris 1 i.q. favilla in universum 2 de favilla mortui, de corpore mortuo a sing. b plur.
® ciphos = scyphus, poculum Gertz M
*circa 1 de loco a i.q. circum b i.q. ad, apud 2 de tempore 3 variæ relationes neque locales neque temporales a i.q. de (vergit in notionem `adversus´, `erga ´) b i.q. in c. abl. c i.q. adversus d i.q. erga
circiter i.q. circa, fere (de tempore)
circueo, -ii, -itum, -ire 1 i.q. ad aliquem rem gyro, viso 2 i.q. circumvehor 3 i.q. circumvenio = fallere, decipere/corrumpere RH Gertz M
circuitus, -us 1 de tempore quod recurrit 2 de insidiis 3 i.q. conturbatio
® circulatim paene i.q. in circuitu Gertz S 240 b 20, 2
circulo, -avi i.q. circumscribo
circulus, -i m. 1 i.. laqueus 2 i.q. anulus
circumago, -egi, -actum, -agere 1 i.q. induo, amicio aliquem 2 i.q. protego, munio aliquem 3 i.q. moveo
circumamictus, -a, -um i.q. amictus, circumactus, indutus
circumcisio, -nis i.dies quâ domini circumcisio (i. amputatio præputii) celebratur; Gertz M (gentiles) autumant novum annum inchoare I, 76, 4-5
circumdo, -dedi, -datum, -dare 1 i.q. circumvenio 2 i.q. cingo 3 i.q induo, amicio
circumduco, -xi, -ctum, -cere i.q. in omnes partes duco, veho
circumfero, -tuli, -latum, -ferre1 i.q. circum porto, circumduco 2 i.q. affero
circumfluus, -a, -um i.q.circumfluens
circumfundo, -fudi, -fusum, -fundere 1 i.q. circumdo, circumvenio, includo 2 i.q. caligo (trans), corrumpo
   circumfusus, -a, -um i.q. circumfluus
circumiacens, -tis i.q. circumiectus
‡circumincludo, -si, -sum, -dere ab omnibus partibus includo, circumdo (nota: cursum hoc verbo effectum)
circumligo, -avi i.q. vincio
circumpendeo, -re i.q. circum aliquid pendeo
   circumpensus, -a, um i.q. circumpendens
circumpositus, -a, -um i.q. circumiectus
circumquaque i.q. ubique / undique Gertz S 83, 3
® circumscrutari = undique scrutari Gertz M
circumsedeo, -di, -ssum, -dere1 abs.i.q. assideo 2 i.q.circumvenio, includo
circumsido, -sedi, -sidere i.q. obsido
circumspectio, -nis i.q. cautio, diligentia
circumspicio, -spexi, -spectum, -spicere 1 circum me video, conspicio 2 i.q. inspicio, considero 3 i.q. respicio, alicuius rei curam ago a c acc. b c. quæstione indirecta
   circumspectus, -a, -um 1 i.q. probatus, insignis 2 i.q. diligens, prudens
   circumspecte i.q. caute, diligenter
circumstantia, -æ i.q. qualitas
circumsto, -steti, -stare 1 proprie i.q. circum aliquid vel aliquem sto a abs. (nonnisi part. præs.) b c.acc.2 translate i.q. immineo, insto
*circumstantes, -ium m.i.homines qui astant
circumveho, -xi, -ctum, -here i.q. circumago
circumvenio, -i, -tum, -ire 1 i.q includo, circumdo a c.abl. b sine abl.2 i.q. irretio, capio, premo a c. abl. b sine abl.
circumvolo, -avi i.q. velociter circumvenio
circumvolvo, -vi, -utum, -vere i.q. me circumvolvo = circumagor
circus, -i m. i.q. corona
® c(h)irot(h)eca /cirotica teutonice :der Handschuh;iunctura : chirothecam porrigere = alicui chirothecam obicere.
cista, -æ i.q. capsa, arca
cistula, -æ i.q. arcula
‡citator, -is m. de iis commilitonibus qui alium in ius vocant
citerior, -us i.q. propior
citimus, -a, -um i.q. proximus
cithara, -æ i.q. fides
citharædus, -i i.q. fidicen
cito, -avi i.q. velociter moveo, maturo, accelero 1 proprie 2 translate i.q. vexo
   citatus, -a, -um i.q. citus, velox
   citato i.q. cito
citra 1 i.q. cis 2 i.q. ante 3 i.q. intra 4 i.q. præter
citus, -a, -um i.q. celer, velox
   cito i.q. celeriter, mox
civilis, -e i.q. civicus, ad cives pertinens, domesticus
*civis, -is m. i.q. incola cum oppidæ tum totius terræ 1 de incolis oppidi, fere i.q. oppidanus 2 de incolis totius terræ, fere i.q. `concivis´.popularis
civitas, -tis de iis qui urbem incolunt i.q.cives 2 i.q. urbs
® civitatula < civitas minora Gertz M II, 471, 25
*clades, -is 1 i.q. calamitas 2 de calamitate in bello vel simultatibus accepta, cum de singulorum cæde pernicieque tum de multorum strage
clam i.q. occulte, nullo sciente 1 adv. 2 præp. c. abl. 68, 39
® clamis vide chlamys Gertz S
clamito, -avi i.q. valde clamo
clamo, -avi i.q. vociferor, magna voce dico
clamor, -is i.q. vociferatio
® clanculum adv. = clam / præp.+acc. ; clanculo adv Gertz M in clanculo = clam
clandestinus, -a, -um i.q. occultus, secretus
clango, ere i.q. cano
clareo, -ui, -ere 1 i.q. liqueo, appareo 2 i.q. insignis sum
claresco, -ui, -escere 1 i.q. manifestus fio 2 i.q.insignis fio
® clarificare = clarum reddere Gertz S
*claritas, -tis 1 proprie i.q. lux 2 translate i.q. splendor, fama, gloria
claritudo, -inis i.q. nobilitas, gloria 1 c.gen.2 sine gen.
*clarus, -a, -um 1 i.q. lucens, lucidus, perspicuus 2 de sono 3 i.q. nobilis, insignis a c. abl. b sine abl.
   clare i.q. plane, aperte
® classica (sc.tuba/ bucina) > classicâ inflare
classicum, -i (sc.signum) i.q. signum lituo datum ; vide lituus
*classis, -is i. multitudo navium;iuncturæ notabiliores 1 nominales a c.adi. b.c.gen. poss. c c.gen. qualitatis 2 verbales a nom. b acc. c abl. d dat. e in classem sociant 377, 11
claudicatio, -nis i.q. actio claudicandi
claudico, -avi 1 proprie i.q. claudus sum 2 translate i.q. vacillo, laboro a c.abl. b sine abl.
claudo, -si, -sum, -dere 1 i.q. obsero a c.abl. b sine abl. 2 i.q. circumdo, includo b.c. abl. c c. intra d c.in 3 i.q. definio, comprehendo; Gertz M iunctura: claudere diem ultimum vel extremum = mori
claustra, -orum 1 i.q. instrumentum claudendi, sera a proprie b translate 2 metonym, in versu i.q. arca 3 fere i.q. vinculum
® claustrales qui in claustro habitant Gertz S 320, 3; Gertz M iunctura: claustralis quietis terra = residens in claustro quietis
® claustralia lora = vincula
® claustrum = monasterium Gertz S
clausula, -æ i.q. exitus, finis orationis
® clausura > claustrali clausura Gertz S 320, 4, firmis clausuris signari 332, 9 ; Gertz M clausura = proprie claustrum I, 219, 9; clausura = ponticulus versatilis Gertz M II, 120, 1 nota
clava, -æ i.q. ramus ad feriendum aptus 1 generatim 2 speciatim de malleo Thor dei
® clavis (sc.portae) Gertz M II, 225, 18 contemptus clavium i.e.auctoritatis papalis
clavus, -i m. 1 i.quo aliquid figitur, uncus 2 i.q. navis gubernaculum
® cleinodium nomen latinizatum(< mhd.kleinõt < klein RH) = res pretiosa Gertz M
clemens, -tis i.q. lenis, mitis cum de personis tum de rebus1 abs. 2 c. dat.
   clementer i.q. leniter, benvole
clementia, -æ i.q. lenitas
® clenodium vide cleinodium
clepsydra, -æ i.q. horologium e quo aqua stillat ;hic scriptum est clepsedra/clapsedra i. ducillus quo dolium clauditur = obturaculum (< obturare)RH-Blatt- Gertz.
clericalis, -e i.q. ad clericum pertinens
® clericatura = curatio et administratio res divinas spectantes Gertz M. II, 269, 7 et 19 RH
clerici, -orum nonnisi substantive de eorum ordine qui sacris præsunt
clerus, -i i.q. clerici; Gertz M clerus = collect.: ordo clericorum
® clibanus quodam modo = sartago; Gertz S 318, 19 in clibanum intrare ;= furnus
clientela, -æ 1 i.q. comitatus a de iis qui regem vel regulum sequuntur corporisque eius custodes sunt (lingua nostra `hird´) b de comitatu aliorum nobilium 2 i.q. usus, familiaritas
® clientes = ministri, satellites
clima, -tis i.q. cælum 2 i.q. regiones mundi
clipeolum, -i (< clipeum RH) i.q. parvus clipeus
*clipeus, -i i.q. scutum, parma 2 translate i.q. præsidium 3 metnym. de eo qui clipeum gerit, de satellite
clivus, -i i.q. fastigium, collis 1 c.gen.2 sine gen.
cloaca, -æ i.q. canalis, fusorium; Gertz M I, 249, 22 = latrina
clunes, -ium i.q. nates `danice bagdelen ´; teutonice: das Gesäß; clunes pl.= teutonice der Steiß
® coabbas Gertz M II, 211, 24 = ab abbate secundus RH
® coalere =coalescere Gertz S 66, 11
coactio, -nis i.q. necessitas, vis, coercitio 1 nude 2 c.gen.
coactus, -us 1 i.q. vis illata, impulsus 2 i.q. condensatio, conclusio
® coadiutor = adiutor Gertz M
® coadunare = adunare
® coagitare i.e. cribro agitare RH
coæquo, -avi i.q. æquum facio, æquo
coævus, -a, -um æqualis, eiusdem ætatis 1 c.dat. 2 sine dat.
coagmentum, -i i.q. coagmentatio, congestio
coalesco, -ui, -itum, -escere i.q. cresco (in unum)
coapto, -avi i.q. apto, adapto; Gertz M = similia exempla addo II, 270, 5 RH
coaresco, -ui, -escere i.q. aresco, arefio
® coarcere = coercere Gertz S appendix 2, 6
coarguo, -i, -ere 1 i.q. repudio, improbo, reprehendo 2 i.q. demonstro
coarto, -avi i.q. artum facio, arto 1 proprie 2 translate i.q. obscuro
® coaugere = amplificare RH, Gertz M I, 120, 16
coctilis, -e i.q. coctus
codex, -icis i.q. liber
cæmeterium, -i i.q. locus cadaveribus destinatus
cænobium, -i i.q. monasterium
® coemptio = emptio RH; Gertz M: = effectio emptionis
coeo, -ii, -itum, -ire 1 i.q. convenio, concurro a nude b c. in ;translate fere i.q. consentio c c.ad d c. acc. e c.dat. (fere i.q. me alicui adiungo) 2 i.q. respondeo, congruo
cæpi, isse i.q. initium feci, incepi I trans. A active 1 c. acc. 2 c. inf. act.3 c. inf. pass.B passive abl. abs.II intrans A abs. B c.adv. i.q. dicere cæpi C c. ab 63, 4
   cæptus, -a, -um i. initiatus
*cæptum i.q, inceptum, propositum
® coangustare Gertz M II, 402, 17 = artius coire RH
® coepiscopus = qui similiter episcopus est
coerceo, -ui, -itum, -ere 1 i.q. includo, impedio 2 i.q. cohibeo, supprimo, comprimo a c.abl. b sine abl. 3 i-q. castigo, punio
cætus, -us i.q. conventus, numerus 529, 22 syn. concilium, lingua nostra `landemode´
® coëternus =æternitate similis Gertz S 86, 15
® coëvus, æqualis, eiusdem ætatis Gertz S 300, 12
cogitatio, -nis i.q. actio cogitandi, meditatio
cogito, -avi i.q. cogitatione comprehendo, in animo habeo, meditor 1 c.acc. 2 c.quæstione indirecta 3 nude 4 c. inf. 5 c.de ; Gertz M cogitare ut = in animo habere RH
   cogitatus, -a, -um i.q.propositus
   cogitata, -orum i.q. sententia
cognatio, -nis i.q.propinquitas quæ ex sanguine pendet syn. propinquitas
cognatus, -a, -um i.q.cognatione iunctus, consanguineus 2 subst.
cognitio, -nis 1 i.q. actio cognoscendi, notitia, scientia a c. gen.b sine gen. 2 i.q. inquisitio (sensu judiciali)
cognitor, -is i.q. defensor, vindex
cognitrix, -cis de ea quæ cognoscit, intelligit
cognomen, -inis i.q. agnomen, nomen quod alii nomeni additur 1 c. gen. definitivo 2 sine gen.
*cognomentum, -i i.q. cognomen 1 c.gen. 2 sine gen.
cognomino, -avi i.q. cognomine appello, orno; c. duobus acc. (sive nom.)
*cognosco, -novi, -nitum, -noscere I i.q. nosco A abs.. B c.acc. 1 simpl. i.q. cum aliqua concumbo 128, 8 2 c.duobus acc. (nom.) 3 c. abl.instr.4 c. per 5 c. ab 6 c. ex C c. acc. (nom.)c. inf. 1 nude 2 c.abl.instr. 3 ex aliquo (aliqua re) D c.quæstione indirecta E c.de F c. quod II i.q. agnosco III i.q. examino, inquiro, scrutor
   cognitus, -a, um i.q. agnitus
*cogo, -egi, -actum, -gere I i.q. colligo II i.q. necessitatem affero, compello A abs.B c.acc. 1 nude 2 c. inf.a active b passive 3 c. in 4 c.ad
cohærentia, -æ i.q. connexio
cohæreo, -si, -sum, -rere i.q. coniunctus sum 1 proprie a c.dat. b c.cum c. abs. d c.abl. instr. 2 translate a c. dat. b abs.
® cohabitatio = habitatio cum turpitudine fit RH; Gertz M = cohabitator II, 461, 2
cohibeo, -ui, -itum, -ere i.q. coerceo, retineo, comprimo 1 c. abl. instr. 2 sine abl. (fere i.q. claudo 58, 2 3 c. intra 4 c. citra 5 c. ab
cohors, -tis 1 de parte exercitus, i.q. numerus militum, manus a generatim 2 speciatim de comitatu regio 2 i.q. exercitus agmen
cohortatio, -nis i actio hortandi, monendi
cohortor, -atus sum i.q. hortor, admoneo
coitus, -us i.q.concubitus
colaphus, -i m. i.q. ictus manu inflictus
colectio, -nis i.q. conventus, actio conveniendi
collabor, -psus sum i.q. labor, cado, concido1 proprie a de hominibus b de rebus2 translate i.q. frangor, dilabor
® collaborare =coniunctim laborareRH
collactaneus, -a, -um i. eodem lacte nutritus
collacteus, -a i.q. collactaneus 1 m. a c.gen. b sine gen. 2 f.
‡collambo, -i, -ere i.q. lambo
‡collateralis, -e i.q. iuxta positus Gertz S = socius, familiaris
collatio, -nis actio conferendi 1 de tributo b speciatim de multa ob expeditionis desertionem irrogata (nostra lingua `ledingsbøde´) 2 de titulo 349, 13
collaudo, -avi i.q. valde laudo, probo
® collecta : 1 oratio a clerico principali omnium nomine pronuntiata Gertz S 318, 2 2: collectio pecuniæ ad donum votivum destinatæ ibidem 439, 18
colectio, -nis i.q. conventus, actio conveniendi
collega, -æ m. i.q. socius 1c.gen 2 nude.
collegium, -i I i.q. societasA c.gen.1 hominum 2 rerum B sine gen. II de iis qui conjuncti sunt i.q. conventus, ordo
collibet, -uit, -itum, -ere i.q. libet, gratum est c acc. c. inf./ c.inf.
collibro, -avi i.q. libro
collido, -si, -sum, -ere i.q. frango
‡colligamentum, -i i.q. colligatio
colligo, -avi i.q. connecto, coniungo 1 proprie 2 translate: 23, 30, 519, 32
colligo, -legi, -lectum, -ligere 1 i.q. comprimo 2 i.q. confero, congero, conquiro 3 i.q. percipio, intellego a c.acc.. b c. acc.c.inf. 4 i.q. nanciscor 5 i.q. accipio, excipio 6 i.q reficio; Gertz M = ad se recipere, = se intra se colligere i.e. mores suos mutareRH
‡collimatus, -a, -um i.q. limatus, acutus
® collingere = lingo, -linxi, -linctum, -ere : canes carnem collingent et devorant RH;teutonice :lecken
collis, -is m. i.q. locus editus1 natura factus 2 manu factus i.q. tumulus
collisio, -nis i.q. contusio;Georges : velut fluctibus turbulentis
colloco, -avi i.q. loco, pono, statuo 1 homines 2 res
collocutio, -nis i.q. actio colloquendi, colloquium, sermo
® collustrare = inquirere in + acc.
colocutor, -is de eo qui cum aliquo colloquitur
colloquium, -i i.q. collocutio 1 generatim a c.gen obi.b sine gen.obi. 2 speciatim t.t. de contione primorum i.q. danice `huskarlestefne ´
colloquor, -cutus sum, -qui i.q. cum aliquo loquor
colluceo, -xi, -cere i.q. luceo
colluctatio, -nis i.q. actio colluctandi, lucta
colluctor, -atus sum i.q. luctor
collum, -i i.q. cervix 1 proprie 2 in imagine
collusor, -is i.q qui cum aliquo alea ludit
‡collustratio, -nis i.q. actio collustrandi, indagatio, perscrutatio
collustro, -avi i.q. inspicio, cicumspicio
colluvies, -i i.q. limus, lutum
colluvio, -nis 1 i.q. confluentia 2 i.q. turba, perturbatio 3 translate i.q. fæx, sentina
colo, -colui, -cultum, -colere 1 i.q. incolo, inhabito 2 i.q. tracto, amplector, accipio a homines b res (hic illic vergit in notionem exercendi c.acc.3 i.q. veneror, diligo, laudo a homines b res c.acc.4 i.q. orno, instruo a homines b res 5 i.q. induo 6 i.q. celebro
® colonus agricola qui decumas reddit patrono. Gertz S 244, 26
® colorare = ornare RH
   cultus, -a, -um 1 i.q. bene curatus, tractatus a in agricultura: adi et subst.b de equorum ungulis2 de vita, victu, cultu3 i.q. ornatus
   culte i. ornate(nonnisi comp.)
color, -is 1 sensu strictiore de qualitate rei exteriore lucis repercussu producta 2 sensu latiore de forma et facie
coloro, -avi nonnisi translate i.q. exorno, occulo, velo
coluber, -ri m. [ad colubra trahi possunt e, g. 242, 4.] i.q. serpens
colubra, -æ i.q. serpens
® columbinus (columbini = columbae quae adhuc pulli sunt) = pius ut columbae sunt RH
columen, -inis 1 i.q. firmitas (de rebus)2 metonym. de hominibus i.q. præsidium, caput, decus a de singulis b de tota stirpe regia
columna, -æ i.q. fulcimentum, pilus erectus (in architectura)
colus, -i ;m.sive f. i. instrumentum lanificii. Danice Rokken`sive tråden
coma, -æ de capillis capitis 1 humani a sing. b plur.2 equini
combibo, -i, -ere i.q. bibo, poto
® combinare = conectere RH
comburo, -ssi, -stum, -ere i.q. igni consumo
comedo, -di, -sum, -dere i.q. manduco, devoro
*comes, -itis g.c. I de hominibus (nusquam i.q. vox francogall. "comte" A proprie de iis qui in itinere, expeditione, venatione sim. cum aliquo proficiscuntur, prævalente sensu motus 1 generatim2 speciatim de iis qui regem sive regis filium (filiam) sequuntur B translate et latiore sensu de iis qui cum aliquo artius coniuncti sunt, prævalent status notione, fere i.q. assecula, socius, amicus (nostra lingua `hirdmand´) 1 regis sive regis filii 2 episcopi 3 schismaticarum partium 435, 18 ;structuræ 1 nominales:accedit gen. eius rei in qua aliquis aliquem sequitur II de aliis e.g. 74, 32
® comestibilia = victualia Gertz M
® comestio = cena
comis, -e de urbanitate 1: morum, fere i.q. nobilis 2 sermonis
   comiter ad 1 (comis)140, 16 ad 2 240, 11
® comitiva, -ae (sc.dignitas) = comitatus
commissabundus, -a, -um de eo qui convivio interest
commisatio, -nis actio commissandi vel epulandi, epulum, convivium
comitas, -tis i.q.affabilitas, urbanitas, elegantia 1 de moribus a generatim b speciatim de aulico ritu `høflig, høvisk´2 de sermone
comitatus, -us 1 i.q. actio comitandi a de hominibus b de navibus2 i.q.numerus, multitudo eorum qui comitantur (lingua nostra `hird´); Vide etiam antrustiones, trustes, vassus (> Vasal) b de navibus; syn. clientela, commilitium, contubernium
comitor.-atus sum, -ari I i.q. aliquem sequor cum proprie tum translate A homines 1 proprie i.q vestigiis alicuius itinerantis, fugientis, militantis -et regis et aliorum- insisto 2 translate et latiore sensu a morientem sequor b vanescente motionis sensu B res mobiles II i.q. post aliquid venio (temporaliter)
   comitatus, -a, -um sensu passivo 1 pos. 2 comp.a nude e.g. 36, 30 b c.abl. differentiæ 458, 1 c c.abl.instr. 441, 22
commaculo, -avi i.q. vitio afficio, inquino
commanduco, -avi i.q. manduco, devoro
*commeatus, -us i.q. victus, alimentum (6 loci in sing., alii in plur.)
commemini, -isse i.q. memini
®commemoro = dicere Saxo et Gertz S 84, 7, = reminisci ibidem 327, 26; Gertz M : mentionem facereRH; Gertz M = suadere?
® commemoratio = memoria Gertz S 369, 22
commendabilis, -e i.q. aptus ad commendandum, gratus, acceptus
® commendaticius> commendaticiae sc. litterae = epistula suasoriaRH
commendatio, -nis: actus commendandi, laudandi, probatio
commendo, -avi 1 i.q. trado, relinquo 2 i.q. gratum facio 3 i.q orno a c.abl. b sine abl., = laudare 194, 24; Gertz M :commendare scripto = notare; = tradere memoriae ; memoriae commedare = reminisci
® commentator = commentor Gertz S 379, 14 et Georges.
commentum, -i i.q. figmentum, dolosum consilium, dolus 1 c.gen. a rei b personæ 2 sine gen.; Gertz M II, 458, 20, nota : opinata commenta philosophorum poetarumque i.e. famosa et celebria scripta
commeo, -avi 1 i.q. ambulo, proficiscor (præs. part. i.q. viator 7, 15) 2 i.q. abeo
commercium nonnisi translate de quavis societate et communitate (de certo maiorum ritu quo insolubile amicitiæ fædus componitur 23, 29); Gertz M II, 168, 17 commercia meritorum = officia gratuita = non aere partus RH, Georges
® commestibilia vide comestibilia
commetior, -nsus sum, -iri i.q.metior
commiles, -itis i.q. commilito
commilitium, -i 1 proprie i.q. actio commilitandi, communis militia 2 metonym. de iis qui commilitant (hic illic de commitatu regis `hird´)
commilito, -nis 1 sensu latiore de eo qui cum alio militiam facit, de socio 2 sensu strictiore de eo qui in regis militia sive comitatu stipendia meret (lingua nostra `hirdmand´) a speciatim in lege castrensi 294, 14 b sensu latiore
comminatio, -nis actio minandi, mina 1 c. gen. obi. 2 nude
comminiscor, -mentus sum, -minisci i.q. excogito
comminor, -atus sum, -ari i.q. minor 1 c acc rei 2 c.dat personæ
comminuo, -i, -tum, -ere i.q. frango, disicio
comminus 1 sensu strictiore a i.q. manu ad manum (de verbis pugnandi) b i.q. in pugna quæ manu ad manum pugnatur 2 sensu latiore de qualibet propinquitate a c. verbis transitivis b c. verbis intransitivis c i.q. e propinquo (danice `nærkamp´)
*committo, -si, -ssum, -ttere de actione conferendi, dandi, tradendi 2 de actione coniungendi 3 de qualibet actione i.q. facio, efficio a generatim b speciatim i.q. pecco
® commissarius = ad inspiciendum deputatus Gertz M II, 312, 13;316, 20
   commissum, -i 1 fere i.q.secretum, arcanum 2 a i.q. scelus b i.q.peccatum
® commissura = iunctura
commoditas, -tis 1 i.q. utilitas 2 de recto rerum statu
commodo, -avi1 i.q. do, præbeo 2 i.q. apto
commodus, -a, -um i.q. aptus, facilis, idoneus 1 c.dat 2 sine dat
   commodum 1 i.q. utilitas, emolumentum 2 periphrastice c.gen rei commode gerendæ
   commode 1 i.q. utiliter, cum effectu 2 i.q. facile, suaviter
commolo, -ui, -itum, -ere i.fricando contero; Gertz M farinam commolere I, 248, 11
® commonachus = qui etiam monachus est
commoneo, -ui, -itum, -ere i.q admoneo, incito
commorior, -uus sum, -i i. cum aliquo morior
commoror.-atus sum, -ari i. exspecto, moror cum aliquo
commotio, -nis i.q. affectus, concitatio, perturbatio
commoveo, -vi, -tum, -vere i.q.afficio, impello
communico, -avi 1 trans. i.q.comunem habeo a abs. i.q. partior b c.dat.( Gertz M : communicare alicui = commercium alcui esse c accedit cum 2 intrans.a c. dat. etabl. i.q. participo b sine abl i.q commercium habeo, coniungor; Gertz M communicare = in commune persolvere; Gertz M = dicere ;RH = dare I, 243, 5;II, 42, 18 : communicare = sacramentum/sacramenta accipere
communio, -vi, -tum, -re i.q. munimine firmo, tutor, defendo 481, 27
communio, -nis i. coniunctio, status communis 2 c.gen. a animantium quibus aliquid communicatur b b rei participandæ ; communio = eucharistia Gertz S 117, 16
*communis, -e I adi A de iis rebus quæ duorum trium, plurium sunt (hic illic accedit `omnium´ nonnisi iuncturæ notabiliores afferuntur 1 generatim 2 speciatim 277, 35 silvas (danice àlmenning skogh´) B i.q. par C i.q. humilis, simplex D c. nota vituperationis i.q. immundus, inquinatus II subst. i.q. in omnium notitiam, possessionem B c. aliis verbis i.q. publice; Gertz M I, 120, 19 communia = silvarum et nemorum regiones publicae factae sunt
   communiter 2 de actione a compluribus (insimul) facienda vel facta; Gertz M = plerumque
communitas, -tis i.q. consensio; = civitas /commune Gertz S 415, 4; Gertz M = totum vulgus I, 301, 16
commuto, -avi i. mutando acquiro
como, -psi, -ptum i.q. orno
   comptus, -a, -um i. ornatus
compactilis, -e i. duabus e partibus compositus 517.18 (de ligno in duas partes diviso quæ rursum compositæ agnitionem efficiunt)
compages, -is f.1 de rebus(cum humanis corporibus tum aliis) compactis, coactis, nexis (spectat vel ad actionem compingendi vel ad statum eius quod compactum est: a c. gen b abs. 2 de; Gertz M II, 25, 20 =corporis figura; Gertz M I, 421, 15 compages (plur.) navis solvuntur.
® compaginatio = coniunctio Gertz M, RH
compagino, -avi i arte compono Gertz M I, 366, 3 pons ex lignis compaginatis
compago, -inis f.i.q. compages
compar, -is i.q. par, æqualis 1 adi. 2 subst.
comparatio, -nis i. actio comparandi, conferendi 1 c gen rei quæ comparationis causa spectatur2 c gen. spectantis
compareo, -ui, -ere i. appareo; Gertz M = in iudicium venire II, 220, 17
comparo, -avi 1 i.q. acquiro a: c. acc, b c.acc.et abl pretii 2 i.q. paro, struo
compassio, -nis i.q. misericordia, dolorum societas
compatior, -ssus sum, -ti i.cum aliquo patior, miserior; Gertz M (superlat.) compatientissimus
® compatriota = homo noster
compedio, -ivi, -tum, -re i.(pedibus) vincio
*compello, -puli, -pulsum, -pellere Gertz M = cogere1 c. obiecto et inf. (sæpe accedit abl. instr.) 2 omisso inf. a c.abl. b c.in c c.ad 3 omisso obi 4 omisso et obi et inf. 387, 18
compello, -avi, -atum, -are i.q. alloquor
compendiarius, -a, -um i.q. brevior
® compendiose = breviter ; compendiosior = brevior Gertz M
compendium, -i 1 de quolibet lucro, emolumentum, termino 2 de via breviore sive de actione viæ abbreviandæ a c.gen. b sine gen. 3 periphrastice de re parva
compensatio, -nis de præmio divino 265, 28
compenso, -avi i. invicem do, infligo; = pendere Gertz S 303, 15
*comperio, -i, -tum, -ire i.q. audio, cognosco 1 c.acc. 2 c. duobus acc. 3 c. acc. c inf. (nom c. inf 430, 36 4 c. quæstione indirecta; Gertz M comperire = sentire II, 44, 16
   compertus, -a, -um i.q. notus 1 de homine 2 impersonaliter a compertum est b compertum habeo c.acc. 112, 25 c.accc. inf.106, 34
‡compertio, -nis i.q. cognitio, experientia
‡compertio, -vi, -tum, -re i. participem reddo
compedes, -um f.i.impedimenta quibus pedes alligantur
compesco, -ui, -, ere i.q. cohibeo, coerceo
competitor, -is de iis qui eandem rem petunt 1 de procis 2 de regni æmulis
competo, -ere nonnisi intrans., tertia pers. i.q. congruit, convenit, decet, pertinet ad ;1 c.dat. 2 sine dat.; Gertz M I, 80, 10 + dat = tribuenda est indulgentia
   competens, -tis, aptus, conveniens, proprius 1 c. dat. 2 sine dat.
   competenter i. convenienter, congruenter
® compilare Gertz M falsa compilare = falsa corripere II, 391, 18
compingo, -pegi, -pactum, -pingere i.q. coniungo, formo, efficio 1 rem corpoream 2 cum rebus incorporeis speciatim i.q. compono, scribo
complaceo, -ere i.q. placeo; complacita = complacentia Gertz S 92, 3 ;= arbitrium ®
   complacitus, -a, um de iis rebus quæ delectant, placent 1 adi. 2 subst.
complaco, -avi i.q. placo
complano, avi i. planum reddo
*complector, -xus sum, -cti I vi propria retenta i.q. manus, lacertos, pedes circumdo A pro obi. homines humanique corporis partes (sæpe de concubitu) B pro obi. res1 c acc.II vi propia exstincta A pro obi. homines 1 c.acc.i.q. eligo, præfero 2 c.acc. et abl. a de matrimonio sim. b de qualibet coniunctione B pro obi res 1 c.acc.a contineo, includo b litteris, verbis digero c mihi ascisco, coniungo, eligo 2 c. acc. et abl.i.q.comprehendo (sæpe periphrastice) a occupo locum, circumdo rem aliqua re :pro obi locus b litteris, verbis digero c: arte, arteficio fingo d: animi facultatibus comprehendo nota i.q. intelligo, percipio 115, 40 350, 15
complementum, -i i. actio complendi, operandi (periphrastice)
compleo, -vi, -tum, -re 1 i.q. plenum reddo a c.acc. b c.acc. et abl. 2 i.q. ad finem perduco, solvo a c.acc. b c acc. et abl. 3 i.q. perficio, exsequor ; completa = ultima precatio diurna ® completorium oratio ultima post vesperas Gertz S 402, 9
complex, -icis 1 i.q. socius 2 i.q. sceleris consors
complexio, -nis i. comprehensio; Gertz M corporis constitutio/valetudo
complexus, -us i. actio complectendi, amplexus a de hominibus (sæpe de concubitu) b de rebus 2 de terræ ambitu, circuitu 3 i.q. multitudo, universitas 4 i.q. coniunctio
® complices = socii; sceleris consortes Gertz M
® complicium =participatio culpae / sceleris Gertz S 125, 14
complico, -avi 1 proprie i.q. plicando compono, colligo 2 translate i.q.irretio
® complodo-plosi, -plosum, -ere Gertz M manus complodere admiratione/laetitia/clamore
*complures, -a i. nonnulli, multi 1 adi. 2 subst.
compluries i. sæpius, frequenter
complurimi, -æ, -a i. quam plurimi 257, 32
complutus, -a, -um i. irrigatus
compondero, -avi i.q. comparo, compono (diiudicationis causa)
*compono, -sui, -situm, -nere I i.q. pono II i.q. facio A corporea 509, 4 epistolas B incorporea 1 c.abl. instr. 2 sine abl.instr.III i.q.dispono, digeroA proprie B translate 122, 2 IV i.q. apto, accommodo V de inimicis conciliandis 1 abs 2 c.acc.; Gertz M componere = satisfacere (poenas persolvere)
® compositio = pactum Gertz S 195, 2; Gertz M = compensatio
   compositus, -a, -um 1 i.q. ordine dispositus, bene ordinatus a proprie b translate 157, 7 2 i.q, callidus a de hominibus b de rebus
   composite i.q. ordine
comporto, -avi i.q. confero, colligo
compos, -tis m.de eo qui alquid obtinuit, perfecit, habet (c.gen.)
compositio, -nis 1 i.q. institutum 2 i.q. pactio, placatio, conventio 3 de satisfactione quæ danice appellatur `mannebot 83, 14´
*comprehendo, -di, -sum, -dere I i.q. prehendo A sensu strictiore i.q. arripio 1 homines a c.abl. b nude 2 res B sensu latiore i.q. capio II i.q. cupio, appeto III i.q. intellego, percipio, perspicio A sine abl. B c. abl. IV i.q. exprimo, complector A proprie de pictore B translate
comprenso, -avi i.q. comprehendo, capio
comprimo, -pressi, -pressum, -primere 1 i.q. primo a c.abl. instr. b sine abl.instr. 2 i.q.opprimo, coerceo, cohibeo a c.abl. instr. b sine abl.instr.
   compressus, -a, -um i.q. pressus, clausus
comprobo, -avi 1 i.q. probo, assentior 2 i.q. demonstro, confirmo a c.acc. b c duobus acc.
® comprocurator qui etiam episcopi loco procurat
® compulsare signa = tinnire Gertz S 350, 18
compulsus, -us i.q. impulsus
® compunctio = paenitentia Gertz S 232.9
compungo, -xi, -ctum, -gere i.q. stimulo; compunctus = paenitens Gertz S 269, 21
computo, -avi 1 i, q. numero a proprie b translate 2 i.q. enumero
conamen, -inis 1 i.q. labor, contentio a abs b c gen subi c c. gen obi. 2 i.q. factum 3 i.q. pugna, certamen
*conatus, -us I i.q. labor, contentio A c. gen. B sine gen.II i.q.actio conandi, tentandi A c.gen vel pron. poss. 1 hominum 2 rerum B c.gen.obi C sine gen.
® concambium < cambiare < gr.: permutatioRH, Gertz M
concavitas, -tis i.q. cavitas
concavus, -a, -um i.q.cavus
concedo, -ssi, -ssum, -dere I intrans.A proprie i.q. cedo, vado, confero me (sæpe de fugiendo) e.g. 68, 4 1 de hominibus a c.acc. b: c. in c: c.ad d: c. adv. 2 de navibus 460, 9 B translate de commutatione 1 de hominibus i.q. venio 2 de rebus i.q. evenio, evado, fio C i.q. advenio, obvenio, obtingo D i.q. accedo, assentior II trans. i.q. do, permitto, largior A c.acc. 1 c. dat 9, 38 : expertoribus incolumitatem 2 sine dat. B c. duobus acc. sive nom. 1 c. dat 2 sine dat. C c.dat.c. inf. D c.acc.c.inf.1 c. dat. 2 sine dat
concentor, -is de eo qui cum aliquo religiosum psallendi ritum peragit 460, 13
concentus, -us 1 de vocibus avium 2 i.q carmen 3 de carmine chori religiosi
conceptus, -us i.q. actio concipiendi
concertator, -is de eo qui cum aliquo pignus ponit 247, 33
concertans, -tis i.q. qui cum aliquo certat, adversarius
concha, -æ i. scutra, catillus cibus continens 2 de testa, cui immittitur æs 161, 10 syn testæ
conchyllium, -i i.q. concha, ostrea
concido, -i, -ere 1 i.q. cado, decido a de hominibus b de rebus 2 i.q. interficior, cædor 3 i.q. commiuor
concîdo, -di, -sum, -ere i.q. diffindo, descindo
concieo, -vi, -tum, -ere 1 i.q. evoco 2 i.q. comparo, concilio
   concitus, -a, -um i.q. celer, velox 1de hominibus 2 de rebus
conciliator, -is i.q. qui aliquid sibi parat
concilio, -avi I i.q. iungo, , coniungo II i.q. amicum benevolum facio aliquem A pro subi. homines B pro subi. res III i.q. comparo, acquiro A pro subiecto animantes 1 c.dat. a pro obi. corporea b pro obi incorporea 2 sine dat. a c.abl.instr. B pro subiecto res 1 c.dat a pro obi.corporea b pro obi. incorporea 2 sine dat..
concilium, -i i.q. conventus, cætus 1 generatim 2 speciatim a de terræ placitis sive contionibus b de placitis provincialibus (danice `hæreths thing´) c de conventu totius cleri (lingua nostra `landemode´) d de coloquio, quo rex commilitionibus ius dicere solebat (danice `huskarlestefne´)
® concil(l)iabulum< concilliare Gertz S 105, 3 (congregatio)
® concinnare = coniungere, praedicare Gertz S 151, 38
concinnus, -a, -um 1 de hominibus i.q. insignis 2 de rebus i.q. dignus, elegans
concino, -cinui, -centum, -cinere i.q. psallo
concipio, -cepi, -ceptum, -cipere 1 de feminis i.q. comprehendo 2 i.q. facio 3 i.q. excogito 4 i.q. capio 5 i.q. suscipio, afficior a c. abl. causæ b c. ex c c. ob d sine significatione causæ
concitatio, -nis i.q. commotio
® concite = citato cursu Gertz S 107, 15
concito, -avi I proprie i.q. celeriter moveo, incito A c abl. ; in imagine fere i.q. verto 189, 26 B sine abl. II translate A i.q. agito, excito, impello (pro obi. fere semper homines) sæpius passive1 c.abl.a solo b c. ad c c. in d c.adversum (fere i.q. infestum facio) 2 sine abl. a c.acc. solo b c. ad c c. in B i.q. conflo, efficio 1 c. abl. 2 sine abl.
   concitatus, -a, -um 1 i.q. turbatus, turbidus 2 i.q. magnus 3 i.q. acer, fervidus; fere i.q. gravis 527, 24 notæ
® concivis = qui mecum civis est
conclamatio, -nis i.q. clamatio
conclamo, -avi i.q. clamo
*conclave, -is i.q. cubiculum
concludo, -si, -sum, -dere I i.q. claudo, obsero II i.q. includo A homines1 c. abl. 2 sine abl. B res 1 c.abl. 2 sine abl. III i.q. perficio; Gertz M cornuto sillogismo eos concludere
conclusio, -nis i.q. inclusio (sensu pass.)
concoquo, -xi, -ctum, -quere i.q. coquo
® concordantiæ (maiores bibliæ) Gertz M II, 321, 27 = Konkordanz
*concordia i. unanimitas, consensio 1 c gen. vel pron. poss. 2 sine gen.
concordo, -avi i.q. consentio RH:1 intransitive : consentientes;2 transitive : convenit alicui cum aliquo; Gertz M: cantus concordatus est : cantus idem sonat in Dacia.II, 108, 14 RH
concors, -dis i.q. consentiens, unanimus
   concorditer i.q. unanimiter
concremo, -avi i.q. cremo
concrepo, -ui, -are i.q. crepo, strepo; clara voce concinere Gertz S 156, h1
concresco, -vi, -tum, -scere 1 i.q. conglacio 2 i.q. coalesco
   concretus, -a, -um i.q. obsitus
concubina, -æ i.q. pelex
‡concubinarius, -a, -um i.q. concubina natus
concubinatus, -us i.q. consuetudo cum pelice concumbendi
*concubitus, -us i.q. coitus 1 significatur is (ea) quocum(quacum) concubitus fit a per gen. b per adi. 2 sine gen. vel adi.
concubius, -a, -um de nocturno tempore (i. media nocte)
® concupiscentia = cupiditas RH
concupisco, -vi, -tum, -scere i.q. peto, appeto, cupio; concupiscentia = magna cupiditas Gertz S 95, 19
® concurrere assensu = assentiri Gertz M II, 261, 18
concurro, -ri, -sum, -rere 1 i.q. coeo, convolo a abs.b c. ad c c. in d c.inf 2 i.q.confligo, congredior, certo a c.abl. b sine abl.
concursus, -us 1 i.q. actio concurrendi 2 i.q. concursio 3 i.q. congressus, incursio, impetus
concussio, -nis 1 proprie i.q. actio concutiendi 2 translate i.q. perturbatio
concutio, -ssi, -ssum, -tere 1 i.q. commoveo a proprie b translate e. g. 55, 35 2 i.q. ango, terreo 3 i.q. conficio 37, 21
   concussus, -a, -um i.q. anxius
® condam vide quondam
® condecens = decens
condecet, -ere i.q. decet
condecoro, -avi i.q. decoro
condemno, -avi, atum, -are i.q. capite condemno
® condescendere i.e. alicui occurrere ad iuvandum
*condicio, -nis I i.q. status, sors, qualitas A c. gen. vel pron. poss.1 hominum 2 rerum B c. adi.C nude II i.q. lex, pactio A c. gen. B sine gen III i.q. dicio; Gertz M I, 68, 14;II, 391, 21 = natura humana cfr. humanitatis consvetudo;= consvetudo; = dignitas I, 254, 5
condico, -xi, -ctum, -cere 1 i.q. constituo a c.acc. b c. inf. c c. acc. c. inf d c. ut 2 i.q. assentior
condictum, -i i.q. constitutum, conventum; Gertz M etiam pactum
[condictio, -nis i.q. pactio 162, 13]
condignus, -a, -um i.q. dignus, consentaneus
condio, -vi, -tum, -re de cibo variis modis servandi
conditor, -is i.q. auctor
condo, -didi, -ditum, -dere 1 i.q. facio, fundo, instituo 2 i.q. compono 3 i.q. claudo, transigo 4 i.q. abscondo, tego
condoleo, -ui, -ere i.q. doleo, mæreo 1 c.dat. 2 c.acc. c. inf.
condono, -avi i.q. dono, do
® conducibilis = utilis Gertz M
conduco, -xi, -ctum, -cere 1 i.q. comparo 2 i.q. prosum, iuvo;Georges: conduco = mercede > miles qui mercede conductus est = mercenarius ; opp. loco = redimo : portorium/fundum/vectigalia locare pecuniâ/frumentô; Gertz M II, 130, 24 exponere in conductum
conducticius, -a, -um i.q. conductus, mercenarius
conductor, -is i.q. dux qui viam monstrat
® conductus = comitatus
condulus, -i m. 1 de medio digiti articulo 2 de qualibet iunctura
® confabulor-atus sum, -ari: familiariter colloqui
® confederare = fædere coniungere Gertz S 193, 8
confectio, -nis i.q. apparatio 1 c.gen obi.2 nude
confercio, -si, -tum, -cire i.q. compleo, impleo
   confertus, -a, -um 1 i.q. densus 2 i.q. plenus a abs.= incolis frequens b c. abl. c c.gen.
confero, -tuli, -latum, -ferre I prævalente sensu congerendi A i.q. colligo, congero B i.q. committo C i.q. comparo, contendo 1 c.dat. 2 sine dat. D de sermone 1 i.q. discepto 2 pro obi. sermonem 429, 4 invicem II prævalente sensu afferendi A i.q. adduco 1 corporea 2 incorporea B i.q. do, præbeo, condono, concedo 1 corporea a c.dat. b dat. omisso c c. in 2 incorporea a c.dat. b c. ad c c. in C i.q. adhibeo, consumo, utor III confero me vel conferor i.q. eo, proficiscor 1 c. ad 2 c. in 3 eo loci 90, 38
*confessio, -nis i.q. actio confitendi 1 generatim a c.gen.obi b c.gen poss. c sine gen. 2 speciatim de sacramento (lingua nostra `skriftemål´)
confessor, -is de eo qui confitetur c.gen..obi.; Gertz M confessor =apud quem confitetur fidelis;confessores i.e. viri sancti sed non martyres II, 42, 8
*confestim i.q. statim, continuo
conficio, -feci, -fectum, -ficere I i.q. facio, perficio A proprie de corporeis B translate de incorporeis 1 generatim 2 speciatim a de tempore i.q. dego b de spatio i.q. permetior, decurro II i.q. efficio, comparo III i.q. occido, interficio IV i.q. debilito, afficio; Gertz M II, 271, 20 conficere corpus Christi = consecrare hostiam
® confidenter = animo fidenti
® confidentia = fides
confido, -sus sum, -dere 1 i.q. fido a c.dat. b c.acc. c. inf. 2 i.q. audeo (c.inf.)
configo, -xi, -xum, -gere 1 i.q. figo 2 i.q. transfigo, transfodio a c.abl. b sine abl. 3 de equo calcando
® configurare = conformare Gertz S 312, 18
confingo, -nxi, -ctum, -ngere i.q. fingo 1 c. acc. 2 c. duobus acc.
   confictus i.q. falsus, commenticius
confinis, -e 1 proprie i.q. vicinus, finitimus a c.dat b sine dat. 2 translate i.q. proximus
confinium, - 1 sing.i.q. vicinitas 2 plur. i.q. regiones adiacentes, cicumiacentes; etiam plur.confinia
confirmatio, -nis de littera curiæ confirmatoria 389, 20
confirmo, -avi 1 i.q. firmo 2 i.q. ratum facio, sancio 3 i.q. probo 4 i.q.assevero, promitto (c.acc. c. inf.)117, 38; Gertz M confirmare sigillo aliquod donum
*confiteor, -fessus sum, -fiteri 1 i.q. fateor a abs. b c.acc. c c.acc. c. inf. fere i.q. assero, dico : 550, 26 2 i.q. ostendo, indico
conflagro, -avi i.q. flagro, ardeo; Gertz M II, 199, 12: conflagrante animos malorum = inflammare
® conflictatio =acies Gertz M II, 405, 29
conflictus, -us i.q pugna, , prælium, certamen
confligo, -xi, -ctum, -gere i.q. pugno, congredior 1 c.abl. 2 sine abl. b additur cum 97, 24
conflo, -avi i.q. fabricor, facio 1 proprie 2 translate 4, 29
confluo, -xi, -ere i.q. convenio, concurro, convergo
confluus, -a, -um i.q. confluens
confluxus, -us i.q. concursus
confodio, -di, -ssum, -dere 1 i.q. perterebro, perforo 2 i.q. transfigo a c.abl. b sine abl.
® conformare se = se in consvetudinem dare Gertz M II, 196, 6
conformitas, -tis i.q. paritas, æqualitas
conforto, -avi i.q. corroboro, firmum facio
confoveo, -ere i.q. foveo, augeo
confringo, -fregi, -fractum, -fringere i.q. frango, contundo
confugio, -i, -ere i.q. perfugio, fugiens me confero 1 proprie 2 translate 243, 30
confundo, -di, -sum, -ndere 1 i.q. commisceo 2 i.q. perturbo a proprie b translate (c.abl.) 114, 15 3 i.q. deformo, muto 4 i.q. aspernor 161, 31
® confusibiliter = ignominiose Gertz M
   confusus, -a, -um i.q. perturbatus
confusio, -nis i.q. perturbatio, consternatio
confuto, -avi i.q. refuto, confundo
congaudeo, -ere i.q. gratulor, gaudeo ob aliqem rem
congeries, -i 1 i.q. acervus a c.gen b sine gen. 2 i.q. moles 3 fere i.q. densitas 4 i.q. copia, vis
congero, -ssi, -stum, -rere i.q. confero, in unum locum porto, coacervo
congestus, -us i.q. acervus
® congiarium sc.vas (< congius) = donum olei/vini/frumenti/salis populo datum
® congirare = congyrare Gertz M funes in gyrum trahere
conglobo, -avi i.q.adnecto, coniungo
® conglomerare = cumulare Gertz S 116, 11
congredior, -ssus sum, -di 1 i.q. confluo 2 i.q. confligo, pugno a c.abl. b sine abl.
® congregatio (sc.sacra/monachorum/monialium (< sanctimonialis mulier = monacha)
congressio, -nis i.q. conflictus, pugna
congressus, -us i.q. congressio, pugna, impetus 1 c.gen. eius cum quo congressio fit 2 sine gen.
congruo, -i, -ere 1 i.q.respondeo, consentio 2 i.q. convenio, aptus sum
congruus, -a, -um i.q. debitus, iustus, dignus Gertz S 247, 16 = decens
conicio, -ieci, -iectum 1 i.q. iacio a res b animantes 2 i.q. exstruo, conficio
coniecto.-avi i.q. coniecturam facio, conicio, intellego 1 c.acc. 2 c.duobus acc. 3 c.acc. c.inf.
coniectura, -æ 1 i.q. actio coniectandi a sine gen. b c.gen. obi 2 i.q. interpretatio a sine gen. b c.gen.obi.
® coniubilare (concinere) Gertz S 150, 13
coniugalis, -e i.q. ad coniugium pertinens
® coniugatio qua homines coniuncti sunt
*coniugium, -i 1 de connubio, de legitima consuetudine 1 c.gen. vel pron. poss.2 sine gen. 2 de coitu bestiarum
coniunctim i.q. coniuncte, simul
coniunctio, -nis 207, 38 de iis mediæ turmæ militibus qui in singulis ordinibus ultimo loco collocati proximi erant militibus alarum atque ita turmas coniungebant
coniungo, -xi, -ctum, -gere i.q. adiungo
   coniunctus, -a, -um 1 i.q. finitimus, conterminus, vicinus a c.dat. b sine dat. 2 i.q. eiusdem temporis 3 i.q. iunctus, connexus, consociatus 4 fere i.q. una cum 83, 29
*coniunx, -iugis 1 m. i.q. maritus 2 f. i.q. uxor a c.gen. vel pron. poss. b sine gen. 3 plur. de marito et uxore
coniuratio, -nis 1 i.q. actio conspirandi, coniurandi 2 i.q. convivium (lingua nostra `gilde´) 413, 1, 4133 syn. sodalitas
coniuro, -avi i. cum alio iuro, iusiurandum facio
   coniuratus, -i m. 1 subst. qui coniuravit 2 adi i.q. coniunctus 29, 20
connecto, -xui, -xum, -ctere 1 i.q. coniungo c.dat. 191, 8 2 i.q. induo
connitor, -sus sum, -ti 1 i.q. nitor, annitor, contendo 2 i.q. operam do, conor (c, inf.)
conniventia, -æ i.q. assensio, approbatio 2 c gen.obi. i.q. potestas, copia
conniveo, -ere 1 proprie i.q. oculos claudo 2 translate i.q. assentio, permitto
connubium, -i i.q. coniugium, matrimonium 1 c.gen. vel pron.poss. 2 sine gen.
*conor, -atus sum, -ari 1 i.q. contra aliquid nitor 2 i.q. tento, aggredior a c.acc. b c.inf.
® conquadratus = perfectus Gertz S 63, 13
® conquassari Gertz M : naufragium facere
conquassatio, -nis 1 i.q. concussio, labefactatio 2 i.q. dirutio
conquassatus, -a, -um i.q. defectus, fractus, quassatus
conqueror, -stus sum, -ri i.q. doleo, queror 1 c.acc. 2 c.ob 3 c.acc.c.inf.
conquestor, -is de eo qui conqueritur, dolet
conquiesco, -vi, -tum, -scere i.q. desino
® conr > corr
consæpio, -si, -tum, -ire i.q. circumdo, sæpio
   consæpta, -orum i.q. sæpta (de substantibus aquæ palis) 489, 14
consalutatio, -nis i.q. salutatio
consaluto, -avi i.q. saluto; fere i.q. valere iubeo 68, 8
consanguineus, -a, -um 1 subst. i.q. propinquus 2 adi. de rebus ad consanguinitatem pertinentibus
consanguinitas, -tis i.q.propinquitas, vinculum sanguinis
*conscendo, -di, -sum, -dere i.q. ascendo 1 proprie 2 in imagine 34, 10
conscientia, -æ 1 spectat ad societatem sceleris 2 de agnitione, cognitione (c.gen.obi.) 3 de conscientia sui
conscindo, -di, -ssum, -ndere i.q. frango, scindo, rescindo
conscisco, -vi, -tum, -scere i.q. adhibeo, impetro, comparo 1 corporea 2 incorporea a c.abl.instr.b sine abl.instr.
*conscius, -a, -um I de hominibus A c.gen 1 de eo qui cum alio aliquid scit i.q. particeps 2 i.q. peritus 3 i.q. habens B nude i.q. socius II de rebus i.q. particeps, habens (c.gen.)
conscribo, -psi, -ptum, -bere i.q. tracto 10, 16
consecro, -avi 1 i.q. sacrum facio, dico 2 i.q. sancio 3 spectat ad canonizationem 5, 26, 289, 16 329, 31 477, 18 4 i.q. inauguro
consector, -atus sum, -ari 1 i.q. sequor 2 i.q. sector, amplector
® consedêre > Vulg. una cum aliquo sedêre
consenesco, -ui, -escere i.q. senesco, senex fio
consensus, -us i.q. assensus, actio probandi 1 c.gen. 2 nude
consentaneus, -a, -um 1 c.dat. i.q. aptus, congruus, conveniens, dignus a de hominibus b de rebus2 sine dat. i.q. similis
consentio, -si, -sum, -tire 1 de hominibus i.q. concordo, idem sentio a abs.b c.dat.;c c.inf. d c.in 2 de rebus i.q. congruo; Gertz M consentire in aliquem = in matrimonium concedere I, 274, 16
® consepelire una cum aliquo sepeliri
consequor, -cutus sum, -qui 1 i.q. sequor, comitor a sensu locali c.acc. b translate 2 i.q. insequor, persequor 3 assequor
   consequens, -tis de eo qui deinceps sequitur, sequens 1 de tempore 2 de spatio
   consequenter i.q. continuo, confestim
® consequentia Gertz M I, 80, 15 ne in posterum traheretur consequentia = quod in futurum sequitur
consero, -sevi, -situm, -serere i.q. compleo, serendo tego 1 proprie 2 in imagine
*consero, -ui, -tum, -ere 1 i.q. connecto a proprie; fere i.q. efficio :65, 13 b translate 283, 10 2 i.q. coniungo 3 i.q. committo
   consertus, -a, -um 1 i.q. connexus 2 i.q. densus, stipatus a sine abl.b c.abl.
consertio, -nis 1 i.q. connexio, densitas, frequentia a c.gen. b nude 2 i.q. actio conserendi, committendi
conservo, -avi i.q. servo, tueor
consessio, -nis de commilitonibus ad mensam una sedentibus i.q.. consessus 294, 1
consessor, -is de eo qui ad mensam iuxta aliquem sedet
consessus, -us 1 actio una sedendi 2 i.q. sedes
consideo, -sedi, -sessum, -sidere i.q. una sedeo (imperfective) 1 de hominibus 463, 36 : consederunt 2 de rebus
   considens, -tis i.q. consessor
consido, -sedi, -sessum, -sidere i.q. sido, ponor (perfective) 1 de animantibus a abs. b c.significatione loci
® consideratio = deliberatio (salutis) Gertz M II, 189, 18
considero, -avi 1 i.q. oculis video 2 i.q. cogito, reputo, perpendo a c.acc. b c.acc. c. inf. c c. quæstione indirecta
   considerate i.q. prudenter
consigno, -avi i.q. signo, noto ; Gertz S 347, 8 ducto crucis signaculo consecrare
® consiliarii = consilii auctores
® consiliator = consiliariusRH
consilior, -atus sum, -ari i.q. consulto, delibero
*consilium, -i 1 i.q. actio consiliandi, consultatio2 de consiliantibus i.q. concilium 3 i.q. prudentia, ratio 4 i.q. propositum, sententia aliis utenda a c. gen. obi. b sine gen obi.
*consimilis, -e i.q. similis 1 c.dat. 2 sine dat.
consisto, -stiti, -sistere 1 i.q. locum capio, sisto me : a abs. de consistendo ad pugnam b c. significatione loci 2 i.q. sto 3 i.q. gradum sisto a abs. b c.significatione loci 4 i.q. moror 5 i.q. consto in aliqua re, pendeo ex alqua re a c. in b c. ex 6 i.q. firmus sum, valeo 7 i.q. sum ; Gertz S 82 habitare.
consobrinus, -a, -um i.q. filius ex sorore matris natus
consocio, -avi i.q. communico, iungo
® consodales = sodales
® consolari reflexive Gertz M II, 421, 8;consolatorius-a, -um (tarde) = solacii plenus
® consolidare = tutum reddere
consono, -ui, -are i.q. consentio 412, 28
consonus, -a, -um i.q. aptus, congruus, conveniens
consors, -tis (genus commune) 1 i.q. socius, particeps c. gen.obi.2 nude Gertz S 112, 2 aves consortes sibi nidos requirant; Gertz M = compos (proprie: is penes quem summa imperii est)
consortio, -nis i.q. communio c.gen obi.
consortium, -i 1 i.q. consortio c.gen.obi.2 i.q. conventus, multitudo, numerus
conspectio, -nis i.q. actio conspiciendi, intuendi, conspectus
conspectus, -us i.q. aspectus (cum active tum passive) 1 c.gen 2 sine gen.
conspergo, -si, -sum, -gere 1 proprie i.q. aspergo, (h)umecto 2 translate i.q. tego
*conspicio, -spexi, -spectum, -spicere 1 i.q. video, conspicor a c.acc.; vergit in notionem cognoscendi 209, 16 b c.duobus acc. (pasive c.duobus nom.) vergit in notionem habendi 267, 35 c c. acc. c.inf. (passive nom.c.inf.) 2 i.q. intellego c.acc.c.inf.
conspectus, -a, -um 1 i.q. patens, apertus 2 i.q. insignis, nobilis a c.abl. b sine abl.
conspicor, -atus sum i.cerno, conspicio, contemplor (ingressum actionis notat) 1 c.acc. vel simplici vel duplici) 2 sequitur sequitur acc. c.inf.
® conspiratus = coniuratus Gertz S 105, 10
conspicuus, -a, -um1 quod conspici potest, visible est, apparet a abs.b c.dat. c c.acc. c.inf. 2 dignum quod conspiciatur, insigne, clarum a nude b c.abl.
® conspirare sc. in aliquid malum; conspirati; conspiratores = coniurati
conspiratio, -nis de coniuratione cum publica tum privata 1 nude 2 c.gen
conspuo, -i, -tum, -ere 1 proprie i.q. spuo (c.obi rei vel hominis inquinati) 2 i.q. contemno, despicio
constantia, -æ i.q. firmitas 1 de re diu durante 2 speciatim de animi firmitate, pertinacia (in bonam partem) a c.gen. b abs.
consternatio, -æ i. seditio, tumultus (plebis)
consternatus, -a, -um i.ad seditionem, tumultum incitatus, conturbatus
consterno, -stravi, -stratum, sternere i.q. tego, compleo 1 c.acc. 2 c. acc. et abl.
*constituo, -i, -tum, -ere I proprie i.q. pono, colloco (sensu locali); = committo proelium II in imagine A i.q. locum assigno B c. in (hic illic transit in notionem æstimandi) C c.abl. D i.q. creo, eligo (de magistratibus sim.) III translate A i.q. reddo, facio B i.q. decerno, determino, statuo 1 c.inf. 2 c.acc.c.inf. Gertz M = statuere 3 c.acc et gerund.4 c.acc. C alicui aliquod munus assigno
   constitutus, -a, -um i.q. positus (hic illic pro præs. part.verbi essendi)
constitutio, -nis i. edictum
*consto, -stiti, -staturus, -stare 1 i.q. firmus sum, nitor 2 i.q. valeo (de pretio) 3 i. compositus sum 4 permaneo, duro, sto (hic illic vi copulæ) constat i. manifestum, certum, notum est 1 nude 2 c.acc.c. inf.
   constans, -tis i.q. firmus, incussus, non interruptus 1 proprie 2 de animi firmitate
   constanter 1 i.q. continenter, perpetuo, continuo 2 i.q, firmiter, intrepide, audacter 3 i.q. efficienter
‡constramentum, -i i. constructæ virgis crates, quibus paludes consternuntur 385, 13
constrictio, -nis de angustiis paulatim ortis 38, 25
constringo, -nxi, -ctum, -ngere i.q. cogo, coerceo 1 c.acc. 2 c.acc. et abl.
   constrictus, -a, -um i. coactus, nodatus
constructio, -nis i.exstructio, actio construendi
construo, -xi, -ctum, -ere 1 proprie i.q. coacervo 2 i.q. ratione et consilio struo a i.q. ædifico, compono, erigo b i.q. colligo 3 translate i.q. in animo construo
constupro, -avi, -atum i.q. stupro, vitio
*(consuesco), -vi, -tum (-scere) 1 i.q. soleo 2 i.q. solebam (plusqupf. coniunctivus nusquam legitur)
   consuetus, -a, -um de iis quibus assuefacti sunt homines 1de hominibus 2 de rebus
*consuetudo, -inis i.q. mos, institutum 1 c.gen. (ad moris qualitatem indicandam) 2 in universum nota oxymeron 413, 14
® consules = qui in civitate burgimagistrum consilio iuvant.
*consulo, -ui, -tum, -ere 1 i.q.delibero (abs.) 2 i.q. interogo a c.acc. b c.quæstione indirecta c c. præp. 3 i.q. provideo, bonum facio a c.dat. b in commune (c.acc.c.inf.) 4 i.q. medior 5 i.q. tracto (c. in); Gertz M = decernere I, 290, 8; consulere alcui facere aliquid = hortari RH
® consulto =eo consilio ut
   consultus, -a, -um i. bene provisus; Gertz M consultu alicuius = auctore/suasore aliquo
   consulte i. bono consilio, provide, bene
   consultum, -i 1 i.q. mandatum 2 i.q. consilium; ex consulto: i.q. sua sponte 394, 38
consultatio, -nis i.q. actio consulendi, deliberatio
consulto, -avi, -atum i.q. interrogo, percontor 1 abs.2 c.acc. 3 c.quæstione indirecta
consultor, -is de eo qui consilium petit
‡consultorie i. interrogantis modo.
‡consultus, -us i. consilium
consummatio, -nis i. absolutio, perfectio
consummo, -avi i. ad finem perduco, perficio; Gertz S 233, 2 = interficere
   consummatus, -a, -um i. perfectus, absolutus
*consumo, -psi, -ptum I i.q. perdo, deleo A de igne fere i.q. comburo B i.q. tollo, interficio 1 homines a c.acc. et abl.b sine abl. 2 corporis partes 3 collectiva 4 incorporea 5 res II i.q. exhaurio, adhibendo sensim perdo A de pecunia B de alimentis C de tempore D de viribus i.q. graviter afficio
consumptio i. actus consumendi, exhauriendi
consumptor, -is de eo qui delet, interimit
consuo, -ere i. suendo conecto
consurgo, -rexi, -rectum, -gere i.q. assurgo, me erigo 1 de personis 2 de bestiis
contabulo, -avi i. contigno, tabulatis instruo
contactus, -us i.q. tactio, tractatio
contagio, -nis i.q. inquinatio, maculatio, vitium 1 c.gen 2 nude
contagium, -i i.q. infectio, maculatio 1 generatim a c.gen. b nude 2 speciatim de morbo
contamino, -avi i.q. inquino, maculo, polluo
contego, -xi, -ctum, -gere 1 proprie i.q. operio, tego a c.acc et abl. b c.acc. 2 translate i.q. colo, taceo
contemno, -psi, -ptum, -nere i.q. aspernor, fastidio, repudio 1 c.acc. 2 c.inf.
   contemptus, -a, -um i.q. contemnendus, abiectus
contempero, -avi i. commisceo (translate) 314, 14 nonnisi hic locus.
contemplatio, -nis 1 proprie de oculorum actione videndi a abs b c.gen..2 translate de mentis actione respiciendi
contemplator, -is de animo qui respicit
contemplor, -atus sum, -ari 1 proprie .i.q. oculis conspicio a c.acc. b c. acc. c.inf. 2 in imagine de fortuna 518, 8 3 translate de mente i.q. animo conspicio, intellego a c.acc. b c.quæstione indirecta
contemptibiliter i. viliter, leviter
contemptor, -is de eo qui contemnit
contemptrix de ea quæ contemnit, parvi æstimat
*contemptus, -us 1 active i.q. affectus contemnentis vel actio contemnendi a abs.b c. gen. 2 passive i.q. condicio eius qui contemnitur
contendo, -di, -tum, -dere 1 i.q. studeo, enitor, peto 2 deconcitato corporis motu i.q. propero a c. in b c. ad c. acc. d c. versus e c.post 3 i.q. affirmo, assevero, assero (c.acc.c. inf.); 115, 16 4 i.q. certo, dimico
contentio, -nis 1 i.q. certamen, dimicatio a nude b c.gen 2 i.q. mentis intentio
*contentus, -a, -um i.q. satiatus, satis habens 1 abs.2 c. quod 3 c.abl. 4 c. inf.
   contente i.q. acriter, studiose
conterminus, -a, -um i.q, confinis vel propinquus
contero, -trivi, -tritum, -terere i.q. deleo, deminuo; vide et tero
conterraneus, -a, -um qui eiusdem terræ est
conterreo, -ui, -itum, -ere i. terrorem inicio, territo
contexo, -ui, -tum, -ere i. texendo efficio, coniungo 1 generatim 2 speciatim de sermone i.q. pango
contextus, -us 1 de rebus coniunctis a generatim de qualibet compagine b speciatim de contextu rerum gestarum (sermone, picturis sim.) 2 de actione contexendi
conticio, -nis i.q. taceo
contiguus, -a, -um 1 de rebus a sensu locali i.q. vicinus, finitimus, contingens:abs. b sensu latiore i.q. imminens, instans 2 de hominibus a i.q. contingens, proximus b i.q. coniunctus, affinis
continentia, -æ i.q. temperantia, abstinentia, moderatio 1 c.gen. vel pron. poss. 2 sine gen.
contineo, -tinui, -tentum, -tinere i.q. coniungo 2 i.q.teneo a corporalia b incorporea 3 i.q. includo a homines b res 4 in me habeo, capio 5 i.q. coerceo, refreno, cohibeo a homines ; reflexive i.q. maneo, sum 113, 30
*continens, -tis 1 adi. a i.q. continuus b i.q. densus c i.q. abstinens, temperatus 2 subst. i.q. terra continens
   continenter i.q. temperate, temperanter
*contingo, -tigi, -tactum, -tingere I i.q. tango attingo A proprie 1 strictiore sensu a c.abl. b sine abl. 2 latiore sensu de regionibus sim. B translate i.q. coniunctus sum II i.q. accido, fio, evenio A personaliter 1 c.dat. B impersonaliter 1 c. inf. a c. dat.b nude 2 c.acc.c.inf.; Gertz S = attingere, commemorare; quidquid eum contingit (sc. ut patrimonium)
® continuatim = semper, continenter Gertz S
continuitas, -tis i.q. assiduitas, perpetuitas
continuo, -avi i.q. perpetuo, persequor
continuus, -a, -um 1 de spatio, locali i.q. continens, cohærens 2 de tempore a i.q. alius alium deinceps excipiens b i.q. continens
   continue i.q. continenter, deinceps
*continuo i.q. confestim
*contio, -nis I i.q. conventus, concilium (danice thing) A generatim B speciatim 1 de colloquio (huskarlestefne) syn. curia, universum militare collegium 2 de terræ placitis, placitis generalibus (syn.) populare concilium3 de conventu seditiosæ plebis Scanicæ II de orationibus pro contione habitis; Gertz M = oratio sacra
® contionator qui orationem sacram dicit
contionor, -atus sum, -ari 1 i.q. conventum ago, contionem habeo 2 i.q. in contione dico
contorqueo, -si, -tum, -quere 1 i.q. torqueo, emitto 2 i.q. figo
*contra I adv. A de actione repugnanti B in narratione pro particula adversativa C in colloquio responsum inducit 1 sine verbo dicendi a c. oratione directa b c. oratione obliqua 2 c. verbo dicendi II præp.c.acc. A de actione hostili i.q. adversus B de actione defendenti, prohibenti i.q. ab C de actione respondenti
contractio, -nis i.q. coartatio 483, 37 2 i.q. actio contrahendi, conflandi
contractus, -us 1 i.q. actio contrahendi, conficiendi 2 i.q. coniunctio (de matrimonio)a c.gen b nude Gertz S 163, 2 contractus = membris captus ac debilis RH
® contradictio = seditio Gertz S 68, 6
contrado, -didi, -ditum, -dere i.q. trado, do
*contraho, -xi, -ctum, -here I i.q. admoveo II i.q.confero, cogo, colligo A generatim 1 homines a c. in b c. ad; c c. apud; d c.gen.; e c. abl.; f nude 2 res B speciatim t.t. de armatis, navibus sim. cogendis III i.q. iungo, ineo, facio IV i.q. pario, nanciscor, concipio (pro obi est quod efficitur): A pro subi. homines1 c. ex 2 c.abl. 3 sine abl. B pro subi res V i.q. rigido; fere i.q. sano, medeor 28, 37
contractus, -a, -um i.q. angustus, brevis, parvus
contrarius, -a, -um 1 i.q. adversus a c.dat.b nude 2 i.q.in contrariam partem versus (lingua nostra `modhage´) 3 i.q. diversus, discrepans
   contrarium, -i 1 i.q. res opposita 2 i.q. res discrepans, non congruens (c.dat.)3 e contrario i.q. contra
contraria, -orum i.q. res adversæ 126, 26
contrectatio i.q. actio contrectandi, contagio
contrecto, -avi i.q. attrecto, manibus attingo
contribuo, -i, -tum, -ere 1 generatim i.q. tribuo, do (c.dat.) 2 speciatim de tributo communi
® contritio = thlipsis teutonice Zerknirschung Gertz S 126, 14 danice anger
controversia, -æ i.q. simultas, lis 1 generatim 2 in iudicio 128, 30
contubernalis, -is de eo qui in clientela alicuius est, i.q. miles
contubernium, -i1 de qualibet habitationis communione 2 de communione eorum qui in alicuius clientela sunt 3 de piratarum communione 4 de qualibet communione
contueor, -itus sum, -eri 1 i.q. intueor 2 i.q. conspicio
contuitus, -us i.q. actio contuendi
‡contulus, -i i.q. parvus contus (ad saliendum factus, parva pertica)
contumacia, -æ i.q. ferocia
contumaciter i.q. ferociter
*contumelia, -æ i.q. dedecus, ignominia 1 c.gen. 2 nude
contumeliosus, -a, -um i.q. contumeliâ plenus, ignominiosus
   contumeliose i.q. cum dedecore, ignominiose
contumulo, -avi i.q. aliquem una cum aliquo tumulo 1 c.dat. 2 c. cum
contundo, -di, -sum, -ndere i.q. frango I proprie A strictiore sensu de molendo B latiore sensu 1 homines a c. abl. b sine abl. 2 res II translate A homines 1 c.abl. 2 sine abl.. B res 1 c.abl. 2 sine abl.
   contusus, -a, -um i.q. fractus, deiectus
contus, -i i.q. pertica 1 genratim 2 i.q. intrumentum nauticum
contusio, -nis i. actio contundendi 318, 29(inter propriam concutiendi et translatam delendi notionem oscillat)
conubium v. connubium
conus, -i m. i. figura mathematica in cacumen tracta, fere i.q. cuneus 207, 33
convalescentia, -æ i.q. actio convalescendi, recreatio
convalesco, -ui, -escere i.q. cresco, provenio 1 proprie 2 translate 312, 14
convallis, -is f. de valle præclusa
convecto, -avi i.q. congero, colligo, comparo
conveho, -xi, -ctum, -here i.q. convecto
convello, -vulsi, -vulsum, -vellere 1 i.q. colligo, corripio 2 i.q. evello, tollo 3 i.q. refringo, rumpo a proprie b translate c.abl.; sine abl. 98, 32
convena, -æ m. i.q. advena
*convenio, -i, - tum, -ire I i.q. in unum venio A proprie 1 de animantibus 2 de inanimis fere i.q. colligor B translate i.q. consentio II i.q. adeo, compello, admoneo; vergit in notionem accusandi 236, 25; evocandi 437, 22 III i.q. congruo A personaliter B impersonaliter1 c. dat. i.q. aptum est 2 sine dat. i.q. oportet 3 c.acc.c. inf. i.q. oportet 4 c. inter (de consensu)
® convenienter = ut decet Gertz S 69, 5
   convenientia, -æ n. i.q. res consentaneæ (c.dat.)
conventiculum, -i de sacello (sensu christiano) 300, 1 (danice `lille kapel´)
conventus, -us i.q. concursus, congregatio 1 abs 2 c.gen.; = conventus in ecclesia piorum Gertz S 229 ant.
converbero, -avi i.q.verbero1 c.abl. 2 sine abl.
conversatio, -nis 1 de modo vitæ, vivendi ratione 2 i.q.actio conversandi, consuetudo
conversio, -nis i.q. commutatio ; Gertz S (ad dominum)
conversor, -atus sum, -ari i.q. versor, moror ; Gertz S = vivere
® conversus = laicus in claustro degens ....(non serviens) Gertz S 346, 15
converto, -ti, -sum, -tere I i.q. in contrariam partem verto II i.q. verto A proprie 1 homines 2 res B translate1 de homines 2 res III i.q. muto IV i.q. utor
® convicaneus ad eundem vicum sive villam pertinens Gertz S 417, II, 3
*convicium, -i i.q. obiurgatio, maledictio, probrum 1 sing. a c.gen.obi. b c.gen.subi 2 plur.
convictus, -us 1 i.q. consuetudo, usus, conversatio a c.gen.obi. b c.gen.subi. c nude2 de conventu religiosorum
convinco, -ci, -ctum, -ncere 1 i.q. coarguo a c.gen. b c.abl. c nude 2 i.q. demonstro c.acc.(nom.) c. inf.
*conviva, -æ m. i.q. qui convivio interest
convivalis, -e i.q. ad convivium pertinens
   convivaliter i.q. hospitaliter
   convivialis i.q. convivalis
   convivialiter i.q. convivaliter
*convivium, -i i.q. epulum, epulæ 1 c.gen. 2 sine gen.
convivor, -atus sum i.q. convivium habeo, epulor
convoco, -avi i.q. in unum cogo
convolo, -avi 1 i.q. advolo, propero 2 i.q. confugio
convolvo, -vi, -utum, -vere i.q. volvo, complico
coorior, -tussum, -iri i.q. orior 1 c ab 2 c.ex 3 nude
copia, -æ I i.q. vis, abundantia, ubertas A sing 1 abs. 2 c.gen. B plur. 1 generatim 2 speciatim de annona II de multitudine armatorum 1 sing.2 plur.: a c.gen. vel pron. poss. b c. adi.c nude III i.q. facultas, occasio, potestas A abs.B c.gen.obi. 1 personæ (de facultate adeundi) 2 rei 3 gerund. C c.adi.(eodem sensu atque gen.obi.)
copiosus, -a, -um i.q. amplus 1 generatim 2 speciatim de verborum copia 104, 14
   copiose i.q. commode, apte, satis
*copula, -æ 1 i.q. vinculum, coniunctio 2 de coniunctione coniugalia c.gen.vel pron.poss. b nude
copulo, -avi de coniugibus i.q. coniungo (c.acc. et dat.) : 1c.abl. 2 sine abl.
coquo, -xi, -ctum, -quere i. igne ad edendum præparo ;opp. torreo, -ui, -tostum, -ere
   coctus, -a, -um i.q. coctilis
coquus i. minister qui cibos præparat
cor, -dis 1 proprie sensu corporali 2 translate a de sede commotionis b de fortitudine c de intellegentia, prudentia
coram præp.c.abl. i. ante, apud (de iis quæ in præsentia, in conspectu alicuius fiunt)
corbis, -is i.q. fascina, instrumentum gestatorium Danice `kurv´
® corda vide chorda
® corea vide chorea
corium, -i i.q. pellis detracta, tergus
corneus, -a, -um i.q. figuram, formam cornus habens
corniculatus, -a, -um i.q. formam cornus præbens
® cornipes = equus Gertz S
cornu, -us n. 1 proprie a in bestia b in avibus 2 translate a in rebus arteficiosis (ad bibendum, in arcu sim.) b de extrema acie parte
® cornutus : syllogismus cornutus (teutonice : Hornschluß) i.e.conclusio qua aliquis fraudatur.vide concludere
corona, -æ 1 de insigni 2 de corona militum obsidentium 3 de numero hominum; Gertz M I, 380, 6 : coronam (= candelabrum) suspendit ; gloriosa martyris corona = spinea corona I, 16, 18
corono, -avi de margine clipei; Gertz M I, 82, 7 corono + abl.= quo? sc spinis. :ille qui spinis coronatus est Georges
corporalis, -e i.q. ad corpus pertinens; Gertz M II, 271, 13 corporalia Ducange: corporale est pallium linteum quo altare dominicum cum sacris muneribus contegitur; hic: (sacra munera) corporalia munda sunt ut debent.;II, 45, 33 tunica corporalis = tunica re vera;fides corporalis = corporale iuramentum quod præstatur protensa manu et tactis rebus sacris Gertz M secundum Ducange
corporeus, -a, -um i.q. ad corpus pertinens, hic illic pro gen.corporis
corpulentus, -a, -um.i.q. crassus
*corpus, -oris n. 1 de corpore vivo a hominum b bestiarum 2 de trunco corporis humani 3 de corpore mortuo, de cadavere a hominum b bestiarum 4 translate de qualibet unitate
® cor(r)uscare = fulgere Gertz S 15, 17
® coruscus = fulgur Gertz M II, 45, 25
corrado, -si, -sum, -dere 1 i.q. abrado 2 i.q. rado (etiam barbam);corradere unca manu = ad se arripereRH Gertz M II, 23, 24
correctio, -nis 1 i.q. actio corrigendi, emendandi 2 i.q. castigatio, satisfactio
® corregnare = Gertz S = regni socium esse 425, III 4
‡correctrix, -cis i.q. corrigens c.gen.obi.
correptio, -nis i.q. castigatio
corrigia, -æ i.q. lorum 1 generatim 2 speciatim de ligamentis calcei
corrigo, -rexi, -rectum, -rigere 1 i.q. emendo 2 i.q. meliora doceo 3 i.q. tollo, sono
corripio, -ripui, -reptum, -ripere I i.q. capio, arripio, tollo A proprie (pro obi. corporalia) 1 strictiore sensu a homines; in versu i.q. e medio tollo, neco:19, 17 novenos b res 2 latiore sensu a prævalet notio colligendi b prævalet notio rapiendi, auferendi, potiendi c prævalet notio attingendi B translate (pro obi. incorporalia)102, 7 gloriam II i.q. afficio, invado, attempto (de affectis, morbis sim.) A active B passive c.abl. III i.q. vitupero, castigo
‡corrixatio, -nis i.q. rixa
corrixor, -atus sum, -ari i.q. rixor
® corroboratio = confirmatio RH
corrodo, -si, -sum, -dere i.q. rodo
corrogo, -avi 1 i.q. invito 2 i.q. convoco
corrugo, -avi, -atum, -are i.q. exilem facio
corrumpo, -pi, -ptum, -mpere I i.q. deleo, exstinguo, tollo II i.q. vitio, depravo A res 1 corporeas 2 incorporeas B homines 1 generatim de moribus 2 speciatim a de largiendo b de constuprando c i.q.induco, illicio (passive c.abl.)
   corruptus, -a, -um 1 i.q. vulneratus, saucius 2 i.q. turpis
corruo, -i, -ere 1 i.q. ruo, cado 2 i.q. morior
corruptela, -æ 1 i.q. corruptio 2 i.q.putredo, tabes
® corruptibilis cfr.corruptor GertzM I, 84, 16 = pravus;Georges : fragilis
corruptio, -nis 1 i.q. excisio 2 constupratio 3 i.q. putredo, tabes
corruptor, -is 1 de eo qui polluit 2 i.q. constuprator
cortex, -icis de crusta arboris
cortina, -æ i.q. aulæum; Gertz M I, 250, 15 aulam cortinis ornare
coruscamen, -inis i.q. splendor, nitor
corusco, -are i.q. splendeo, mico 1 proprie 2 translate de homine 151, 28
corvus, -i i. avis quæ cadaveribus inhiat ;contemptim de homine 159, 39
cos, -tis f. de lapide quo acuuntur bipennes = danice slibesten´
costa, -æ de ossibus quæ pectus circumdant; fere i.q. latus 50, 1
crapula, -æ de nimio vini potu, ebrietate
crassus, -a, -um i.q. pinguis
crastinus, -a, -um ad diem crastinum pertinens 2 subst. (omisso die) i.q. dies crastinus; Gertz M id est dies post diem sacrum
crater, -is m. [abl.plur. crateris 140, 20.] iq. vas, patera
cratis, -is m. i.q. gerræ, maceries (etiam = saeptum)
® craticula de cratibus ferreis beati Laurentii martyris MGH Epistolarum I pagina 265
creatio, -nis i. actio creandi, eligendi
*creber, -ra, -rum I i.q. frequens, multus A sing. 1 de hominibus 2 de rebus a corporeis b incorporeis B plur nonnisi de rebus 1 de corporeis 2 de incorporeis II i.q. magnus, ingens
crebro i.q. sæpe
crebresco, -ui, -escere i.q. creber fio, augesco, numero vel vi augeor; Gertz M crebrescere = notum fieri
*credo, -didi, -ditum, -dere i.q. fido, fidem habeo a c.dat. b c.acc. c.inf. 2 i.q. pro vero habeo 3 i.q. puto, exsistimo, habeo a in parenthesi b abs.c c.duobus acc.(nom.) d c.acc.(nom.)c.inf. 4 i.q. committo, commendo, trado; Gertz M credere c.inf. = sperare
credibilis, -e i.q. probabilis, fide dignus
creditor, -is de eo cui pecunia debetur
credulitas, -tis 1 i.q. actio credendi, fides (c.gen. obi.)2 de temeraria credendi facultate a c.gen. b nude 3 i.q. religio Christiana 376, 24 4 i.q. superstitio 152, 6
credulus, -a, -um 1 in bonam partem i.q. confidens, confisus a abs. i.q. verbis confisus b c.dat. c c. gen. 2 in malam partem de temeraria credulitate 134, 2
cremo, -avi, -atum, -are i.q. comburo
creo, -avi i.q.1 i.q. facio a proprie b translate 2 i.q. gigno a active b passive, nonnisi part.perf. i.q. natus3 i.q. nomino, eligo a c.acc. b c.duobus acc. (nom.)
crepida, -æ i.q. calceus 115, 38
crepido, -inis 1 de basi statuæ 2 de caverna vel fornice, de locis tenebricosis
crepitaculum, -i i.q. crepitus
crepito, -avi i.q. crepo, stridentem sonum efficio
crepitus, -us i.q. actio crepitandi, strepitus
crepo, -ui, -itum, -are i.q. strepo
crepundia, -orum de crepitaculis sim.
crepusculum, -i i.q. confinia noctis
cresco, -vi, -tum, -scere1 i.q. provenio a proprie b translate2 i.q. augeor, maior fio a
de hominubus b de rebus; religiose: quo gloria crescens tereret et deiciendo levaret Gertz S 109, 17
® cribrare < cribrum, = verberibus pulsare RH vide Gertz M II, 372, 11 nota ; Gertz nescit..
*crimen, -inis 1 i.q. criminatio a c.gen.obi. b sine gen.2 i.q. culpa, scelus a c.gen.culpæ b c.gen. vel pron.poss. c sine gen.; Gertz M II, 478, 28 criminaliter = scelesteRH
criminatio, -nis i.q. actio criminandi, insimulatio, exprobratio 1 c.gen.eius qui insimulatur 2 c.gen.poss. 3 nude
criminator, -is i.qui criminatur 1 c.gen. 2 nude
criminor, -atus sum, -ari i.q. insimulo, conqueror
   criminans, -tis i.q.criminator
criminosus, -a, -um i.q. malus, improbus 1 de hominibus subst. 2 adi.
crinalis, -e i.q. ad crines pertinens
crinis, -is m. i.q. capillus 1 sing. collective 2 plur.
® cripta scil. crypta Gertz S
® crispantia (< crispare = in plicas cadere) = peplum crispans
crispatus, -a, -um i.q. intortus, contortus
crista, -æ de apice gallinaceo 79, 31 (errore vertentis pro nomine herbæ quæ nostra lingua vocatur `hanekam´ i. celosia cristata; [Georges: crista IV clitoris, vide ungula RH])
cristatus, -a, -um i.q. cristam, apicem habens 55, 14
croceus, -a, -um de colore croci fere i.q, flavus, rubescens, fulvus
® cronica = annales vide chronicus
® crotolum semper plur. = castagñeta (Hispane)RH
cruciamentum, -i i.q. cruciatus
® cruciata sc. expeditio = deo militare volentes in cruciatâ in Hierosolymam ingrediuntur
cruciatus, -us i.q. dolor, tormentum 1 c.gen. 2 nude
‡crucibulum, -i pro cognomine incertæ significationis 217, 7; Gertz M II, 338, 10 :cum crucibulo cerevisia pleno = scyphus
® crucifixio, -onis (<crucifigo) actio crucifigendi
crucio, -avi, -atum, -are i.q. dolore vel cruciatu afficio,
crudelis, -e i.q. immanis, sævus, cruentus 1 de homine 2 de rebus
   crudeliter i.q. immaniter
*crudelitas, -tis i.q. immanitas, sævitia 1 c.gen. vel pron.poss. 2 sine gen.
crudesco, -ere 1 de homine i.q. crudelis, sævus fio 2 i.q. cruentor
crudus, -a, -um de iis quæ non sunt igni cocta;incocta 174, 5 crudus cibus 2 i.q. non sanatus, cruentus
cruento, -avi i.q. cruentum facio
cruentatus, -a, -um i.q. cruentus
cruentus, -a, -um 1 i.q. cruore aspersus 2 i.q. cum cruore coninctus, sanguine constans, atrox
crumena, -æ de sacculo in quo reponitur pecunia aliæque res pretiosæ
*cruoris de sanguine effuso
crus, -ris n. de corporis parte a genu ad pedem
crusto, -avi i.q. crusta obduco 1 de glacie 2 de squamis anguis
crustula, -æ de frusto glaciei
crustulum, -i i.q. frustum 1 panis 2 metalli
crustum, -i i.q. fragmentum panis durum
crux, -cis 1 de instrumento cruciatus et supplicii 2 de symbolo Christianorum;crucem praedicare Gertz M I, 409, 13 = excitare ad deo militandum vide deo militare >qui militat deo signum rubrum crucis fert umero recto palliatus Gertz M/Georges
cubicularis, -e i.q. ad cubiculum pertinens
cubicularius, -i i. custos cubiculi
cubiculum, -i1 proprie de conclavi in quo dormitura c.gen. b nude 2 metonym. i.q. coitus, concubiyus
cubile, -is i.q. lectus, torus
cubitalis, -e i.q. unum cubitum longus 101, 20
cubitus, -i i.q. ulna 2 de mensura
cubo, -ui, -itum, -are 1 i.q, iaceo 2 i.q. dormio
cuculla, -æ de habitu monachorum; = cucullus/cucullum : id est vestimentum capitis
cucullatus, -a, -um i. habitu monachorum indutus, i.q. monachus
® cucûlus teutonice der Kuckuck; = maledictum de homine qui stultus et simplex est et sic facile deceptus
cudo, -di, -sum, -dere i.q. procudo, facio (de fabro ferrario); Gertz M translate: cudere dolum (dolus = retia)
culina, -æ1 de loco ubi cibi coquuntur, coquina 2 metonym. de cibis
culmen, -inis 1 proprie de summis mænium partibus 2 translate de gloria, potentia, dignitate a abs. b c.gen.3 metonym. de rege
culmus, -i de calamo frumenti
*culpa, -æ i.q. noxa, peccatum 1 c.gen. culpæ 2 c.gen. vel pron.poss.3 nude
culpabilis, -e i.q. reprehensione dignus
culpo, -avi 1 i.q. arguo (c.gen.)2 i.q. reprehendo, vitupero a hominem b res
cultellus, -i i.q.(parvus) culter
culter, -ri i. instrumentum quo secatur
cultor, -is de eo qui colit 1agros, regiones, urbes sim. i.q. incola a c.gen. b abs.2 incorporalia i.q. amicus
cultrix, -cis de femina quæ colit
cultura, -æ 1 de actione agri colendi a abs.b c.gen.2 de veneratione a numinum 473, 17 b hominum 438, 36
*cultus, -us 1 active i.q. actio colendi A de agricultura 1 c.gen. 2 abs.B de cultu deorum hominumque i.q. adoratio 1 de divino cultu a c.gen. b abs.2 de cultu hominum a c.gen. b nude C i.q, studium 1 c.gen. 2 nude II passive i.q. habitus, status A de vitæ consuetudine B de quolibet apparatu, ornatu C de corporis habitu 1 generatim 2 speciatim de vestitu
cum 1 temporale (sæpe antecedit tunc) a c. ind. b c. coniunctivo (difficile est inter 1b et 2 distinguere)e.g.24, 22 (c.coniunctivo præs.et perf. hic illic in enunt.sec. ab acc.c.inf. sive ab aliis enunt.sec pendentibus : 49, 23 418, 24 etc.) 2 causale c. coniunctivo 3 concessivum 4 adversativum 5 inversum(sæpe antecedente iam) iuncturæ notabiliores (cum-tum nusquam legitur) sæpissime post pron. sive adv. relativum 199, 32
*cum præp. I de adiectione locali, de comitatu, communione temporali (i.q. simul cum) A nudeB c. adv. sive adi. C omisso verbo 214, 22 II de modo actionis A accedente 1 epitheto (nota collocationem verborum a speciatim de habitu sive actione animi; de actione sive statu corporali 2 gen. solo cum subi tum obi. B nude 1 de habitu animi, voluntate etc. 2 de condicione extrinsececus accidente III de directione vel relatione actionis A pendet e verbis (cum sæpissime non ponitur, e.g. 128, 40) 1 pugnandi, certandi, decernendi 2 dividendi, communicandi, participandi 3 mutandi 4 colloquendi, conversandi, agendi 5 nodandi, coniungendi, consentiendi B pendet e subst.vel locutionibus pugnandi, paciscendi, qualemcumque rem habendi ;iuncturæ c. pron. personali
*cumque: vanescente vi copulativa fere i.q. cum
-cumque in tmesi 402, 16 v. quicumque
cumulo, -avi 1 i.q. augeo a c.acc. b c.acc.et abl. 2 i.q. coacervo c.acc.
cumulatus, -a, -um i.q. amplus, magnus 1 pos. 2 comp.; Gertz M = valde intensus et diligens
   cumulate i.q. valde, ample
cumulus, -i 1 proprie de qualibet acervationecongestione, multitudine a c.gen.b nude 2 translate maximum gradum indicat
cunæ, -arum i.q. incunabula (de prima infantia)
cunctatio, -nis i. actus cunctandi, hæsitatio, fluctuatio 1 c.gen. a eius rei de qua hæsitatur b eius qui hæsitat 2 c.adi 3 abs.
*cunctor, -atus sum, -ari i.q. hæsito ante initium operis 1 c.inf. 2 abs. 3 c. quæstione indirecta
   cunctans, -tis i.q. lentus
® cunctipotens = omnipotens Gertz S
*cunctus, -a, -um I i.q. totus (sing.) II i.q. quisque, omnis A sing.B plur. 1 adi. 2 subst. a m. sive f. b n.
cuneus, -i m. 1 de acie (in cunei formam instructa) sive de singulis catervis (cuneatis) 2 de classe in cunei formam disposita
cuniculatus, -a, -um i. plenus cuniculis
cuniculus, -i m. i. fossa occulta et subterranea
*cupiditas, -tis i. actio cupiendi vel affectus animi cupientis aliquid, appetitus, desiderium I generatim A abs. B c.gen obi.II speciatim A aviditas, prædæ 1 abs. 2 c.gen.B de desiderio, amore C de honorum, gloriæ aviditate 1 abs. 2 c.gen.
*cupido, -inis i.q. cupiditas, studium, desiderium 1 generatim a c.gen.obi. b nude 2 speciatim de amore b de appetitu gulæ
cupidus, -a, -um i.q. cupiens, desiderans 1 c.gen.obi.2 c.inf.
*cupide i. studiose 1 pos 2 comp.
*cupio, -ivi, -itum, -ere i.q. volo, opto 1 c. inf. 2 c.acc.c.inf.; omisso inf.524, 15 3 c.acc.
® cupita = vota Gertz S 101, 4
   cupiens, -tis i. avidus c.gen.obi.
® cuppa = vas maius
*cur particula interr. 1 in quæstione indirecta a c. coniunctivo; post verba mirandi 417, 7 2 in quæstione directa
*cura, -æ I i.q.studium, labor, diligentia; Gertz M :curam gerere de aliquo A generatim 1 abs. vel c.gen.poss. 2 c.gen.obi
iuncturæ 1 -æ habeo c.inf.; c. ut ; c. ne 2 -æ est 3 -æ exsistit B speciatim de curatione ægroti 30.1 II de persona quæ alicui curæ est III abstr pro concret.238, 26 IV i.q. custodia A c.gen.obi. B c.gen. poss.V i.q. sollicitudo, ærumna
curatio, -nis i. actio curandi (speciatim de arte medici)
curator, -is de eo qui curat
curia, -æ 1 de aula regis Danici a de ipso ædificio b de iis qui circa regem sunt 2 de aula imperatoris Græci 339, 2 3 de aula imperatoris Romani a de ipso ædificio b de iis qui circa imperatorem sunt 4 de curia populi a de sede apostolica b de consilio pontificis ;de falsa curia 443, 33; Gertz M curia servorum i.e. in monasterio curia conversorum i.e. fratrum laicorum
curiositas, -tis i.q. cura, diligentia
curiosus, -a, -um 1 de personis i.q., noscendi cupidus, attentus 2 de rebus i.q. attentus, valde diligens
*curiose i.q. noscendi cupidus, diligenter
curnam i.q. cur
*curo, -avi I prævalet notio efficiendi A generatim 1 c.gerund. 2 c.acc. c. inf., fere i.q. iubeo 3 c.inf. 4 c. ut, ne B speciatim i.q. gero, ago II prævalet notio colendi, fovendi (opp.neglego) A trans 1 generatim 2 speciatim de corpore a cenis et somno b in arte medicina B abs. i.q. protego; Gertz M curare de aliquo = favere
curriculum, -i 1 corporaliter i.q. currus 2 translate de spatio temporis i.q. cursus
curro, cucurri, cursum, currere i.q. pedibus celeriter moveor
currus, -us i.q. vehiculum 1 generatim 2 speciatim de vehiculo bellico
cursim i.q. celeriter
cursito, -avi i.q. curro 1 de hominibus 2 de navigiis
*cursus, -us I proprie de motu citato A prævalente motus notione 1 generatim 2 speciatim a de navibus b de fluvio 518, 2 B prævalente directionis notione II translate A de temporis spatio (c.gen.) B de ordine rerum 1c.gen. 2 abs. ; ® cursus diurnus =officium ecclesiasticum diei Gertz S 93, 10
curto, -avi i.q. circumcido, reseco, minuo
curtus, -a, -um i.q. mutilus, truncus
curvamen, -inis i. flexio
curvitas, -tis i. flexio
curvo, -avi i.q. flecto, sinuo
curvus, -a, -um i.q. flexus
cuspis, -dis 1 proprie de anteriore gladii, teli, hastæ parte 2 vanescente sensu proprio i.q. hasta, iaculum
® cussinus = pulvinus Gertz M I, 296, 6
custodia, -æ I sensu strictiore A i.q. actio vigilandi sive defendendi 1 de rebus custodiendis 2 de hominibus custodiendis a generatim de quolibet præsidio b speciatim i.q. tutela B i.q. carcer vel locus carceralis 1 de bestiis inclusis 2 de rebus inclusis 3 de hominibus inclusis C de hominibus custodientibus II sensu latiore A i.q. conservatio B i.q. observatio; Gertz M: (apud fratres minores) = pars provinciæ II, 292, 10
custodio, -vi, -tum, -re i.q. observo
custos, -dis de eo qui custodit, vigilat I generatim A de hominibus inclusis captivisque custodiendis B de hominibus vel rebus ab aliis defendendis 1 abs. 2 c.gen.II speciatim A de tutore B de ecclesiæ custode i.q. `sacrista´; Gertz M custos = præfectus custodiæ II, 321, 14
cuticula, -æ i.q. cutis (vi deminutiva perdita)
cutis, -is i. superficies, operimentum carnis animantium
cyathus, -i m. i.q. poculum, vasculum
cymba, -æ i. navicula, linter
® cymbalum = nola (campana) claustri cuius sonitu fratres convocabantur Gertz S 315, 26; plur. cymbala et crotala pulsare RH
® cymiterium vide cimiterium
cynicus, -a, -um i. acer maledicus :148, 5 de carmine magico
® cythara = cithara Gertz S


D
® dare = facere c.acc. c. inf. Gertz S 224, 39; Gertz M: dare sententiam = mandare, imperare; iuncturae: dare excursum = excurrere = excursiones/incursiones facere; dare alicui intelligere = significare ; dato quod = etiamsi
dæmon, -is m.1 de gigantibus (lingua nostra `jette´) sive de quolibet spiritu malefico 2 de dis paganis (sensu christiano)
® dalmatica sc. vestis catholica in missa
damnatio, -nis actus damnandi, sententia iudicis vel iudicum, repudiatio 1 generatim a nude b c.gen.2 speciatim a de curiæ vel comitatus damnatione b de excommunicatione 312, 7
damno, -avi I i.q. sententiâ iudicali afficio (speciatim in comitatu et generatim) A sensu strictiore 1 nude 2 c.abl.rei B sensu latiore 1 c.acc. 2 c.acc. et dat. II i.q. coerceo III i.q. improbo, reprehendo, repudio A c.acc. B c.acc. et gen rei
   damnatus, -a, -um i. iudicali sententia affectus
damnosus, -a, -um i. damnum inferens
   damnose i. cum damno, ita ut damnum inferatur
damnum, -i 1 c. gen.obi. i.q. actio amittendi, detrimentum 2 c. gen. definitionis i.q. vitium 3 abs. vel c. gen. poss. i.q. clades, calamitas 4 c. gen. eius rei quæ vitium infert
® dapifer = teutonice Drost et alia vocabula teutonica afferri possunt ut coquus/signifer/vexillarius/præfectus; fortasse omnia officia continet et sine dubio proximus domino est RH.
daps, -is i.q. cibus, edulium, esca 1 sing. 2 plur. (hic illic i.q. epulæ)
dapsilitas, -tis i.q. munificentia, liberalitas; Gertz M = opulentia
datio, -nis i. actio dandi 1 abs.2 c.gen. 444, 30 fidei (de homagio vel obsequio)
dator, -is de eo qui dat
*de 1 separationem indicat 2 spectat ad initium separationis vel potius ad principium mutationis i.q- ex (cf. 398, 35);de = ab 3 pro gen. partitivo a c.pron. indefinito b nude 4 de (causa) i.q. propter 5 indicat res et personas ad quas attinet actio verbalis vel adi. i.q. circa;quod attinet ad 6 indicat animantia pænâ, victoriâ, supplicio afflicta 7 locutiones variæ a de industria i.q. sua sponte b de cetero i.q. in futurum; Gertz M depost = postea, desubtus = subter indutus ex pellibusII, 272, 8;de facili = in/ex facili (subst.n.post Liv.) = facile opp. in difficili Georges, de novo = denuo;de futuro, de cetero = in posterum; de die = luce, de sero = vesperi, de nocte = noctu; apud verba sentiendi saepe de/ex/in pro abl. e.g. lætari de aliqua re : etiam Cic.;de vulnere mori pro causa vulneris, de licentia = suo arbitrio libero Gertz M I, 231, 16; de iure = iure, de facto = re vera
dea, -æ i. numen paganum generis feminini 150, 27
® deambulare = ambulare Gertz M
® deaurare = aurare
debacchatio, -nis i. furor, insania
debacchor, -atus sum ari i.q. sævio, furo
debello, -avi i.q. (bello) devinco, prosterno, supero
*debeo, -ui, -itum, -ere 1 c.acc. et dat. i.q. ab aliquo acceptum habeo, reddere habeo 2 c.inf. (hic illic plusqupf. pro impf., e.g.313, 24) i.q. necessitate coactus sum a pro subiecto res, fere i.q. necesse est 12, 3 c. negatione. i.q. deceo b pro subiecto homines i.q. officium habeo (nota locum addubitatum 321, 21 salutem cociliare (sc. si omnia naturæ ordine facta essent) nota sensum debilitatum 53, 4 f.f.); Gertz M: debere ad futurum tempus designandum
   debitus, -a, -um de iis rebus quæ alcui reddenda sunt 1 c. dat. 2 nude vi verbali exstiincta i.q. meritus, decens, iustus; Gertz M = idoneus
® debite = convenienterRH
   debitum i.q. necessitas, officium 1 generatim 2 speciatim a de officio comitis b de censu; Gertz M naturæ debita i.e. terræ reddendo membra, animam remittendo caelestibus II, 395, 27; = expensum = aes alienum
debilis, -e i.q. virium expers, imbecillus, infirmus 1 adi. a nude b c. abl. 2 subst.
debilitas, -tis i.q. infirmitas, vitium 1 spectat ad corpus a generatim b speciatim de clauditate 2 spectat ad mentem
® debiliter = ægre
debilito, -avi 1 i.q. infirmo, debilem reddo 2 i.q. minuo: Gertz M debilitare naves inferius i.e. navem perforare ad navem deprimendam I, 269, 11.
debitor, -is 1 proprie de eo qui pecuniam vel censum debet a c.gen. b abs. 2 translate de eo qui aliquid alicui reddere debet
® debriatus = inebriatus, ebrius Gertz S 114, 5
® decanus = primus canonicorum Gertz S
® decapitare = caput praecidere alicui Gertz M
decas, -dis i.numerus decem hominum
*decedo, -ssi, -ssum, -dere i.q. vita decedo, morior
decem i. numerale 1 addito alio numero 2 nude
decenter i.q. apte, convenienter, honeste 2 comp.151, 22 3 sup.532, 32
® decertare = ad aliquod faciendum Gertz S
® decertare ut = studiose operam dare "
decet, -uit i.q. convenit, congruit 2 c.obiecto 3 c.(acc.c.) inf. 4 c. ut
deceptor, -is i.q. seductor, fraudator
*decerno, -crevi, -cretum, -cernere 1 i.q. decerto.pugno, confligo a nude b additur is cum quo pugnatur c c.abl. instr. 2 i.q. statuo, constituo a c.acc.(hic illic accedit dat.) b c. duobus acc. c c.inf. d sequitur ut
® deciduus = caducus, transitorius Gertz S
   decretus, -a, -um i.q. fixus, constitutus
   decretum, -i i.q. iussum 1 generatim a nude b c.gen. 2 speciatim de regis decreto
decerpo, -si, -tum, -ere 1 in imagine i.q. carpo 2 translate a i.q. eligo b i.q. demo, minuo
decerto, -avi 1 proprie de pugna i.q. certamen conficio a intr. b trans. i.q. decerno 2 translate de tesserarum ictu 363, 29
dêcido, -i [, -di ita ut aliud verbum decidoRH], ere 1 proprie i.q. deorsum cado, corruo 2 translate i.q.pereo
dêcîdo, -di, sum, -dere i.q. decerno, discepto
® decimare = decimum occidere, novem hominibus parcere Gertz M II, 419, 7
decimus, -a, -um1 adi.2 subst. (sc. pars) i.q. vectigal frumenti; decima/æ:decimam exigere/dare; decumanus = qui pretium conductionis redimit RH
decipio, -cepi, -ceptum, -cipere i.q. fallo, cicumvenio, frustror (c.acc.)
® declamare = dicere, pronuntiare Gertz S
declaro, -avi 1 i.q. planum facio, prodo, expono a c.acc. b c.acc. c. inf. 2 i.q. renuntio, nuncupo 3 i.q. convoco, cogo 4 i.q. denuntio, defero
declinatio, -nis de motu deflectendi, vitandi, deviandi 1 abs. 2 c.gen.; c.gen.definitionis
declino, -avi 1 i.q. deflecto, viam alio flecto (intr.) 2 i.q. vito a c.acc. b nude; declinare ad = deverti Gertz S 268, 5
® declinus = inclinatus Gertz S
decoctio, -nis i. actus decoquendi; decoctio = liquor : danice: suppe;liquorem decoquere ; vinum decoctum (Livius);aliquid usque ad tertiam partem decoquere
® decollare = securi percutere alqm.
decoquo, -xi, -ctum, -quere i. magno calore liquefacio 1 c.acc. rei affectæ 2 c.acc. rei effectæ
® decoriare (de ? corium) :pellem eius decoriare = pellem detrahere alicui RH
decor, -is m [cf. decus] 1 i.q. gratia, nitor, venustas (sc. id quod decet) a c.gen b abs. 2 i.q. nobilitas, laus, honos
decoro, -avi i.q. augeo, orno, illustro 1 c.acc.et abl. 2 c.acc.
decorus, -a, -um i.q. pulcher, gratus, speciosus
® decretum = approbatio Gertz S
® decrustatus = crusta tecti praeditus Gertz S suspicatus est mendum pro `devastatus´sive `destructatus´. 165, VI, 2
decubo, -are i.q. (in terra) iaceo
decumbo, -bui, -mbere i.q. (in terra) me colloco, prosternor
decurro, -cucurri vel curri, -cursum, -currere 1 intr. a proprie i.q. deorsum celeriter moveo (de hominibus) b de aquis mare petentibus c i.q. confugio(c.ad) d i.q. percurro e i.q. evado, mutor 2 trans. a de loco b de tempore; Gertz M decursis aliquantis annis = progrediente temporeRH c i.q. perlego
‡decurso, -avi i.q. ultro et citro curro, tripudio 162, 24 more scænico
decursus, -us i.q. actio aufugiendi 2 i.q. actio celeriter se movendi 3 i.q. incursio.
decus, -oris 1 i.q. pulchritudo, venustas 2 i.q. laus, honor, splendor 3 i.q. ornamentum
decusatus, -a, -um i.q. procusus (de ære exquisitâ operâ fabricato), fortasse i.q. venustas(cf. decus) 70, 30 201, 1
decutio, -ssi, -ssum, -tere i.q. deicio, violenter eripio
dedecet, -uit -ere i.q. non decet
dedecus, -oris 1 i.q. ignominia, infamia, turpitudo a c.gen. vel pron. poss. b c. gen definitionis 2 i.q. factum ignominiosum
dedicatio, -nis i.q. actio ecclesiæ dedicandæ 320, 9 320, 12
dedico, -avi 1 i.q. addico, tribuo 2 de sacra epularum præfatione 3 de consecratione ecclesiæ
® dedignanter = contemptim RH
dedignor, -atus sum, -ari fere i.q. omitto, neglego
dediticius, -i m. i.q. qui in fidem alicuius se dedit
deditio de actione se dedendi hostibus, traditio (in re militari) 1 c.gen vel pron. poss. 2 sine gen.
dedo, -didi, -ditum, -dere 1 abs. i.q. trado me 2 i.q. trado a c.acc.et dat. b c.acc.
   deditus, -a, -um, - 1 i.q. qui se hostibus dedidit, dediticius 2 i.q. intentus, studiosus (c. dat.) a in bonam partem, speciatim 133, 23 militiæ (i.sacramento militiæ obligatus, miles) b in malam partem
deduco, -xi, -ctum, -cere proprie i.q. duco, abduco (sensu locali) a generatim b speciatim t.t. iuridicalis 2 translate a i.q. traho b i.q. profero, refero c i.q. redigo d i.q. alo, augeo e i.q. do, verto f i.q. ago, dego; Gertz M vitam deducere =ducere.
® defalcare = proprie falce (segetem) demetere ;translate detrahere, deminuere
defatigatus, -a, -um i.q. defessus
*defectio, -nis 1 i.q. actio deficiendi, rebellio, seditio a c.gen.vel pron.poss. b sine gen. 2 i.q. actio deserendi, omittendi
defector, -is i.qui ab aliquo deficit, desertor, transfuga
defectus, -us 1 abs. i.q.defectio 2 c.gen. a rei quæ parum successit b inopiæ
® defe(oe)dare = foedare (< foedus) =deformare, corrumpere;translate Gertz M initium regni ne defedaret = pollueret I, 420, 21
defendo, -di, -sum, -dere 1 i.q. tueor, servo a homines c.abl. instr., sine abl.instr.116, 28 b res corporeas c.abl.instr. c incorporalia c.abl.instr. 2 t.t. iuridicalis 3 i.q. excuso
defensio, -nis i.q. actio defendendi, propugnatio, patrocinium 1 manu armisve a c.gen.vel pron.poss. b c.gen.obi. 2 verbis a generatim c, gen obi. b speciatim t.t. iuridicalis c.gen poss.
defenso, -avi i.q. tueor
defensor, -is i.q. is qui defendit, propugnatur 1 c.gen.obi. 2 nude
® defensura = defensio Gertz S 223, 27
defero, -tuli, -latum, -ferre 1 i.q. aufero 2 i.q. affero, apporto, adveho(pro obi.res corporeæ) a c.acc, solo b c.dat. c: c. ad d: c. in 3 i.q. tribuo, præsto (pro obi incorporalia) a c.acc. et dat.b c.dat. solo 4 i.q. nuntio, refero, indico a generatim c.acc. ; c.acc c. inf.b speciatim i.q. arguo, accuso; Gertz M II, 231, 8 :deferre = animum non attendere ad aliquid, neglegere, contemnere, omittere RH
defessus, -a, -um i.q. fatigatus 1 adi.2 subst.
*deficio, -feci, -fectum, -ficere 1 intr. a i.q. descisco, desisto :abs. c:. ab, c:.ad b i.q. degenro c i.q. inferior sum d i.q. non sum 2 trans. i.q. destituo, desero, non suppeto a act. b pass. (c. abl.) 3 c. inf. i.q. non possum
   defectus, -a, -um nonnisi comp. i.q. deterior 1 de hominibus 2 de re
defigo, -xi, - gere 1 proprie i.q. affigo a c. acc. b c.abl. c c. gen. d c.præp. vergit in notionem ponendi 385, 12 2 translate pass. i.q.versor
definio, -vi, -tum, -re i.q. statuo, constituo, certe indico 1 c.acc. 2 c.acc.c.inf.
definitio, -nis 1 i. indicatio certa a c.gen.obi.b nude 2 i.q.præceptum, edictum (de litium cognitione) 525, 6
deflagro, -avi i.q. comburo
deflecto, -xi, -xum, -ctere i.q. alio flecto, verto 1 proprie 2 translate 24, 21
defleo, -vi, -tum, -re 1 i.q. fleo 2 i.q. lamentor a c.acc. b c.acc. c. inf.
deflexus, -us 1 de actione itineris flectendi, flexio 2 i.q. mutatio
defluo, -xi, -xum, -ere 1 de aqua i.q. fluo 2 i.q. convenio 3 i.q. pereo
defodio, -di, -ssum, -dere 1 i.q. condo, recondo 2 i.q. fodio, fodiendo facio
® deforis = extrinsecus Gertz S 107, 22
deformis, -e 1 proprie i.q. corpore distortus 2 translate i.q. turpis, infamis a de hominibus b de rebus c.abl.sive sine abl., c.inf.
   deformiter i.q. cum dedecore, turpiter, fæde fere i.q. impudenter 490, 7
deformitas, -tis 1 i.q.forma prava, aspectus deformis a c. gen.b nude 2 i.q. turpitudo, dedecus a c.gen. b nude
defossio, -nis i.q. actio defodiendi, recondendi
defundo, -di, -sum, -ndere i.q. effundo 1 generatim 2 speciatim in libatione
defungor, -ctus sum, -gi 1 i.q. perfungor, privor (c. abl.) 2 i.q. morior a c.abl. b nude
   defunctus, -a, -um i.q. mortuus
degener, -is i.q. qui a virtute maiorum recedit
degenero, -avi 1 i.q. degener fio, deficio 2 impersonaliter
degeneratus, -a, -um i.q. dehonestatus
dego, -ere i.q. ago, vivo 1 c.obi. 2 abs.; = esse, manere Gertz S 268, 8
degusto, -avi.q. (gustando) experior (nonnisi translate)
dehinc i.q. deinde(spectat ad tempus præteritum)
dehonestamentum, -i i.q. contumelia, turpitudo
® dehortari = dissvadere
deicio 1 proprie i.q. deorsum iacio 2 i.q. demitto 3 translate i.q. frango; Gertz S 109, 17 deiciendo levare
   deiectus, -a, -um 1 i.q. humilis, tenuis a subst. b adi.2 i.q. perturbatus, animo abiectus
deiectio, -nis i.q. demolitio
deinceps i.q. deinde, ab eo tempore, in futurum
*deinde 1 de spatio i.q. ab eo loco 2 de tempore i.q. postea, exinde, tum;ponitur cum primo loco e, g.48, 18 tum secundo 33, 7 3 in enumeratione 4 i.q. proinde; = propterea Gertz S 193, 4
deintus i.q. intra; = ex interiore parte Gertz S 107, 23
® deipara (gr. theotokos, < deus et pario: cognomen virginis Mariae quae deum peperit RH, Gertz M II, 345, 7
deitas, -tis i.q. deus, numen; = divinitas, dei essentia Gertz S 86, 20
delabor, -psus sum, -bi 1 i.q. decido, devolvor, deorsum labor 2 i.q.pervenio 3 i.q. desilio a c.abl.b sine abl.4 i.q. decedo5 i.q. elabor, effugio
delatio, -nis i.q.actio deferendi, denuntiandi, indicium deferendi
delator-is i.q. qui indicium defert
delectamen Gertz M/Saxo:delectamentum, -i i.q. delectatio, gaudium
delectatio, -nis i.q. gaudium, oblectatio
delecto, -avi i.q. delectatione afficio 1 active a abs. b c.acc.2 pass, c. abl.
   delectatus, -a, -um i.q. lætus(c.abl.)
delectus, -us i.q. electio, actio eligendi 1generatim a sine gen.b c.gen.subi. c c.gen. obi. 2 speciatim de electione a: regis b: pontificis c: clericorum d: tutorum reguli
delego, -avi 1 i.q. committo, trado 2 i.q. mitto (publici negotii causa) ; = constituere Gertz S 90, 20
delenimentum i.q. blandimentum 1c.gen. 2 nude
delenio, -ivi, -itum, -ire 1pro obi. homines i.q. placo, permulco a c.abl.instr. b sine abl. 2 pro obi incorporalia i.q. lenio a c. abl. instr. b sine abl.
deleo, -evi, -etum, -ere : pro obi.homines i.q. opprimo 1 c. abl.instr. 2 sine abl. instr.
deliberatio, -nis i.q. actio deliberandi, perpendendi 1 c.gen.2 nude
delibero, -avi i.q. perpendo(nusquam i.q. libero); c.quæstione disiunctiva 511, 19
delibo, -avi i.q. degusto 1 proprie2 translate 107, 20
delibutus, -a, -um i.q. imbutus
delicatus, -a, -um 1 i.q. tener, subtilis 2 i.q. luxuriosus, mollis
deliciæ, -arum i.q. oblectamenta 1c. gen.vel pron.poss. 2sine gen.
deliciosus, -a, -um i.q. voluptarius, luxuriosus; Gertz M: deliciose adv.
deligo, -legi, -lectum, -ligere i.q.lego, eligo, opto 1 c.acc.a homines b res2 c.inf. 3 c. quæstione disiunctiva
   delectus, -a, -um 1 adi. i.q. optimus, egregius 2 subst. de militibus maxime idoneus
delinquo, -qui, -ctum, -nquere i.q. erro, pecco
   delinquens, -tis i.q. qui delictum commisit
   delictum, -i i.q. peccatum, culpa 1 c.gen. vel pron poss. 2 sine gen.
® delinire = delenire, mitigare Gertz S 381, 12
deliramentum, -i i.q. ineptiæ, amentia1 c.gen. 2 sine gen.
delirans, -tis i.q. amens, cæcus
delirus, -a, -um i.q. amens, demens
‡deliteo, ere i.q. lateo
delitesco, -ui, -escere i.q. me abdo, lateo
delphinus, -i m. i. animal marinum
delubrum, -i de templo paganorum 261, 34
deludo, -si, -sum, -dere i.q. fallo 1 c.abl. 2 sine abl.
demando, -avi i.q. mando; iubere = mandata dare alicui Gertz S 104, 14
demens, -tis i.q. amens, mente captus
® dementatus sc. per ebrietatem Gertz M II, 272, 22
dementia, -æ de eius condicione qui mente captus est 1 c. gen. vel pron. poss.2 sine gen.
dementio, -vi, -tum, -re i.q. insanio, amens sum
demereor, -itus sum, -eri 1 i.q. mereor 2 i.q. immeritum, indignum me facio, fere i.q. amitto
demergo, -si, -sum, -gere i.q. submergo
® demerita plur.n.= male facta Gertz M II, 119, 8
demeto, -ssui, -ssum, -tere 1 proprie i.q. metendo deseco 2 in imagine i.q, abscido
deminuo v. diminuo
deminutio v. diminutio
demitto, -si, -ssum, -ttere i.q. deorsum mitto, defero, summitto ; pass. in genua procumbo, genibus nitor
   demissus, -a, -um 1 proprie a i.q. pronus b i.q. deorsum versus, summissus 2 translate i.q. oppressus, depressus, humilis
   demisse i.q. summisse, humiliter
demo, -psi, -ptum, -ere i.q. adimo, tollo 1 c.acc. et dat. 2 c. acc. solo
demolior, -itus sum, -ri 1 pro obi res corporeæ i.q.diruo, destruo a c.abl.instr. b sine abl. 2 pro obi. incorporalia i.q. exstinguo a c.abl. instr. b sine abl.
® demoniacus = a demonio obsessus GertzS 274, 12
demonstro, -avi i.q. monstro, ostendo 1 proprie a c.acc. b c.acc. c. inf. 2 translate i.q. verbis monstro
demorior, -tuus sum, -i i.q. morior
demoror, -atus sum, -ari i.q. moror; = extrahere Gertz S 99, 15; Gertz M II, 311, 17 = versor
demulceo, -si, -ctum, -ere i.q. permulceo, mitigo
*demum i.q. tandem, denique, postremo a alii particulæ postponitur b particulæ cum ante ponitur c particulæ apponitur d nude 2 i.q. dumtaxat, tantum 3 vi debilitata i.q.omnino, in universum
demutilo, -avi i.q. mutilo, detrunco, privo
denarius, -i m. de nummorum genere (danice `penning´)
denego, -avi i.q. nego 1 c.acc.et dat. 2 c.acc. c. inf.
® denigrare = nigro colore inficere Gertz M I, 87, 29
deni, -æ, -a i.q. decem 1 sensu distributivo 2 sine sensu distributivo 72, 31
denique 1 i.q. postremo a nude (primo loco ponitur) b in enumeratione 2 i.q. demum 3 i.q. omnino; Gertz M denique pro nam e.g. II, 187, 6
® denominare = nominare; = constituere Gertz M II, 35, 20
denoto, -avi 1 i.q manu significo, digito monstro 2 i.q. eligo, duco 3 i.q.observo c.acc. c. inf. 4 describo 5 fere i.q. interpretor, vaticinor; Gertz M denotare = aliquem afficere ignominia
dens, -tis de animalium instrumentis mandendi; ad cognomen explicandum 207, 2 (Hyldetan)
densitas, -tis i.q. spissitudo;= frequentia Gertz S 83, 15
denso, -avi 1 i.q. densum, spissiorem facio, formo 2 i.q vestio
densus, -a, -um i.q spissus1 adi 2 subst.
® denudare periphrastice i.q. solvere A.M. de homine: intellectus denudat a sensibus
denuntiatio, -nis i.q. actio denuntiandi, indicendi 1 c.gen poss. 2 c.gen obi.
denuntio, -avi 1generatim i.q. nuntiando sollemniter declaro, definio(notione minitandi sæpe subeunte) patefacio a c.acc. b c.acc c.inf. 2 speciatim et technice a in re militari ( Gertz S = nuntios mittere 111, 15 b in re iudicali
*denuo de rebus restituendis renovandisque i.q. de integro, de novo, iterum
denupta, -æ i.q. nupta (c. dat.)
® deornare Gertz M = deformare, depravare I, 482, v.10
® deortari = dehortari
depasco, -vi, -stum, -scere i.q. devoro 2 translate
® depauperare = ad inopiam redigere
depecto, -xi, -xum, -ctere i.q. diligenter pecto
depello, -puli, -pulsum, -pellere 1 proprie i.q. de superiore loco moveo, amoveo 2 sensu latiore a aliquid arceo, prohibeo b alicuius mentem amoveo
dependeo, -i, -ere i.q. deorsum pendeo
dependo, -di, -sum, -dere 1 i.q. solvo 2 i.q. facio
   depensus, -a, -um i qui ab aliqua re dependet
depereo, -ire 1 i.q morior (de hominibus)2 i.q. amittor, demor (de rebus)
® depigrare Gertz proposuit pro denigrare : depigrare = mollire, (re)laxare
depingo, -nxi, -ctum, -ngere i.q. pingo, colore effingo.
deploro, -avi i.q. defleo, lugeo, conqueror 1 c..acc. 2 c.duobus acc.
*depono, -sui, -situm, -nere 1 strictiore sensu (locali) a i.q. deorsum pono, demitto b i.q. colloco c i.q. exuo (de vestimentis) 2 latiore sensu i.q. omitto (opp.. retineo) a generatim b spciatim de dignitate, magistratu, titulis exeundis, abdicandis, amittendis; = humare Gertz S 202, 5; Gertz M deponere = in iudicio verbis exprimere II, 254, 11 RH
   depositum, -i i. res deposita c.gen.; speciatim de pecunia 345, 29; Gertz M II, 299, 17 :tabula antiqua et iam deposita ;RH = ut ecclesia eam conservaret, Gertz M : = iam reiecta quia contemnenda sit
depopulor, -atus sum, -ari i. vasto, prædor; Gertz M etiam active:depopulare
deportatio, -nis i. actus deportandi
deporto, -avi i.q. aufero, amoveo, deduco; Gertz M iussa deportare = iussa deferre regi danico
deposco, -poposci, -poscere i.q. posco, peto, exigo 1 generatim a c.acc. b c.duobus acc. c c. acc. et dat. d c.acc. et ab e c.acc. et ex f c. acc. c. inf. g c.coniunctivo 512, 26 2 speciatim a in matrimonium b in pugnam ; Gertz S = orare 21, 7, =postulare 119, 6
depositio, -nis i. actio ponendi 10, 25 regni (sc. abdicatio) 516, 10 supellectilis (sc. donatio);= humatio Gertz S 71, 9
deprecor, -atus sum, -ari 1 i.q. precando alquid avertere conor, deflecto 2 i.q. (valde) precor, exoro, rogo a c.acc. b c.duobus acc. c c.acc c. inf. d abs.i.q. oro (sensu ecclesiastico) e c. ne
® depre(ae)dari = omnem regionem depraedari Georges ; Gertz M = furtum alicui facere in domo eius
® depredicare Gertz M = praedicare, laudibus efferre
deprehendo, -di, -sum, -dere 1 i.q.capio eos qui clam agunt 2 i.q. patefacio, detego 3 i.q. invenio 4 i.q. comprendo oculis vel auribus, intellego a c. acc. b c. acc c. inf.
deprehensio, -nis i.q. notitia, actio deprehendii(v.deprehendo 4)
deprendo, -di, -sum, -dere 1 in versu 113, 1 131, 3 2 in oratione soluta (c. verbo posse)140, 13
deprimo, -pressi, -pressum, -primere 1 proprie i.q. deorsum premo, demergo 2 translate i.q. opprimo, prohibeo
depromo, -psi, -ptum, -ere i.q. offero, præbeo; = dicere Gertz S 114, 1, = proponere, describere 100, 9, = proferre 161, 18
depropero, -avi i.curro, festino, propero 1 c.inf. 2 c. indicatione loci
depulsio, -nis i.q. expulsio, exactio, exsilium
deputo, -avi 1 i.q. ascribo, attribuo a c. acc. et dat.b c.inf. et dat. 2 i.q. destino, assigno. e maiore numero deligo
derelinquo, -qui, -ctum, -nquere i.q. moriens relinquo
derisio, -nis i.q. despectio, ludibrium, actio deridendi
derisor, -is de eo qui deridet, deludit
® derisorius, -a, -um/derisorie adv. = quod ludibrio est RH Gertz M
derisus, -us i.actio deridendi, ludibrio habendi
derivo, -avi (de origine) i.q. deduco, traho
derogo, -avi (c. dat.) i.q. detrecto, deminuo, noceo(c.acc.); fidem derogare Gertz S 194, 23
desævio, -i, -tum, -re i.q. vehementer sævio, furo
descendo, -di, -sum, -dere 1 proprie de motu deorsum venientis, degredientis, e superiore loco in inferiorem se moventis a abs. b c.abl. c additur quo 2 translate a i.q. prodeo, venio b i.q. me demitto, humilior c i.q. originem traho, orior, exeo d i.q. propagor
descensus, -us i.q. motus proclivis, submersio
descisco, -vi, -tum, -scere 1 proprie i.q. deficio, ducem desero 2 i.q. me abalieno, alienus sum, degenero
describo, -psi, -ptum, -bere 1 prorie i.q. formam depingo, scribo 2 translate i.q.assigno, definio, determino; = narrare Gertz S 96, 18
descriptio, -nis i.q. actio litteris exponendi
deseco, -ui, -tum, -are i.q. secando seiungo, amputo
*desero, -ui, -tum, -ere i.q. destituo, neglego, relinquo 1 c. alicuius officii violatione 2 debilitato officii sensu a pro subi. homines b pro subi. res
   desertus, , -a, -um 1 i.q. inhabitabilis, solus, relictus 2 i.q. orbus, privus
   desertum i. regio inhabitabilis, humanâ cultâ vacua 1 c.gen. 2 nude
desertio, -nis 1 i.q. actio deserendi, discedendi, relinquendi (subest notio officii violandi) a c.gen. b abs. fere i.q. proditio 2 i.q. status vel condicio rei desertæ
desertor, -is 1 proprie i.q. perfuga, transfuga a abs.b c. gen. 2 translate a de eo qui a vera religione deficit 262, 6 279, 36 309, 28 b de eo qui relinquit 309, 28 nuptæ
deservio, -vi, -tum, -re i.q. servio, ministro
deses, -idis i.q. otiosus, iners
desiderium, -i i.q.cupido, libido, voluntas
desidero, -avi i.q. cupio, opto, volo 1 c.acc. 2 c. inf. 3 c.acc.c. inf.
*desidia, -æ i.q. inertia, otium; = incuria Gertz S 163, II, 10
desidiosus, -a, -um i.q. desidiæ deditus, iners, otiosus
desido, -ere de motu quo res vel homo e superiore loco ad inferiorem fertur, sæpe i.q. delabor, decido, concido
designo, -avi 1 de hominibus denotandis, eligendis 2 de locis distinguendis, assignandis 3 i.q. nomino
   designatus, -a, -um i.q. supra memoratus, supradictus
desilio, -ii vel, -ui vel, -ivi, -ire i. de superiore loco salio 1 c.abl. b sine abl.
desino, -i, -tum, -nere i.q. cesso1 pro subi. persona a nude b c.inf. 2 pro subi. res
desipientia, -æ i.q. dementia, amentia
desipio, -ere i. amens sum
desisto, -stiti, -sistere 1 i.q. cesso, desino b c.abl. 2 i.q descisco, differo
desorbeo, -ui, -ere i.q. absorbo, deglutio
desperatio, -nis i.q. actus desperandi, defectus spei 1 generatim a abs.b c.gen rei 2 speciatim de ægrotis a abs. b c.gen.
despero, -avi 1 trans. i.q. spe deiectus omitto a pro obi. res b pro obi persona 2 intrans. a sine spe sum b: c.de 480, 38; desperatus de vita = de cuius vita desperatur Gertz S 402, 32; desperatus = desperans
   desperate i.q. cum desperatione
despicabilis, -e i.q. vilis, despiciendus
despicio, -spexi, -spectum, -spicere 1 proprie i.q. conspicio 2 transalate i.q. contemno
despicor, -atus sum, -ari i.q. contemno
despondeo, -di, -sum, -dere i.q. spondeo, promitto(nuptiarum causa) 1 de patre (c. dat. generi) 2 de eo qui mulierem in matrimonium ducturus est 19, 5
desponsio, -nis i.q. sponsio nuptiarum
desponso, -avi i.q. ad matrimonium despondeo (de fratre);desponsare (sibi) aliquam (nonnisi vir)
destino, -avi 1 i.q. attribuo, decerno, deputo (c.dat. rei [personæ] et acc. personæ [rei]a generatim b speciatim de puella despondenda 2 i.q. constituo, decerno, statuo a c. inf. b abs. 3 i.q. in animo habeo 4 i.q.designo, declaro, eligo a generatim b speciatim de antistite eligendo 5 i.q. visu impeto, persequor 6 i.q. mitto, dirigo; Gertz M destinare = mittere; iuncturae destinare aliquem periculo = aliquem periculo obicere; destinare aliquid effectui = destinare aliquid ad efficiendum;destinare preduces navibus (predux/praedux = dux maris, teutonice : der Lotse
   destinatus, -a, -um i.q. certus, in animo propositus, definitus
destituo, -i, -tum, -ere 1 i.q. relinquo, desero, deficio a active b pass.2 i.q. privo, orbo (c. abl.) a pass.b active
*destringo, -nxi, -ctum, -ngere 1 proprie de armis e vagina promendis, nudandis 2 in imagine
   destrictus, -a, -um i.q. severus
® destricte severe
[destruo, -xi, -ctum, -ere vide destituo]® destruere = demoliri Gertz S 309, 21 RH.; destruere = refutare, repudiare Gertz M II, 421, 15
desudo, -avi i.q. valde laboro
desuetudo [dissuetudo bis legitur] i.q.insolentia, desidia
*desum, -fui, -esse I de inopia A abs. i.q. desideror 1 pro subi. res 2 pro subi. hominesB c. abl. C c.dat. i.q. non præsto sum (fere semper antecedit negatio)1 pro subi. res 2 pro subi. homines II de neglegentia, defectione A c.dat. i.q. desero c.acc. B c. in i.q. consentio c.dat.
desuper significat motum in locum inferiorem
detego, -xi, -ctum, -gere nudo, patefacio, prodo1 pro obi. corporalia a generatim b speciatim i.q. destringo 2 pro obi. incorporalia 3 c. quæstione indirecta
® detentor late (< detineo) = qui iniuste aliquid detinetRH
detergeo, -si, -sum, -gere i.q. tergendo demo, aufero 1 proprie 2 translate 48, 2
deterior, -ius i.q. vilis
® deterioratio (< deterioro = deterius facere) actio deterius faciendi RH
® determinare = (concilium) in certam diem indicereRH, Gertz M I, 130, 29 ;de aliqua poena alicui determinare
deterreo, -ui, -itum, -ere i.q. terrendo retineo, prohibeo
detestabilis, -e i.q.abominabilis, detestandus, exsecrabilis
detestatio, -nis i.q. exsecratio, odium, aspernatio
detestor, -atus sum, -ari i.q, aspernor
detineo, -tinui, -tentum, -tinere i.q. retineo, moror
detorqueo, -si, -tum, -quere 1 i.q. torquendo deorsum flecto, deflecto 2 i.q. devolvo (de flumine) 3 i.q.emitto, iacio
detorreo, -rrui, -stum, -rrere de potione temperanda i.q. destillo237, 5: detosto liquore; liquorem detorreo
detractio, -nis i.q. actio detrahendi, detrectatio, maledictio
detracto (v. detrecto) = reprehendere, fortius vituperare, Gertz M dominium detractantes = recedentes a dominio Danorum I, 362, 27
detractor de eo qui detrahit, nocet
*detraho, -xi, -ctum, -here I proprie A i.q. deorsum traho (notio localis nondum evanuit B i.q. aufero, trahendo averto1 pro obi.corporalia a c.acc. et dat. b sine dat. 2 pro obi.incorporalia a c.acc. et dat. b c.acc. et ex II translate A i.q. exstinguo, tollo B i.q. noceo C i.q. detrecto, nego
detrecto, -avi i.q. recuso 1 c.abl.causæ 2 sine abl.
detrimentum, -i i.q. damnum, amissio 1 c.gen. obi. 2 c. gen. poss. 3 nude
detrudo, -si, -sum, -dere 1 i.q.avello, trudendo removeo 2 i.q.deduco
® detruncare e.g. caput pedesque detruncare (< truncus (arboris))
® detumescere = evanescere E.g. detumescunt odia (Petronius)RH
deturbo, -avi 1 i.q.terreo 2 i.q. depello a sine abl. b c.abl. c c. ab 3 i.q. disturbo ; deturbare a finibus Anglorum = exigere Gertz M II, 404, 5
® deturpare = sordescere Gertz M I, 296, 7 < sordes/squalor
*deus 1 de diis paganorum a c.nomine dei b sine nomine dei 2 de deo Christianorum
deveho, -xi, -ctum, -here 1 i.q. abduco a homines b res 2 i.q. vehor
devenio, -i, -tum, -ire i.q. pervenio, venio
devergo, -ere i.q. vergo, specto (de senectute)
deversor v.diversor
deverticulum v. diverticulum
deverto v.diverto
devexus, -a, -um i.q. declivis
devictio i.q. actio devincendi, superatio
devincio, -xi, -ctum, -cire 1 i.q. astringo, obligo 2 i.q. addo
devinco, -ci, -ctum, -ncere i.q. supero, vinco 1 c.abl.a proprie b translate 2 sine abl.
® devio, -avi, -atum, -are = a via deverto etiam de via decedereRH Gertz M II, 388, 7 ;c.acc.deviare aliquem = aliquem a (via) Londonia mittens
devito, -avi i.q. evito, effugio
devius, -a, -um 1 adi. a i.q. avius, a recta via flectens b i.q. peccans 2 subst.n. a sing. i.q. via a recta via flectens b plur. proprie de locis desertis
devoco, -avi 1 i.q. voco 2 i.q. revoco
devolvo, -vi, -utum, -vere 1 i.q. deorsum volvo, deicio 2 i.q. ago, dego 3 pass. i.q. incido, adducor
devoro, -avi i.q. manduco, voro
devotio, -nis i.q. pietas, pius mentis adversus deos habitus
devoveo, -vi, -tum, -vere 1 i.q. do, dedo, profundo 2 i.q. abominor
   devotus, -a, -um i.q. fovens, deditus ; Gertz M adv. devote
*dexter, -ra, -rum vel, -era, -erum i.q. de altera vel corporis vel aciei parte (opp. lævus) 1 adi. 2 subst. i.q. manus dextra (opp. læva, sinistra)
® dextrarius = equus maior et thorace ferreo munitus ad belli usum paratus Gertz S 432, 9
dextrorsum i.q. ad dextram versus
diaconus, -i i. clericus inferioris gradus; = episcopi minister, qui in sacra liturgia evangelium recitat;diaconus cardinalis, qui in urbe Romana alicui ex diaconiis i.e. domibus hospitalibus, oratoriis adiunctis ecclesiae Romanae praeest; ceteri cardinales Romani sunt presbyteri cardinales
diaconatus, -us i.q. munus diaconi
diadema, -tis de insigni regio
dialis, -e i.q. unius diei
® diatim = diem de die RH
dicio 1 i.q. potestas a sæcularis b ecclesiastica 2 fere i.q. lex, ius
dico, -avi i.q. dedico, consecro
*dico, -xi, -ctum, -cere 1 i.q. aio, verba profero a abs. b c. acc. c c. acc c. inf. d c.sententia interrogativa 2 i.q. commemoro 3 i.q. appello, c. duobus acc. 4 i.q. statuo, constituo 5 i.q. credo 78, 5
dicenda, orum fere i.q. narratio
® dictamen = stilus
*dictum i.q. verbum, vox
dictio, -nis i. actio dicendi, defendendi
dicto, -avi, - 1 i.q. constituo, statuo 2 i.q. scribo; Gertz M dictare = proferre RH
*dies m. et f. 1 de certo temporis spatio (plur. sæpe i.q. tempus e.g. 57, 8 204, 32)a m. 50, 7 b f. 55, 28 2 i.q. lux (tempus quod sole illustratur) 3 i.q. vita 4 i.q. tempus 410, 18 ;dies Cinerum (Memento quia pulvis es et in pulverem reverteris)
® dieta = iter unius diei, diaeta = victus etc.RH
differentia, -æ i.q. diversitas, varietas, condicio ab alia condicione differens 181, 8
differo (distuli, -dilatum), differre 1 i.q. in aliud tempus transfero a abs. b c.acc.c c.inf. 2 i.q. disto, discrepo
® diffibulare se = fibulam solvere et vestimento detrahere Gertz S 427, 7
*difficilis, -e 1 de rebus i.q. non facilis, laboriosus, operosus a c.abl. b additur supinum c abs.2 de hominibus i.q. asper, immitis
   difficile i.q. difficulter 9, 29
   difficilia, -um i.q. difficiles
   difficulter i.q. cum difficultate
difficultas, -tis i.q. labor, negotium 1 c.gen. 2 nude
diffidentia, -æ i.q. actio diffidendi c. gen. obi.
diffido, -sus sum, -dere i.q. non fido 1 c. dat. 2 c. inf.; Gertz M II, 115, 8 = fidem contumaciter violare
diffidens, -tis i.q. non fidens, fiduciam non habens
diffindo, -di, -ssum, -ndere i.q. cum impetu disseco, findo 1 homines 2 res
® diffinire Gertz S vide definio; diffinitivus = ultimus II, 250, 3, diffinitor = definitor > Ducange: definitores appellantur novem superiores electi tempore capituli generalis penes quos præcipua est totius capituli potestas sive ad electiones superiorum sive ad statuenda et definienda quæcunque monasticam spectant disciplinam (de fratribus minoribus)II, 316, 12
® diffisus vitæ suæ = desperans de v.s.
diffluo, -xi, -ere 1 i.q. discedo 2 i.q. degenero, tabesco
diffugio, -i, -itum, -gere i.q. aufugio
diffugium, -i 1 i.q. fuga in diversas partes facta 2 i.q. facultas aufugiendi, effugium
diffundo, -di, -sum, -ndere i.q. dilato 2 i.q. spargo, dispergo, effundo
   diffusus, -a, -um 1 i.q. laxus, latus 2 i.q. incertus, mobilis, inconstans ; Gertz M = copiosius adv.
diffusio i.q. amplitudo, spatium
digeries, -i i.q actio cibi digerendi
digero, -ssi, -stum, -rere 1 i.q. dispono, distribuo, ordino 2 i.q. æstimo 3 i.q. expono, narro
digitus, -i de membro manus
® dignanter = ut dignum est; etiam pro merito
dignatio, -nis i.q. favor, gratia, veneratio (sensu activo); Gertz M : dignitatio tua = tu qua es dignitate
*dignitas, -tis de honestate qua aliquis vel aliquid fruitut i.q. decus, nobilitas, honor 1de hominibus a c.gen vel pron.poss. b c. adi c nude 2 de rebus
dignor, -atus sum, -ari i.q. dignum habeo 1 c.acc. et abl.a homines b res 2 c. inf.
dignosco, -vi, -scere 1 i.q. agnosco, cognosco 2 i.q. video, intellego
dignus, -a, -um i.q. qui aliquid meritur, cui aliquid debetur 1 de hominibus a c.abl. b c. setentia relativa c: c. ut d: c. inf. 2 de rebus a c. abl. b c. sententia relativa c c. gen. d abs. fere i.q. conveniens, iustus
   digne 1 i.q. ut dignum est, iure, convenienter 2 i.q. ut decet, satis
digredior, -ssus sum, -di i.q. discedo, abeo
digressio, -nis 1 proprie i.q. actio vel facultas abeundi, discessus 2 translate i.q. excursus (t.t. rhetoricus); Gertz S 443, 9 = desertio a re ? RH
digressus, -us 1 proprie i.q. discessus 2 translate i.q. excursus, digressio a proposito (t.t. rhet.)
® diiudicare = iudicare; = constituere Gertz S 97, 24
dilabor, - psus sum, -bi i.q. aufugio, effugio 2 i.q. evanesco
® dilapidare = dissipare Gertz S 320, 10 RH
® dilapidatio etiam = direptio
dilapsio, -nis de militum actione deserendi 535, 5
dilatio, -nis i.q. actio differendi, mora 1 c. gen 2 nude
dilato, -avi i.q.augeo
dilectio, -nis i.q. amor 1 c.gen.obi. 2 c.adi.
diligens, -tis i.q. accuratus, sedulus
   diligenter i.q. cum cura, accurate
diligentia, -æ i.q. cura 1 c.gen. 2 sine gen.;= reverentia Gertz S 195, 5
diligo, , -lexi, -lectum, -ligere i.q. amo
® dilucesso = dilucesco inchoative < diluceo
*diluculum, -i i.q. prima diei lux
diluo, -i, -tum, - ere 1 proprie i.q. lavo, madefacio 2 translate i.q. purgo; se purgare a reatu Gertz S 23, v. 57
diluvalis, -e i. quod diluvii est
dimensio, -nis i.q. mensura
dimicatio, -nis i.q. duellium, pugna
*dimico, -avi i.q armis pugno 1 abs. 2 c.abl. instr. 3 c.præp.
dimidius, -a, -um adi. i.q. dimidiatus, in duas partes divisus 2 subst. i.q. dimidia pars
diminuo, -i, -tum, -ere i.q. minores facio
diminutio, -nis i.q. iactura, detrimentum
dimissio, -nis i.q. emissio, liberatio
® dimissoriæ litteræ = syngraphus Plautus (Georges) = commendaticiæ litteræ
*dimitto, -si, -ssum, -ttere I i.q. a me mitto, abire sino vel iubeo A homines 1 c. obi. a accedit ad b accedit in 2 c.duobus acc. B de armatis exauctorandis, domum mittendis II i.q. relinquo, sino; = relegare Gertz S 109, 11; = omittere, = condonare (= ignoscere); = permittere
dinosco v.dignosco
® diocesanus = episcopus de cuius diocese agitur Gertz M
diota, -æ i.q. dolium, vas (vox Horatiana)
directio, -nis de actione telum dirigendi nonnisi 274, 28; Gertz M = præcepta n.
diremptio, -nis 1 i.q. separatio 2 i.q. actio rescindendi, rescissio
direptio i.q.actio diripiendi
dirigo, -rexi, -rectum, -rigere i.q. tendo, mitto a homines b res
directus, -a, -um i.q. rectus
dirimo, -emi, -emptum, -imere 1 i.q. disiungo 2 i.q. solvo, interrumpo, abrumpo
diripio, -ripui, -reptum, -ripere 1 i.q. rapio, adimo, aufero 2 i.q.vexo, vasto
dirumpo, -pi, -ptum, -mpere i.q. rumpo, frango
diruo, -i, -tum, -ere i.q. everto, destruo
dirus, -a, -um i.q. atrox, malum secum ferens
Dis, -tis de deo inferorum (lingua nostra `hel´[apud inferos RH])
discalceatus, -a, -um i.q. sine calceis, nudatus pedes 260, 27
*discedo, -ssi, -ssum, -dere i.q. abeo 1 de hominibus a abs. b c.abl. c c. ab ;vanescente sensu motionis fere i.q. desisto, recedo d c. ad 2 de pontificio 370, 19 a familia
disceptatio, -nis i.q. altercatio, verborum certamen 104, 14 114, 15 116, 11
discerno, -crevi, -cretum, -cernere 1 i.q. disiungo, dirimo (sensu locali) 2 i.q. separo, divido 3 i.q.video a: oculis b: mente 4 i.q. discepto (c. quæstione indirecta)
   discretus, -a, -um i.q. separatus, proprius, suus
discerpo, -si, -tum, -ere i.q. dilanio
discessio, -nis i.q. actio discedendi, discessus 1 genratim a c.gen. b abs.2 speciatim de militibus exauctorandis
*discessus, -us i.q. actio abeundi, discedendi 1 hominum b rerum; = mors Gertz S
discidium i.q. discordia, dissidium
discindo-di, -ssum, -ndere i.q. rescindo, frango, lanio
discingo, -xi, -ctum, -gere i.q. circumamicio, vestio
disciplina, -æ 1 i.q.doctrina, scientia a c. gen.obi. b sine gen.obi. 2 i.q. ordo, regula a generatim b speciatim de religione christiana
discipulus, -i de eo qui discit; discipulus Christi = martyr Gertz S
® discisio = divisio legum in capita
disco, -didici, -discere 1 i.q.doceor, alicuius rei scientiam haurio a abs. b c. obi. c c. inf. d c.acc.c. inf. e c.quæstione indirecta 2 i.q. cognosco, comperio a c.abl. b c. duobus acc. c c.acc.c.inf.d c.quæstione indirecta e c. quod
discolor, -is proprie i.q. qui est coloris diversi 2 translate i.q. aversus, alienus 157, 5
® discooperire = quod opertum erat detegere Gertz S > RH
discordia, -æ i.q. dissensio, inimicitiæ, simultas
discors, -dis 1 i.q. dissentiens 2 i.q. dissimilis, diversus, contrarius
® discredere = fidem negare Gertz S 444, 50, v 5
discrepo, -avi i.q. non convenio, dissimilis sum
discretio, -nis i.q. facultas, indoles, virtus distinguendi
® discretus discretorum Gertz M :dicreti vocabantur fratres minores...ad provinciale capitulum missi; discretus discretorum eligebatur ad generale capitulum mittendus II, 312, 7 nota
discrimen, -inis 1 i.q. intervallum 2 i.q.diversitas, dissimilitudo a c.gen.b nude 3 i.q. periculum (vergit in notionem interitus a c.gen.obi.b c.gen.poss. c nude 4 fere i.q. decertatio, pugna; discrimen capillis imponere Gertz S 360, 6 = capillos pectere, comam nectere RH.
discrimino, -avi i.q. dirimo, secerno
discriptus, -us i.q. descriptio
discubitus, -us i.q. locus discumbendi, sedes (in clientelâ discubitûs locus ordinem significat)
discumbo, -bui., -bitum, -mbere i.q. mensæ accumbo
discurro, -ri, -sum, -rere i.q. in varias partes curro 1 de animantibus 2 de rivulis 3 metonym. 404, 33 de poculis
discursim i.q. huc illuc
discursus, -us i.q. actio discurrendi;discursus verborum Gertz S 316, 10 = altercatio RH
discus, -i i.q.lanx, patina 174, 17
discutio, -ssi, -ssum, -tere 1 i.q. disicio 2 i.q. removeo, tollo 3 i.q.finio[RH], aufero a c.acc.et abl. b sine abl. ; = inquirere, exanimare Gertz S 95, 9
® disenteria (dissinteria) vide dysenteria
disertus, -a, -um i.q. facundus 1 de hominibus 2 de rebus
disicio, -ieci, -iectum, -icere 1 i.q. spargo, dispergo a corporea b incorporea 2
i.q.frango, subverto, rescindo a proprie b translate e.g. 66, 3
   disiectus, -a, -um i.q. lacer
® disiunctiva = alternatio, t.t.juris alternatio disiunctiva Gertz M/RH
disiungo, -xi, -ctum, -gere i.q. discutio, frango
dispar, -is i.q.inæqualis, dissimilis a c.dat. b sine dat. 2 i.q.discoveniens, indignus
disparo, -avi i.q. disiungo, separo, secerno 1sensu locali 2 translate 261, 29
dispello, -puli, -pulsum, -pellere 1 i.q. spargo, disicio 2 i.q.discutio, tollo, finem facio a c.abl. b c. de/ex
dispendium, -i 1 de damno temporis vel viæ a c.gen.b nude 2 i.q. damnum, detrimentum, impendium a c.gen obi.b nude (opp. compendium)
® dispensator = qui distribuit elemosynam
dispenso, -, avi 1 i.q. colloco 2 i.q.dispono, ordino
disperdo, -didi, -ditum, -dere i.q. abicio, proicio; Gertz M = penitus perdere
® dispereo, -perii, -ire = perire
dispergo, -si, -sum, -gere.i.q spargo (nonnisi perf.part.) 1 adi. 2 subst.
dispertio, -vi, -tum, -re i.q. distribuo
dispicio, -spexi, -spectum, -spicere i.q. video, perscrutor 2 i.q. delibero 3 i.q. respicio
displicio, -ui, -itum, -ere i.q. non placeo 1 de hominibus 2 de rebus; Gertz M :displicentia = reprehensio
dispono, -sui, -situm, -nere i.q colloco 2 i.q. administro, guberno 3 i.q. constituo, statuo, ex disposito = ex convento, ex pacto 431, 34; cum acc. et gerund. Gertz S 385, 26; Gertz M disponere de aliqua re = disponere aliquid ;disponere largiter = imperare et præcipere; disponere aliquibus fortunam = spem aliquibus afferre ;disponere milites; disponere + inf. = statuere aliquid facere
disputo, - avi i.q. dissero, loquor
disquiro, -sivi, -situm, -rere i.q. perquiro, scrutor 1 c acc. 2 c. quæstione indirecta
disseco, -ui, -tum, -are i.q. secando secerno
dissensio, -nis i.q. discordia
® dissenteria (i.e. dysenteria)
® dissentericus = laborans ? Gertz S 330, 15
dissero, -ui, -tum, -ere i.q. dico, disputo, verbis expono 1 abs. 2 c.acc.
dissero, -sevi, -situm, -serere i.q. dispergo
dissicio v. disicio
dissideo, -sedi, -sidere 1 i.q. disconvenio, dissimilis sum, differo a c.dat.b sine dat. 2 i.q. discrepo, dissentio a abs b c.præp.
dissidium, -i i.q. discordia, dissensio
dissilio, - ui, -ire 1 i.q. exsilio, prosilio 2 fere i.q.dilabor, me conicio; Gertz M = de sede desilire
dissimilis, -e i.q. non similis, absimilis
dissimulanter i.q. cum dissimulatione
dissimulatio, -nis i.q. actio dissimulandi 1 c.gen.obi.2 c.gen.subi 3 nude
® dissimilatrix = dissimulatrix
dissimulo, -avi 1 i.q. simulo 2 i.q. celo, tego, occulto 3 i.q. neglego; dissimulare cum aliquo = adversus praedones se dissimulanter gerere
dissipo, -avi 1 i.q. disicio 2 i.q.deleo
dissocio, -avi i.q. disiungo1 proprie 2 translate
dissolutio, -nis de condicione navis fractæ
dissolvo, -vi, -utum, -vere 1 proprie i.q. frango, rescindo 2 translate i.q. irritum facio
   dissolutus, -a, -um, -i.q. effrenatus, corruptus; = conturbatus Gertz S 164, IV, 21
   dissolute i.q. effuse
dissonus, -a, -um 1 de hominibus i.q. impar (subst.) 2 de rebus a i.q. diversus b i.q. non conveniens, non respondens
dissuadeo, -si, -sum, -dere i.q. dehortor; Gertz M etiam dissvadere + inf
‡dissuasorius, -a, -um i.q. dissuadens
dissulto, -avi 1 i.q. in varias partes exsilio 2 i.q. in varias partes volo, emittor 3 i. ad varias res capiendas moveor 4 i.q. propter gaudium salto, valde gaudeo
distantia, -æ 1 i.q. differentia 2 i.q. intervallum, spatium
distendo, -di, -tum, -dere 1 i.q. extendo 2 i.q. porrigo
distinctio, -nis i.q. actio distinguendi, discretio
distinguo, -xi, -ctum, -guere 1 i.q. secerno, divido a c.abl. b sine abl. 2 i.q. distribuo
   distinctus, -a, -um 1 i.q. certus, constitutus 2 i.q. ornatus
disto, -are i.q. remotus sum, absum (sensu locali) 2 i.q. differo, abhorreo 3 i.q. intersum 116, 28
distorqueo, -si, -tum, -quere i.q. deflecto, disiungo, removeo
distractio, -nis i.q. dilaceratio, discidium
distractus, -us i.q. distractio
distraho, -xi, -ctum, -here 1 i.q. in diversas partes traho b translate i.q. distine 2 i.q.separo, disiungo 3 i.q. lacero, divido; Gertz M distrahere = vendere; = rapere
distribuo, -i, -tum, -ere i.q. dispertio, passim colloco
distributio, -nis i.q. actio distribuendi, partitio
districte i.q. severe ® vide destricte
distringo, -nxi, -ctum, -ngere i.q. cogo, teneo
® distruere = diffindere
® disturbare = subvertere RH, Gertz M II, 198, 21
ditio, -nis 1 i.q. dominatio, imperium, lex 2 i.q. dignitas
dito, -avi, -atum, -are i.q. divitem facio 1 c.abl. 2 nude
*diu 1 i.q. per longum tempus 2 i.q. iam diu, iam pridem 3 i.q. longiore sermone
diurnus, -a, -um 1 i.q. ad diem pertinens (sæpe opp.nocturnus) 2 i.q. cotidianus 170, 21;diurne adv. cotidie
dium, -i i.q. divum, cælum 64, 5 sub -o
diutinus, -a, -um i.q. diuturnus; diutine adv. = diu
diutule i.q. aliquamdiu
diuturnitas i.q. longitudo temporis 1 c.gen. 2 nude
diuturnus, -a, -um 1 de hominibus i.q.qui diu vivit 2 de rebus i.q. qui diu durat, longus
   diuturne i.q. diu
divello, -velli, -vulsum, -vellere 1 i.q. disicio, dispergo 2 i.q. disiungo, separo, removeo a homines b res3 i.q. diremo
diversitas, -tis 1 de alvei cursu dividendo, mutando, minorando 2 de varietate gentium 9, 23
diversor, -atus sum, -ari i.q. moror
® diversorium = deversorium
diversus, -a, -um I i.q. in varias partes conversusII i.q. oppositus III i.q. varius, discrepans, alius, non idem A de hominibus 1 c.dat. 2 c. ab 3 abs. B de rebus 1 c. ab 2 abs.
   diversum, -i subst.n. 1 cf. supra: diversus = in diversas partes233, 23 2 i. ex opposito 475, 35 fere i.q. undique453, 22
diverticulum, -i 1 i.q.flexio a viæ b fluminis 2 i.q.digressio a viæ b orationis (locum significare videtur unde divertit sciptor 3 i.q. effugium, salus
diverto, -ti, -sum, -tere i.q. iter ab aliquo loco facio, proficiscor
dives, -vitis vel tis [in versibus 56, 32 ditia 56, 34 ditissimus] i.q. locuples, copiosus1 adi. a c.gen. b gen. e contextu supplendus c nude 2 subst. de nobilium ordine
divido, -si, -sum, -dere 1 i.q. disseco, discindo, in varias partes secerno 2 i.q. partior, minorem facio a c. acc. b c. præp. et acc. c c. adv.3 i.q. distribuo 4 i.q. seiungo, dirimo
dividuus, -a, -um 1 i.q. divisus 2 fere i.q. secretus, separatus 3 i.q. diversus 4 i.q. dissidens a de hominibus b de rebus
divinatio, -nis i.q. ars divinandi
divinitas 1 i.q. maiestas divina, numen (paganorum) 2 apud christianos i.q. Deus, Dominus (Christianorum)
divinitus adv. i.q. auctoritate divina (cum pagana)[122, 12 244, 27] tum Christiana a dis vel a Deo 2 i.q. ritu Christiano
divino, -avi i.q. præsagio
divinus I apud paganos A i.q. ad deos pertinens, opp. humanus 1 adi. 2 subst. B i.q. (futuri) peritus, præsagiens 1 adi. 2 subst. II apud Christianos A i.q. Christianus (opp. barbaricus, paganus) B i.q. ad Deum, Dominum pertinens (sæpe pro gen.) 1 adi.2 subst.n. a i.q. omnia quæ ad Deum pertinent fere i.q. deus 313, 17 b i.q. res divinæ, missa C videtur esse i.q. deus, sanctus 353, 25
divisim i.q. separatim 217, 14
divisio i.q. actio dividendi, partitio i.q. opes, fortunæ 1 c.gen. 2 sine gen.
divitiæ, -arum i.q. opes, fortunæ 1 c.gen 2 sine gen.
divus 1 apud paganos a i.q. deus b ut apud antiquos de Cæsare defuncto 2 apud Christianos i.q. consecratus, sanctus, beatus
*do, -dedi, -datum, -dare I prævalet notio tradendi, dedendi A pro obi. homines B pro obi. res II prævalet notio præbendi, tribuendi A pro obi. animantia 1 c.dat. et acc. 2 sine dat, B pro obi. res 1 corporeæ a c.acc. et dat. b sine dat. c c.acc. et abl. 2 incorporeæ a c. acc. et dat. b sine dat. 1 i.q. solvo 2 i.q. inicio 3 i.q. duco, habeo C c. inf. (nonnisi in versibus) i.q. concedo, permitto 1 c. dat. 2 sine dat. III prævalet notio edendi, faciendi, præstandi A c. dat B sine dat. hic pendent hæ notiones 1 i.q. mitto 2 i.q. navo (c. dat. 161, 23 c. ut, ne 460, 6 492, 39)
   dans, -tis de eo qui dat, donat 347, 36
doceo, -ui, -tum, -ere 1 i.q. edoceo, instruo, erudio a c. obi. b c. obi. vel subi. et inf. c c. inf. d c.acc. (c. inf.) 2 i.q. certiorem facio c.acc. et inf. 3 i.q. ostendo, admoneo a c. obi. b c. acc.(c. inf.) c c. quæstione indirecta
   doctus, -a, -um 1 abs. i.q. doctrina eruditus2 i.q. qui aliquid didicit, scit a c. gen. b c. inf.
   docte i.q. prudenter
docilis i.q. capax
docilitas, -tis de apprehendæ doctrinæ facilitate
doctor, -is i.q. homo doctus, professor
doctrina, -æ 1 i.q. scientia, disciplina 2 i.q. eruditio, institutio 3 de religiosa disciplina 4 de copia scientiarum i.q. litteræ
documentum, -i 1 i.q. doctrina, disciplina a c. gen.subi. b c. gen. obi.c sine gen. 2 i.q. experimentum, exemplum, indicium a nude b c. gen. subi. c c. gen.obi. d sequitur acc. c. inf. e sequitur quæstio indirecta
dogma, -tis 1 i.q. doctrina 2 de religiosa disciplina (de opere Andreæ Sunonis filii, quod inscribitur `Hexaemeron´285, 9)
dolabra, -æ de ferramento ad cædendum perfrigendumque factum, fere i.q. securis 139, 2
dolenter i.q. graviter, moleste, ita ut dolorem afferat
doleo, -ui, -itum, -ere i.q. dolore afficior, lugeo (nonnisi ad animum spectat) 1 abs. 2 c. acc. 3 c.abl. 4 c. ob 5 c. acc.(c. inf.)
dolium, -i de magno formæ rotundæ vase ligneo ad umores (inprimis cervisium) condendos facto
dolor, -is 1 spectat ad corpus i.q.cruciatus a c.gen. b sine gen. 2 spectat ad animum i.q. mæror a c.gen. subi. b c. gen. obi. c sine gen.
® dolorosus = aliquid quod dolet Gertz S 344, 14
® dolositas = calliditas Gertz S 195, 25
*dolus, -i 1 de qualibet et verborum et factorum callida machinatione i.q. fallacia, fraus, insidiæ a c.gen.poss. b nude 2 de ipso instrumento doloso 37, 32
domesticus, -a, -um I adi. A spectat ad domum vel familiam 1 generatim 2 speciatim a de regis clientela (lingua nostra `huskarle´)b de religisorum cætu 43719 B spectat ad personam fere i.q. proprius 1 generatim 2 speciatim t.t. iuridicalis de vocando in ius C spectat ad patriam vel civitatem propriam fere i.q. vernaculus, intestinus a de hominibus b de rebus D i.q. internus, interior II subst. A
A i.q.familiaris, minister B i.q, indigena, popularis
domicilium, -i 1 strictiore sensu i.q.habitaculum a hominum b bestiarum c de re vergit in notionem loci ad conservandum facti 233, 2 2 latiore sensu i.q. sedes
® domicella/domicellus = virgo regia/puer regius
domina, -æ 1 de ea quæ in famulos vel famulas dominatur, hera a generatim b speciatim de regina 2 translate 545, 9;dominæ pauperes = Clarissæ
*dominatio, -nis i.q. dicio, potestas 1 c.gen. vel pron. poss. 2 c.gen. obi. 3 a nude b speciatim de præfectura 387, 33
® dominicus ? ad dominum i.e. Christum pertinens Gertz S passim, dominica oratio = pater noster 355, 23, dominica (dies) = dies solis; nox dominica = pridie dominicam Gertz M :dominica Sexagesima = dominica octava ante pascham / Quinquagesima = dominica ante diem cinerum/Septuagesima = dominica nona ante pascham
dominium, -i i.q. dominatio, potentia 1 c.gen.poss. 2 c.gen. obi. 3 sine gen; opp. hominium quod vide
dominor, -atus sum, -ari i.q. regno
dominus, -i I i.q. herus (de eo qui alios homines antecedit) A genratim 1 c.gen vel pron.poss. 2 sine gen.B speciatim 1 de rege, principe a c.gen.vel pron.poss. 2 de Kanuto qui vocatur `lavard´352, 1 II i.q. possessor (de eo cuius est aliquid) A c.gen. B sine gen.; Gertz M :iuncturae : domni lignum = crux Christi ;domini oratio = paternoster
domitor, -is de eo qui domat vel domuit, victor c.gen.obi.
domo, -ui, -itum, -are 1 i.q. subigo, in dicionem redigo 2 i.q. supero, opprimo 3 i.q. refreno, coerceo 4 i.q. abstineo, absterreo
® domuncula = domus quae parva est
*domus, -us [abl.sing. -o, acc. plur. -os, abl. plur. ibus] I strictiore sensu i.q. ædes, locus habitandi, domicilium A generatim 1 c.gen. vel pron.poss. 2 a sine gen. b domi i.q. in domo sua, apud se c.pron.poss. B speciatim de monasterio, conventu religiosorum II latiore sensu de sede domestica, patria, solo patrio sim. A domum 1 sing. 2 plur. B domi (opp. foris)
® donarium = donum
donatio, -nis i.q. actio donandi 1 c.gen. 2 c.gen obi.
® donativum = munus pecuniae militibus (opp. congiarium)
donec i.q. quoad 1 c. indicativo 321, 1 2 c.coniunctivo a c. particula 139, 2.296, 5 tam diu (de iteratione b sine particula 9, 18 (pro indicativo)207, 38
dono, -avi, -tum, -are I proprie i.q. munero, do A c.acc. eius, cui datur aliquid 1 accedit abl, eius rei quæ datur a corporea b incorporea 2 sine abl. B c.acc. eius rei quæ datur 1 c. dat.a corporea b incorporea 2 sine dat, 109, 4 II notiones speciales A de honore deferendo B vergit in notionem condonandi
*donum, -i i.q. munus 1 c.gen.poss. 2 c.gen obi. 3 sine gen.
dormio, -vi, -tum, -re i.q. somno fruor
   dormiens de eo qui dormit
® dormitio = mortis quies Gertz S 343, 7, ibidem = somnus 404, 23
® dormitorium ubi dormitur Gertz S 324, 24
dorsum i.n. pars corporis posterior, tergum
dos, -tis 1 proprie de dono quod nupturæ datur 2 translate de aliis donis a de donis ecclesiæ a rege datis 322, 9 b de naturæ donis ad qualitates hominibus ingenitas spectantibus 12, 18104, 10 231, 2 368, 12 371, 24
doto, -avi i.q. dote orno 1 proprie filiam dimidio regni 259, 31 2 translate 63, 9 ingenium413, 12 ecclesiam
® doxa = gloria Gertz S 109, 19
draco, -nis 1 de angue, serpente 2 de monstro fabuloso magni serpentis formam præbente 3 in imagine de navigio tortuosas proras habente
® dromo = magna navis mercatoria Gertz S 439, 15
dubietas, -tis i.status eius cuius animus vel cogitatio hæsitat sive cunctatur, = dubitatio Gertz S 318, 18, ibidem = dubium Gertz S 123, 1 ; dubio procul posito = sine ullo dubio
*dubito, -avi 1 de cogitatione incerta i.q. ambigo a c.præp. b c. quæstione indirecta c sequitur quin (antecedit negatio) d sequitur acc. c.inf.(antecedit negatio) 2 de voluntate incerta i.q. abhorreo, cunctor c. inf.
dubius, -a, -um I de eo qui dubitat, nunc huc nunc illuc vergit A de hominibus 1 c. gen rei incertæ 2 c. præp. 3 c. acc. c. inf. B de rebus et incorporalibus fere i.q. anxius, incertus, timidus II passive de rebus ambiguis A c. subst. (notio variat secundum voces qiubus additur; modo de rebus incertis, modo de rebus eventus incerti, modo de rebus quibus fides non est) nota de mutabili cæli qualitate 257, 33B sine subst. (semper neutrum) 1 sine sententia interrogativa 2 c. sententia interrogativa a disiunctiva b simplici 3 c.acc. c.inf.
   dubio i.q. dubie
   dubie semper in iunctura haud dubie i.q. sine ulla dubitatione, pro certo
® ducatus 1 = ductus ; 2 = (teutonice Herzogtum)
ducenti, -æ, -a i. numerus
® ducissa < dux : uxor ducis
*duco, -xi I de actione movendi A pro subi. homines 1 generatim 2 speciatim a i.q. ad os adduco moveo, capio b i.q. effero c i.q. traho B pro subi. belua C pro subi. via D pro subi. incorporalia i.q. adduco, commoveo II de matrimonio III de suspirio 505, 11 IV de origine V de tempore i.q. dego VI de actione mentis A i.q. censeo, iudico, habeo 1 c.duobus acc. 2 c acc.et gerund. 3 c. singulis acc. 4 pro obi. inf.a generatim b c. inf. et comp. neutrum c c. inf. et gerund. 5 c. gen. 6 c.dat. 7 c.in 8 c. pro 9 c. inter B i.q. contemplor; ducere ut = velle, satius ducere Gertz S 122, 3; Gertz M consvetudinem ducere = mos habere
‡ductamen, -inis i.q. ductus, actio ducendi 218, 8
ductilis, -e i.q. qui duci qui moveri potest
ducto, -avi 1 abs. a i.q. viam monstro b i.q. rego, præsum 2 c.obiecto a sensu proprio viæ monstrandæ vel præeundi interlucente i.q. duco b i.q. impero, præsum c t.t. de ductu dando (lingua nostra `lejde´teutonice `Geleit´)
ductor, -is 1 de eo qui viam monstrat a hominibus b navibus c iumentis 2 de eo qui semper præest i.q. dux, princeps 3 de eo qui ducendo protegit
*ductus, -us 1 de hominibus ductis i.q.regimen A proprie 1 de actione viæ monstrandæ 2 de eo qui in bello ducit 3 t.t. de actione eius qui tuitionis causa aliquem prosequitur (lingua nostra `lejde´) B translate 1 ducunt homines 2 ducunt res II de rebus ductis A proprie 1 generatim 2 speciatim a de lineis b de filo sim. c de remis B translate i.q. traho, facio
dudum 1 i.q. antea, olim, aliquando 2 addito `iam´ prævalet notio longi spatii, i.q. iamdiu, iampridem
duellare/duellum i.q. singulare athletarum certamen, monomachia e provocatione excepta, privata pugna
dulcedo, -inis 1 proprie 2 translate i.q. suavitas, iucunditas
dulcis, -e nonnisi translate i.q.iucundus, gratus
dulcor, -is de qualitate saporis 167, 19
*dum [162, 38 cum a183, 8 cum D 267, 20 cum a 434, 40 ubi dum a] I temporale A c. indicativo 1 præs. a respondet præs.(duæ actiones in idem tempus incidunt) b respondet perf. (temporis `punctum´indicat c respondet impf. (duæ actiones in idem tempus incidunt) 2 perf.(respondet perf.; concidunt duæ actiones temporis `punctum´complexæ 18, 7 18, 15 83, 1 119, 6 127, 24 265, 37 269, 6 etc. nota homoioteleuton 241, 1 dum...fovit...agnovit B c. coniunctivo 1 impf. i.q. cum ;nota pro indicativo 57, 10 2 plusqupf. 3 præs. (in oratione obliqua) 4 perf. (in oratione obliqua) II causale A c.indicativo 1 præs. 2 perf. B c. coniunctivo 1 imperf. 2 plusqupf. III vergit in notionem condicionalem 353, 15;® vide etiam: usquedum Gertz S
dumetum, -i i. locus spinosus
dummodo [traditur 412, 27] i. particula vim restrigendi habens i.q. si modo 1 c. præs. 2 c.impf. 3 c plusqupf.
*dumtaxat I vi restrigendi vel dilatandi i.q. tantummodo, solum a postponitur b anteponitur c interseruntur quædam 2 vi restringendi imminuta fere i.q. quidem, saltem, utique
*duo, -æ, -o[acc, duos 46, 22 etc.gen. 290, 6 duum iugerum, duorum passim e.g. 128, 35] 1 adi. 2 solum ponitur
*duodecim 1 adi 2 solum ponitur
duodecimus, -a, -um i. numerale ordinem indicans
duodeni, -æ, -a i.q. duodecim 1 distributive 2 vi ditributiva debilitata
® duodennis = duodecennis Georges: Augustin.
duplex, -icis de rebus in duas diversas partes vergentibus vel e duabus partibus compositis i.q. geminus
   dupliciter 1 i.q. duobus modis 2 bipertito
duplicitas i. actio alicuius numeri bis sumendi
duplico, -avi 1 proprie i.q. aliquid altero tanto maius reddo 2 translate i.q. cumulo
duplus, -a, -um i.q. altero tanto maior 1 adi 2 subst.
duramentum, -i i.q.munimentum, quod durum facit
duratrix, -cis i. quæ durum reddit
® dure/duriter opp.molliter
duresco, -ere i. lentesco (cf. 195, 9) 194, 26
duritia, -æ 1 proprie i.q. firmitas c. gen rei duræ 2 translate de humani animi rigore
durities, -i i.q. natura dura 1 c.gen. 2 nude
duro, -avi 1 transitive i.q. durum reddo a c.acc. et abl. b sine abl. 2 intransitive i.q. vivo
durus, -a, -um 1 proprie de corporeis 2 translate a i.q. difficile perpessu b i.q. obduratus, crudelis, immitis
dux, -cis g.c. I sensu strictiore A de eo qui alicui viam monstrat 1 proprie a abs.b c.gen. 2 translate de pruina vestigiis viam monstrante II sensu latiore A de eo penes quem summa belli est 1 proprie 2 translate de fame 37, 19 B de eo qui regnum, terram, provinciam gubernat 1 de rege regulis magnatibus (nonnulli loci ad 2 trahi possunt e.g. 308, 25 421, 37) 2 t.t. a i.q. lingua nostra vocatur hertug b i.q. lingua nostra vocatur `jarl´ (syn. præfectus, satrapa) C de eo qui qualicumque rei præ est iuncturæ ad II A et B 1 c. gen. qualitatis 2 c.gen.obi.
dyas, -dis i. binarius numerus qualitatis, dualitas
® dysenteria = lat. tormina intestinorum

E
e v. ex
eapropter i.q. ob eam causam; propterea
eatenus i.q. usque ad id tempus
® ebdomas = dies septimus in quo discrimen aliquod evenire potest > hebdomada = numerus septim dierum > dies dominicus RH
ebrietas, -tis 1 i.q.actio vel studium nimis bibendi sive status eius qui nimis potavit 2 i.q. potus ebrium reddens
ebriosus, -a, -um 1 i.q. vino sim. deditus 2 i.q. crapulam efficiens
ebrius, -a, -um de eo qui nimis potavit
ecce i. particula quæ novum inducit 1 additur et 2 solum ponitur
ecclesia, -æ 1 de universitate catholica 2 de generali religiosorum conventu 3 de capitulo et congregatione fidelium certæ civitatis 4 de ipso ædificio Christianorum sacro (syn. ædes, basilica, templum)
® ecclesiola < ecclesia :parva ecclesia
® ec(c)lipsare = defectionem patere ut luna Gertz M I, 481, v.8, nota
® eclipsis memoriae = memoria incipit deficere Gertz M I, 106, 18
® econtra = e contraria parte Gertz S 308, 12
® econverso = econtra
eculeus, -a, -um i. tormenti genus 411, 16
edax, -cis 1 de animantibus i.q. edendi cupidus 2 de re quæ consumit vel delet a c.gen. b nude
edico, -xi, -ctum, -cere nonnisi de rege vel alio duce 1 i.q. pronuntio, declaro c.acc.(c.inf.) 2 i.q. decerno, statuo a c.ut, ne b c.acc. c.inf. c c. obi.; edicere = proclamare Gertz S 118, 8;ibidem = describere
® edictio = pronuntiatio Gertz S 131, 21
   edictum i.q. præceptum, iussum 1 accedit adi. 2 accedit gen. a obi. b subi. 3 solum ponitur
® edificare vide aedificare
edissero, -ui, -tum, -ere i.q, plane expono
*edo, -didi, -ditum, -dere i.q. genero, procreo a sine abl.originis b c abl. originis (passive) ;nota part. perf. substantive 215, 20 2 i.q. emitto (de vento) 29, 20 3 i.q. expono e nave 492, 27 4 i.q. exhibeo, monstro 5 i.q. publici iuris facio a i.q. divulgo b i.q.edico, pronuntio 6 i.q. voce emitto 7 i.q. dico propono, narro a c acc. b c.acc. c.inf. c c. quæstione indirecta 8 i.q. ago, facio
   editus, -a, -um i.q. altus, celsus 1 adi. 2 subst. i.q. lingua Fresica `verf´dicitur 384, 35
   edita, -orum i.q. dicta 251, 1 (cf. edo 6 i.q. voce emitto)
edo, -di, -sum, -dere i. cibum devoro
edoceo, -ui, -tum, -ere 1 i.q. aliquem certiorem facio a c. obi. b additur res de qua aliquis certior fit c additur quæstio indirecta d c. acc. c. inf. 2 i.q. demonstro, denuntio a c. duobus acc. b c. acc. c.inf. c c. enunt.sec. 262, 25
edomo, -ui, -itum, -are i.q. supero, vinco
educatio, -nis i.q. actio educandi
educator, -is de eo qui educat
® educatus = educatio
educo, -avi, -atum, -are 1 i.q. puerorum mores effingo 2 i.q. bestias nutrio, alo 3 in imagine 164, 39
educo, -xi, -ctum, -cere de satellitibus i.q. mecum duco 2 de navibus a i.q.in expeditionem duco b i.q. extraho; Gertz M II, 402, 20 (deus) aliquem ex corpore eduxit= aliquem mori fecit
edulium, -i i.q. cibus, daps, obsonium
effamen, -inis i.q. dictum, verbum
effectus, -us i.q. actio efficiendi, ad finem perducendi a c. gen.obi. b sine gen. 2 i.q. efficacia, vis a c. gen. subi. b sine gen.
effeminatus, -a, -um i.q. muliebris, mollis 1 de rebus 2 de hominibus
   effeminate i.q. muliebriter, ignave
® efferatus (< efferasco, -avi, -ere < ferus): ferox RH Gertz M I, 15, 18 efferatus super = contra
efferitas, -tis v. feritas
effero, -extuli, -elatum, -efferre 1 actione movendi alquid ex alio loco in alium locum a i.q. porto b i.q. moveo c i.q. sepelio in imagine 332, 22 d i.q. edo e i.q.divulgo 2 de actione extollendi aliquid in altum a generatim b speciatim i.q. laudo i.q. augeo, cumulo : 107, 12
   elatus, -a, -um 1 proprie i.q. editus 2 translate i.q. superbus a c.abl. b sine abl.
efferus i.q. ferus
effervesco, -bui, -vescere i.q. fervesco, fervere, incipio (nonnisi translate) 326, 37
efficacia, -æ i.q. potestas(efficiendi) 104, 20
efficax, -cis 1 de rebus i.q. vim habens a c.ad b c.dat. (anteponitur) c sine dat. 2 de hominibus i.q. potens, strenuus
   efficaciter i.q. c. effectu, non frustra
*efficio, -feci, -fectum, -ficere I i.q. ad finem perduco, perficio, conficio A abs. B c.obi. 1 c.abl. instr. 2 sine abl. instr. C c. ut, ne II vi debilitata i.q. facio A sensu strictiore 1 pro obi. res corporea 2 pro obi. incorporea B sensu latiore i.q. reddo (c.acc. vel duobus acc. 1 animantes 2 res ; nota `dubium efficio´c. quæstione disiunctiva 302, 26 445, 28; effici = fieri Gertz S 18, 13
effigies, -ei 1 i.q. imago, simulacrum 2 i.q. species, forma
effigio, -avi i.q. ad effigiem formo
efflagito, -avi1 i.q. flagito, peto 2 i.q. imploro, invoco
efflo, -avi i.q. exspiro 37, 4
effluo, -xi, -ere 1 i.q. emano, effundor 2 i.q. dilabor, extendor 3 i.q. inutiliter vitam dego, luxurior
   effluens, -tis i.q. luxuriosus, luxurians 151, 36
effodio, -di, -ssum, -dere i.q. eruo
effrenatus, -a, -um i.q. intemperans, immodicus
effrenis, -e i.q. effrenatus 2 translate a adi. 298, 19 b substantive 293, 27
effringo, -fregi, -fractum, -fringere i.q. frango
® effrons < frons : = impudens, temerarius RH Gertz M II, 340, 19
effugio, -i, -itum, -ere i.q. evado, evito 1 abs. 2 c.obi. a hominem 2 res
® effugo = fugo, eicio Gertz S 21, 3
effundo, -di, -sum, - ndere 1 pro obi. res a i.q. immitto b i.q. laxo, do 2 pro obi. personam (pron.refl.) a de confluendi actione b de expeditione facienda c de procedendi actione
   effusus, -a, -um 1 i.q. extensus, laxatus 2 i.q. immodicus, intemperans
   effuse 1 t.t. militaris i.q. passim 2 i.q. libere, immodice
effusio, -nis 1 i.q. fusio 2 i.q.actio spargendi, abiciendi 3 de consuetudine copias laxandi, spargendi
egenus, -a.-um 1 i.q. qui indiget (c. gen.) 2 i.q. pauper a adi. b subst.
egeo, -ui, -ere i.q. indigeo c.abl.
   egens, -tis i.q. homo pauper
*egero, -ssi, -stum, -rere de qualibet actione efferendi 1 generatim i.q. eximo, depromo, extraho a c.abl. b sine abl. separationis 2 speciatim a i.q. effundo b i.q. emitto c i.q.exspuo, evomo
egestas, -tis 1 genratim i.q.inopia a c.gen.subi. b c.gen. obi.c sine gen. 2 speciatim de inopia rei familiaris i. paupertas
egestio, -nis i.q. actio egerendi, edendi (de aranea telarum figmenta conserente) 389, 33
*ego [acc.sing. :me dat. mihi abl. me gen. mei 15933 225, 13 nom.et acc. plur. :nos, dat.et abl. nobis gen nostri 37, 20 210, 35 gen. nostrum nusquam legitur] 1 sing. a prædicandi vel extollendi causa b nom. abundat 173, 33 c alii casus (nota dat. ethicus nusquam legitur) 2 plur. a de multis b pro sing. 26, 21 129, 23 172, 18 194, 26 modestiæ causa de ipso auctore 306, 27
egredior, -ssus sum, -di i.q. exeo, excedo 1 intrans.a abs. b additur quo; Gertz M egredi > domum, egredi > curiam, egredi > terram c additur unde nota 491, 20 a Sclavis 2 trans.
*egregius, -a, -um i.q. excellens, singularis, præstans 1 de hominibus 2 de rebus
   egregie i.q. præclare
® egregis = egregius Gertz S 226, seq.1, 4
egressio, -nis i.q actio egrediendi, exeundi.
egressus, -us i.q. egressio
eia i. interiectio adhortativa
eicio, -ieci, -iectum, -icere 1 i.q. expello a proprie b translate e.g. 72, 15 2 i.q. emitto, immitto 3 i.q. egero (variationis causa)
eiulabundus, -a, -um i.q. plorans, plangens
eiulatus, -us i.q. planctus, lamentatio
eiusmodi i.q. talis
elabor, -psus, -bi 1 de rebus a i.q. excido, cado, delabor b i.q. effundor, effluo c i.q evanesco 2 de animantibus i.q. effugio, evado a c.abl.b sine abl. 3 de tempore i.q. labor, effluo
elaboro, -avi i.q. labore conficio 1 c. acc. et abl. 2 c. ut
   elaboratus, -a, -um i.q. singularis, præstans
‡elapsio, -nis i.q. actio aufugendi e.g. 94, 18
elapsus, -us i.q. elapsio
elatio, -nis 1 i.q. eminentia 2 i.q. superbia, arrogantia, insolentia
electio, -nis de actione eligendi 1 i.q. optio 2 i.q. creatio a: regis vel ducis b : tutoris c episcopi II 413, 22 [declaratio nubila R.H.]
elector, -is de iis qui episcopum eligunt 413, 16 520, 7
® electrus, -a, -um adiective Gertz M olla cuprea sive electra II, 358, 2
® electrum = lat. sûcinum (sûcus nectaris) > electrum colore sucino simile, quod e stagno(stanno) et aere mixtum est = orichalcum n.; Plinius: aurum quinquies argento semel miscendum est = electrum ; Gertz M II, 394, 6 delphinos electro fusos
electus, -us i.q. electio, creatio 349, 13; Gertz M II, 111, 1:electus: (archi)episcopus nondum a papa confirmatus
elegans, -tis i.q. pulcher; Gertz M = egregius, illustris; eleganter = egregie
elementum, -i1 de duris rebus 2 de principiis rerum 29, 7 3 de quolibet fundamento 292, 21 4 de litteris 87, 38
® elemosi(y)na = eleêmosyna = lat. stips;teutonice: Almosen
® elevatio corporis Christi (hostiæ, in missa) Gertz S 437, 18
elevo, -avi i.q. infirmo, minuo, subduco; Gertz S elevare = levare ossa sancti 70, 17
elicio, -ui, -itum, -ere 1 i.q. cieo, sollicito 2 vox magica de manibus evocandis 3 corporaliter i.q.extorqueo, elido 4 i.q. investigo, eruo
elido, -si, -sum, -dere 1 i.q. exprimo, extorqueo 2 i.q. eicio 3 i.q. frango, contundo a proprie b translate e.g. 128, 10
eligo, -legi, -lectum, -ligere i.q. e magno numero capio 1 homines 2 res 3 c. inf. i.q. malo106, 20
   electus, -a, -um i.q. præstans
   electus, -i de episcopo nondum confirmato
elimino, -avi i.q. prohibeo, excludo; Gertz S fugare, eicere 63, 18
elinguis, -e i.q. lingua orbatus
eliquo, -are i.q. liquefacio
® elisus < elido Gertz S345, 10
elixus, -a, -um i.q. coctus 1 adi. 167, 21 opp.assus 2 subst. neutr. i.q. cibus coctus 173, 21 [ex et lix: nostra lingua `lage´]
elocutio, -nis i.q. facultas eloquendi, dicendi 118, 27
elogium i.q. eloquium (error typographicus esse videtur pro eloquio) Gertz M II, 184, 1 : intestamento = condicio/ascriptio
® elongare (reflexive) = abire, discedere Gertz S 306, 22
eloquor, -cutus sum, -qui 1 i.q. dico, expono a abs.b c.acc. 2 i.q.indico, demonstro (c. duobus acc.)
   eloquens, -tis i.q. facundus
eloquentia, -æ i.q. facundia 1 c.gen.poss. 2 sine gen.
eloquium, -i 1 i.q. eloquentia 2 i.q. lingua 3 i.q. dictum [cf. elogium error typographicus] etiam vide elogium
eluceo, -xi, -cere i.q. luceo, emineo
® elucidare Gertz M II, 395, 11 = in lucem proferre
eluctor, -atus sum, -ari i.q. luctor
elucubratus, -a, -um i.q. diligenter factus, perfectus
eludo, -si, -sum, -dere 1 i.q. irritum facio 2 i.q. fallo 3 i.q. cavillor
eluo, -i, -tum, -ere i.q. inundo
eluvies, -ei 1 de inundatione 2 de rapido aquæ cursu
emancipo, -avi e manibus domini libero 164, 16; RH < mancipium Gertz M addit ab iugo/e vinculis
® emenda = satisfactio Gertz S 165, IV, 34 RH Gertz M :emenda f. i.q.persolvendum est = 1 multa f 2 paenitentia
emendabilis, -e de delicto cui venia dari potest297, 26
emendatio, -nis 1 i.q. actio emendandi 2 de actione reparandi i.q. satisfactio a generatim b speciatim vox ecclesiastica de pænitentia agenda
emendo, -avi 1 i.q. melius facio aliquid 2 i.q. medeor (de satisfactione)
emensio, -nis i.q. actio permetiendi, conficiendi
emercor, -atus sum, -ari i.q. adipiscor, mercor
emergo, -si, -sum, -gere 1 i.q. exeo e profundis; in imagine de classe quæ ex improviso apparet 184, 31 2 i.q. evado, fio 3 i.q. nascor, originem traho
emeritus, -i de eo qui post multa merita aliqua re defungitur (c. abl.) 223, 39
emetior, -nsus sum, -tiri i.q. conficio, permetior, percurro 1 de loco 2 de negotio sim. 3 de tempore
emico, -ui, -atum, -are 1 i.q. mico, exardesco (de igne) 2 i.q. effundor
emigro, -avi i.q. migro, proficiscor
eminentia, -æ i. altitudo
emineo, -ui, -ere i.q. promineo, in altum erigor
   eminens, -tis 1 i.q. prominens 2 i.q. altus 3 i.q. insignis
   eminenter i.q. alte 110, 10
*eminus i.q. e longinquo, procul 1 generatim 2 speciatim in re militari e.g. 208, 5,
emissio, -nis i.q. actio mittendi
emitto, -si, -ssum, -ttere i.q. iacio, contorqueo, iaculor 2 i.q. edo 3 i.q. mitto
emo, -i, -ptum, -ere i.q. mercor, pretio aliquid comparo 1 proprie a c.gen. pretii b sine gen. 2 translate a c.gen.pretii b c.abl. c c.acc. solo
   emenda, - orum i.q. cibaria, necessaria 442, 2
emollio, -vi, -tum, -re i.q. mollem facio, flecto
emolumentum, -i i.q. lucrum
emorior, -tuus sum, -i i.q. morior
emoveo, -vi, -tum, -vere i.q. moveo
empticius, -a, -um i.q. emptus 133, 33; Gertz M virgines empticiae I, 276, 19
emptio i.q. actio emendi, comparatio 1 c. gen. obi. b sine gen.obi.
emptor, -is i.q. qui emit
emptus, -us i.q. emptio
® emulari vide aemulari; emulus = aemulus
® emundare = mundum facere Gertz S 332, 8 RH
® emunitas/emmunitas vide immunitas
en [traditur per ironiam 204, 14] 1 vi demonstr. i.q. ecce 2 vi interr. 268, 25
enascor, -natus sum, -nasci i.q. orior
enato, -avi i.q. natando effugio
enavigo, -avi i.q. navigando abeo
eneco, -ui, -tum, -are i.q. neco, cædo
enervis, -e 1 i.q. enervatus, mollis, effeminatus 2 i.q. infirmus
enervo, -avi 1 i.q.debilito, infirmum facio 2 i.q. defatigo, supero, vinco
enervus, -a, -um i.q. enervis
*enim 1 ad sensum a vi causali vel explicativa (secundo loco ponitur): in enunt. prim.: 3, 8 21, 28 : in enunt. sec.:44, 39 b vi adversativa vel copulativa 108, 30 236, 30 2 ad iuncturas 126, 21 enim....non (i.q. neque enim 531, 27) 3 ad collocationem a tertio loco ponitur 58, 41 metri causa b metri causa quarto loco 16, 28 ; Gertz M :enim saepius = autem
*enimvero 1 vi causali et explicativa fere i.q. enim, sane 2 vi affirmativa
eniteo, -ui, - ere 1 propie i.q. fulgeo, appareo 2 translate i.q. clarus sum
enitor, -xus sum, -ti 1 strictiore sensu de corporali contentione a generatim i.q. laboriose acendo b speciatim de femina i.q. pario, gigno 2 latiore sensu de animi contentione i.q. studeo, operam do a c.inf. b c. ut
   enixe i.q. studiose, impense
eno, -avi i.q. nando evado
enodatio, -nis i. actio enodandi vel extricandi
ensiculus, -i i.q. parvus ensis
*ensis, -is i.q. ferrum, gladius (v. e.g. 354, 38) 1 c.adi. 2 c. verbo
® enormis = regulam ordinis violans, inhonestus Gertz S 374, 3; Gertz M = monstruosus
® enormitas = excessus, transgressio regulæ323, 18 Gertz S
® enormiter = monstruose
® enucleare (< ex + nucleus) = evidenter explicare
[enumeratio, -nis actio enumerandi 271, 20 e coni., enuntiationem a.]
enuntio, -avi i.q. narro
eo, -ivi, -itum, -ire [......., nusquam formæ monosyllabæ leguntur] i.q.incedo, vado 1 proprie 2 in imagine de migrando ad inferos 3 translate a de adeunda hereditate b obviam eo i.q. obsisto, repugno, impedio
*eo I i.q ad id A de loco 1 c.gen.2 sine gen. i.q. in eum locum B de gradu 1 c.gen. 2 sine gen. 436, 2 eo usque C de tempore, sequitur donec II i.q. propterea III i.q. tanto A sequitur quo B sequitur quod IV i.q. in eo, c.gen.
eous, -a, -um i.q. orientalis
ephebus, -i i.q. adulescens
® epiphania (etiam epyphania) i.e.1 visio spiritus sancti super Christum in baptismo, 2 dies epiphaniorum (Hieron.) sive epiphaniae-arum. Gertz S 196, 20
® episcopus/episcopalis/episcopatus =dignitas episcopalis/episcopium =dignitas episcopalis Gertz M
epistola, -æ i.q. litteræ, instrumentum, scriptum 1 generatim 2 speciatim a de epistolis summi pontificis, de bullis b de epistolis regiis
epistolaris, -is m. de eo qui epistolarum curam habet 3, 30 (de Andrea Sunonis)
epitaphium, -i i. titulus sepulcralis.; Gertz S etiam = monumentum /sepulcrum 134, 7
*epulæ, -arum 1 de cena, convivio 2 de ipso ferculo, cibo
epulatio, -nis i. actio epulandi
epulor, -atus sum, -ari i.q. cibum capio
*epulum, -i de cena, convivio 2 de ipso cibo, ferculo
equa i. animal (de femina libidinosa)
eques, -itis 1 generatim de hominibus equo insidentibus 2 speciatim de militibus equo insidentibus (nonnulli loci ad b trahendi e.g. 453, 21) b de ordine qui in clientela regisvel episcopi constituti equis ad pugnandum utuntur (lingua nostra `ridder´; fortasse ad a trahendum 498, 39) nota de equitibus Byzantii stipendia merentibus (lingua nostra `væringer´) 545, 37
equester, -ris, -re [149, 23 equestris ordinis viro legendum esse existimo.....]1 generatim ad equites pertinet 2 speciatim de ordine equitum
® equidem = firmius quam quidem
equinus, -a, -um i.q. ad equum spectans
® equiperancia = aequipondium Gertz S 231, 13
® equiperare vide aequiparo Gertz S 314, 1
equiso, -nis de famulo equum custodiente
equitabilis, -e de loco ubi equitari potest
®equitatura f. = dignitas equester et illi qui eadem dignitatem habentRH
equitatus, -us 1 i.q. numerus vel manus equitum 2 i.q. actio equitandi
equito, -avi i.q equo vehor Gertz M etiam transitive
*equus, -i (syn. alipes, caballus)
® equivocus = idem nomen habens Gertz S 425, III, 4 vide aequivocus
erectio, -nis i.q. actio erigendi
eremita, -æ m i. monachus solitarius
® Gertz M eremus/ erema, -orum (proprie : regio vasta) = locus solitarius; (h)eremiticus habitus = vestis eremitae
ereptio, -nis i.q. actio eripiendi
*erga 1 i.q. adversus a de animo amico vel pio b de animo hostili vel perfido 2 i.q. de, super 435, 16 3 i.q. cum
® ergastularius servus Ammi.14, 11, 33 = servus qui servos in ergastulo custodit Georges
ergastulum, -i i.q. carcer (Georges : carcer rusticus in quo servi inclusi laborant)® Gertz S 97, 8 aliis in ergastulis deputatis > translate:anima a carnis ergastulo eggressa Gertz S 340, 12
*ergo 1 ad sensum a conclusionem inducit i.q. igitur, itaque b transitum indicat 2 ad collocationem a primo loco ponitur b secundo loco; Gertz M ergo = causâ
erigo, -rexi, -rectum, -rigere 1 proprie a i.q. sursum levo, tollo b i.q. flando excito c in imagine i.q. dirigo 2 translate a i.q. extollo b i.q concito, moveo, sollicito c i.q. confirmo, ad spem exhortor
*eripio, -ripui, -reptum, -ripere 1 i.q. aufero, adimo 2 i.q. destringo 3 i.q. libero, servo
*erogo, -avi 1 de actione aliquid dandi, impendendi, tribuendi 2 de actione aliquid conficiendi et exsequendi 3 de actione proiciendi a fere i.q. abicio, amitto b i.q. vendo c i.q. effundo
errabundus, -a, -um de homine qui viam vel cursum ignorat 2 de sica frustra iacta 3 de vuluptate vaga 4 i.q. falsus
erro, -avi i.q. vagor, palor
   errans, -tis i.q. incertus
   errata, -orum i.q. peccata
® erratus = error, reatus Gertz S 69, 22
erroneus, -a, -um i.q. vagabundus 1 de homine 2 de voluptate
*error 1 i.q. deflexio de via sive vagatio a proprie b translate 11, 9 2 i.q. falsa opinio, fraus, inscitia, lapsus (de errore animi) a generatim b speciatim de religione pagana 3 i.q. mendum contextus 310, 28 4 i.q. tenebræ quæ errorem efficiunt a generatim b speciatim de cæcitate
erubesco, -ui, -escere nonnisi translate i.q. vereor, pudet me 1 c.acc. 2 c.inf.
   erubescendus, -a, -um i.q. pudendus
eructatio i.q. actio eructandi, emittendi
® eructuare (Augustin) = eructare Gertz S 317, 29;eructare = eloqui = ructare;evomere
erudio, -vi, -tum, -re i.q. instituo, doceo 1 generatim 2 speciatim de propaganda Christiana fide 265, 26 476, 22
® eruditor = magister Gertz S 114, 9
   eruditus, -a, -um i.q. institutus, doctus, prudens 1 c. abl, 2 nude
eruditio, -nis i. actio erudiendi (de propaganda fide) 285, 8
® erugo = aerugo
® erumpna = aerumna quod vide Gertz S119, 25
erumpo, -pi, -ptum, -mpere i.q. celeriter et cum impetu prodeo ex interiore loco 1 proprie fere i.q. exilio, evado a c. abl. b sine abl. 2 translate a de homine vocem subito edente b de re incorporea i.q. fio, orior
eruo, -i, -tum, -ere 1 proprie i.q. effodio, eripio, eximo a c.ab b c.abl. c sine abl. 2 translate i.q. extraho, libero a c.ex b c.abl.
eruptio, -nis i. actio erumpendi 1 de homine 2 de dente 206, 39
*esca, -æ i.q. cibus; Gertz S 126, 1 offula
® estimare = putare, credere Gertz S 87, 21
® estimatio = dignitas Gertz S 93, 20
esuries, -ei i.q. inedia, fames
esurio, -vi, -tum, -re i.q. avide appeto
esus, -us actio edendi c. gen.obi. 136, 29 equi vel canis 2 i.q. cibus
*et I vi copulativa A coniunguntur duo membra cum similia tum dissimilia 1 semel ponitur a sine emphasi b emphatice novum inducit; fere i.q. tum 116, 23 2 bis ponitur (et.....et) 3 aut ...et 53, 20 4 ve....et 53, 22 5 et...ac 419, 13 6 et....que 45, 7 7 -que.....et 8 et...nec 326, 6 9 nec......et 379, 7 10 et non53, 36 (i.q. neque) nota collationem 60, 8 B coniunguntur plura membra 1 ultimum membrum aliis coniungit 2 in enumeratione nonnulla membra coniungit 205, 21 iuncturæ notabiliores 111, 11 et iam 121, 33 et ecce 121, 18 et nunc 133, 24 quoque et 218, 32 pariter et 220, 35 et ....quidem 263, 16 et quidem 333, 23 nec non et II i.q. etiam (hic illic debilltato sensu e.g. 361, 26 sic sæpe in enunt. relat.): 7, 21 sic ut et 8, 21 est et illic aliud glaciei genus 11, 16 sed et 25, 24 et ipse (i. ipse quoque) 42, 3 inter quas et 42, 30 qui et 110, 2 fuere et qui ...captarent 238, 7 ubi et 259, 31 non tantum....sed et 260, 7 non modo ....verum et 273, 24 quin et 308, 25 ut...ita et 342, 34 non solum ....sed et 384, 31 unde et 411, 7 a quibus et III vergit in potestatem adversativam i.q. autem, tamen 8, 34 IV pro `cum inverso´ 45, 31
® etas = aetas quod vide
etenim i.q. enim 1 primo loco 2 secundo loco 3 tertio loco
® ether (acc. ethra) Gertz S 161, 12; ethereus = cælestis ibidem 429, 21 ;liber ethi/ymologiarum cuius scriptor est Isidorus
*etiam 1 vi augendi a anteponitur e.g. 6, 16 iuncturæ notabiliores 4, 25 non solum... verum etiam 11, 24 non modo ...verum etiam 48, 7 non tantum...sed etiam 65, 24 non solum ...sed etiam 71, 7 non modo ...sed etiam 89, 13 quin etiam 335, 25 tum...tum etiam 211, 32 non modo ....certe (ceterum edd.) etiam (462, 11) b postponitur i.q. quoque 3, 10 2 vi augendi imminuta 96, 26 3 abundat 413, 1 vel 413, 4
etsi coniunctio concessiva 1 sine verbo 2 c. indicativo 3 c. coniunctivo 4 in oratione obliqua
® eucharistia = sacramentum corporis Christi 360, 8
evacuo, -avi i.q. debilito, deleo 224, 39; Gertz S 119, 22 = inanem reddere; Gertz M II, 181, 28 = irritum facere = vanus facere RH
*evado, -si, -sum, -dere 1 proprie a i.q. escendo b i.q. effugio, fuga me recipio, me confero 2 translate a i.q. pervenio b i.q transeo c i.q. fio
evagatio, -nis i.q. actio evagandi (i. enavigandi)
® evaginare = gladium (e vagina) educere RH
evagor, -atus sum, -ari i.q. longius abeo
® evangelizare ; Gertz M II, 44, 22 :pauperes evangilizantur = orationem sacram pauperibus habere
® evasio = liberatio, salus Gertz S 25, a, 3; Gertz M = evadendi facultas
eveho, -xi, -ctum, -here 1 proprie (nonnisi passive) a i.q. enavigo b i.q. escendo 2 translate a i.q. honore tollo 93, 18 b i.q. augeo 469, 30
   evectus, -a, -um c.abl. i.q. impulsus, sublatus, præditus; Gertz M = egregie instructus
evello, -vulsi, -vulsum, -vellere i.q. eripio, extraho, adimo
*evenio, -i, -tum, -ire nonnisi impersonaliter 1 pro subiecto enunt. a rel. 116, 24 syn. accidit, contigit b c. ut 2 sine enunt; eveniendum = eventurum Gertz S 213, 29
® eventilare flando ignem exardescere facit Gertz S 79, 8 RH
*eventus, -us 1 i.q. exitus, finis a generatim 11, 12 rei b speciatim de bono eventu, successu 2 i.q. ortus 28, 17 lucis 3 i.q. casus a vergit in notionem universalem rei (interdum periphrastice e.g. 85, 12 necis [fere i.q. nex] 455, 1 currendi [fere i.q. cursus] etc.) b vergit in notionem fortunæ, sordis, fati 93, 29 c vergit in notionem modi, rationis 93, 10
everbero, -avi (rhytmi causa) i.q. vexo 393, 27
everriculum, -i i.q. rete piscatorium 291, 24 (lingua nostra `vod´ R.H.)
everro, -ri, -sum, -rere i.q. tundo, pello 148, 40
eversor, -is i. qui evertit, delet syn. consumptor
everto, -ti, -sum, -tere 1 i.q. in contrarium statum verto 2 i.q. prosterno, eruo, perdo
evidens, tis i.q. perspicuus, manifestus
   evidenter i.q. manifesto
evidentia, -æ i.q. perspicuitas
evigilo, -avi i.q. expergiscor 53, 12
evilesco, -ui, -escere i.q. vilis, debilis fio 324, 20
evinco, -ci, -ctum, -ncere i.q. plane vinco, supero
evitatio, -nis i.q. actio evitandi
evito, -avi i.q. effugio
evoco, -avi 1 proprie i.q. vocando arcesso, invito 2 translate i.q. elicio 3 i.q. adhibeo
evolo, -avi 1 i.q. exsilio 2 i.q. aufugio
evolvo, -vi, -utum, -vere nonnisi passive i.q. effluo, decurro 1 proprie 2 translate 150, 19 de anno
evomo, -ui, -itum, -ere nonnisi translate 1 i.q. emitto in summum æquor 518, 31 undis aliquem 2 i.q. respuo, sperno 281, 20
*ex ante vocales et h semper ex, ante consonantes et j promiscue e et ex e.g. 345, 34 eadem verba modo c. præp. modo sine præp. e.g. 150, 10 I de loco unde aliquid oritur, cum proprie tum in imagine A c. verbis movendi sim. 1 composita a ab > abicere b ad >acciverat c con > convolare d de > demit otium e dis > e suis sedibus dissultantes f ex > effluxit g pro > ex unius arboris stipite promeantes h per > 46, 2 i re > e bello regressus k sub > 124, 13 subducto ...e pariete assere l super 276, 15 m trans 345, 29 2 simplicia B sine verbis 1 c. subst. a verbis derivatis 2 de domicilio 3 c.adi. 286, 18 II de qualibet origine sensu locali vanescente A de iis rebus quæ aliquid præbent (vergit in notionem causalem; nonnisi frequentes iuncturas attuli) 3, 2 B de iis hominibus 1 quibus nititur aliquid 54, 33 2 qui prædam, victoriam sim. præbent 3 qui notitiam dant 17, 24 C de iis personis a quibus aliquid mali infligitur 120, 28 III de causa A c.subst. 4, 5 12, 12B c. pron. 47, 1 ex eo...quod IV de materia 5, 8 38, 2 clavos ex fustibus creat V de origine animantium A c. verbis suscipiendi, oriundi, tollendi sim. B sine verbo VI de statu pristino relinquendo 10, 24 VII totum inducit de cuius parte agitur A c. verbis 4, 4 B c. subst. 1 a verbis derivatis 2 c. aliis C c. pron. et numeralibus 6, 9 VIII inducit eas res cum quibus aliquid congruit i. secundum 74, 31 ex sententia vergit in notionem `pro´:470, 35 IX de tempore 102, 27 X sensu motionis plus minus debilitato A de loco ubi aliquid fit 1 c.adi. vel gen. 2 nude B de tempore 203, 21 e vestigio (i. subito) formulæ (c.adi.) e contrario,
ex improviso, e diverso (i. e diversis partibus 184, 2 i. contra 453, 21) Gertz M ex quo = quoniam ;ex imbellicitate = imbellitatis causa ;ex miseratione = miserationis causa;ex pudore = pudoris causa ; ex aspectu = aspectu; ex industria = consilio/consulto/de industria
® exacerbare = excitare, exagitare
exactio, -nis 1 i.q. actio exigendi 2 i.q. tributum quod regi solvitur a generatim 325, 12 b de debito quod lingua nostra vocatur `sagefald´ 322, 16; Gertz M II, 207, 8 vectigal monasterio pendendum
exactor, -is de eo qui censum regium exigendum curat (danice `umbuthsman´) 249, 3 syn. regio quæstore
exacuo, -i, -tum, -ere 1 proprie i.q. acutum facio 479, , 23 stipites 2 translate i.q. incito, stimulo 326, 10 temeritatem
exædifico, -avi i.q. ædifico
exæquo, -avi 1 i.q. æquum facio a proprie (c.acc. et dat.) b translate i.q. similem, parem facio (c.acc. et dat. 2 i.q. æquus fio, accedo ad 111, 32
exaggero, -avi nonnisi translate i.q. amplifico, augeo
exagito, -avi 1 proprie a i.q. ago, pello b i.q. premo, vexo translate i.q. impello, incito 424, 27, Gertz S 243, 26 exagitare = increpare
® exalare = exhalare opp inhalare
® exaltare = ornare, ad honores tollere humiles Gertz S 78, 17 RH
examen, -inis i.q. actio examinandi, discussio, iudicium 1 generatim 2 speciatim de iudicio ferri candentis (lingua nostra `jærnbyrd´) 363, 11
exanimatio, -nis i.q. vehemens animi perturbatio, metus
*exanimis, -e i.q. mortuus
exanimo, -avi i.q. interficio, animo privo
exanimus, -a, -um i.q. mortuus
exardesco, -si, -sum, -descere i.q. inflammor 1 amore 64, 2 2 ira, odio sim.
exaro, -avi i.q. signo, sulco (in imagine); Gertz S 308, 22 exarare : facie unguibus exarata.
exaspero, -avi 1 i.q. agito, perturbo 2 i.q. concito, exacerbo, lacesso
*exaudio, -vi, -tum, -re 1 proprie a i.q. e longinquo vel per strepitum audio (vi præpositionis nondum imminuta) b i.q. audio (vi præpositionis vanescente) 219, 31 2 translate de votis, precibus implendis 65, 35
excandesco, -ui, -escere i.q. animo inflammor
excavo, -avi i.q. debilito, opprimo
*excedo, -ssi, -ssum, -dere I proprie de motu locali i.q. exeo, relinquo A intr. 1 c.abl. 2 sine abl. B trans. II in imagine de morte III translate A intr. i.q. procedo B trans. i.q.supero, transgredior, vinco
excellentia, -æ i.q. præstantia
excello, -ere i.q. emineo, alios supero
*excellens, -tis i.q. egregius, eximius, præstans 1 generatim 2 speciatim de urbibus episcopalibus 284, 36
   excellenter i.q. egregie
   excelsus, -a, -um 1 adi. a proprie i.q. altus, editus b translate i.q. præstans i.q. magnus (66, 4 de dis
excerpo, -si, -tum, -ere i.q. evello 247, 4
® excessivus = immodicum adv.
® excessor Gertz M = qui delictum aliquid commisit ; etiam delictorRH
excessus, -us 1 i.q. discessus, exitus (cum de actione excedendi tum de loco ubi exceditur) b speciatim in imagine i.q. mors 2 deflexio a via recta a: i.q.deviatio, erratio b: i.q. culpa, delictum (unde aberretur diserte non dicitur 294, 12)
excidium, -i 1 de rebus i.q. ruina, eversio, exitium 2 de hominibus i.q. cædes 201, 30
excido, -i, -ere 1 i.q. delabor, corruo; in imagine 78, 26 2 translate a i.q. amittor, pereo b i.q. morior
excîdo, -di, -sum, -dere 1 i.q. abscido, cædendo eruo 2 i.q. everto, demolior 493, 15
excieo, -civi, -citum, -cire i.q. moveo, permoveo, excito a c.abl. rei moventis b sine abl. 2 i.q. accerso, accieo
*excipio, -cepi, -ceptum, -cipere I nondum debilitata vi præpositionis i.q. e maiore numero excludo, omitto A c.acc. B c. enunt. rel. 122, 10 II A generatim i.q. accipio, capio, sumo 1 pro obi. corporalia : a excipiunt corporalia (hic illic vergit in notionem condendi e.g. 27, 16 83, 38) b excipiunt incorporalia 24, 3 2 pro obi. incorporalia B speciatim 1 de actione percipiendi auribus, oculis sim. 2 de actione hostiliter propulsandi 43, 15 3 de actione bene accipiendi 4 de actione tollendi, attollendi 5 de actione sustinendi, sublevandi 6 de actione continuandi, sequendi 7 vergit in notionem dandi (c.abl. rei quæ datur) 8 periphrastice c abl. (432, 6 fere i.q. occurro alcui); Gertz M II, 232, 25 : excipere = interpellare/recusare ?RH
excisio, -nis i. actio excidendi (glaciem) 448, 1
excitatio, -nis i. actio excitandi, expergefaciendi 182, 35
excito, -avi 1 proprie e somno 2 in imagine 3 translate i.q. stimulo
exclamo, -avi i.q. magna voce clamo, vociferor
excludo, -si, -sum, -dere 1 i.q. non admitto, prohibeo 2 i.q. tollo
excogito, -avi i.q. cogitatione invenio
® excommunicare = sacris interdicere alicui Gertz M/RH
excolo, -colui, -cultum, -colere 1 de agris colendis fere i.q. incolo, inhabito 2 i.q. tracto a de hominibus b de rebus (hic illic vergit in notionem exercendi) 3 i.q. veneror 4 i.q. exorno 5 i.q. celebro
® excopiare = exscribere
® excoriare proprie cutem detrahere > mactare e.g. taurum Neptuno mactare Georges
® excubare, -bui, -bitum 1 : milites in agris excubant; 2 milites pro castris excubant = vigilant
   excultus, -a, -um 1 i.q. præditus, exornatus (c.abl. rei ornantis) a corporeis b incorporeis 2 i.q. elaboratus 3 i.q. politus
excoquo, -xi, .ctum, -quere i.q. coquo 169, 35
® excoriare = pellem detrahere alicui Gertz S 449, 16 RH
excors, -dis i.q.vecors, stultus 172, 20
excrementum 1 de actu crescendi 202, 25 2 i.q. augmentum 6, 13 259, 12
excresco, -vi, -tum, -scere i.q. cresco, augeor
*excubiæ, -arum 1 i.q. vigilia, custodia (cum de actione vigilandi tum de loco) 2 latiore sensu i.q. cura, diligentia 3 metonym. de ipsis vigilibus
excubitor, -is de eo qui excubias agit i.q. custos
*excubo, -ui, -itum, -are 1 i.q. custodiam ago, vigilo 2 i.q. contendo, nitor
excurro, -ri, -sum, -rere 1 i.q. effugio 2 i.q. excursionem facio 3 translate i.q. porrigor 6, 13 in Norici freti litus
excursatio, -nis i.q. impetus, incursio, actio populandi 346, 4 352, 22
excursus, -us 1 i.q. effusio (de aquæ mole) 2 i.q. hostilis incursio 153, 25 opp.impetus (fere i.q. populatio 3 i.q. egressio, exitus
excusabilis, -e i. quod excusari potest
excusamentum, -i i.q. excusatio
*excusatio, -nis i.q. purgatio, defensio 1 nude 2 c.gen. a obi. b inhærentiæ 71, 2 ætatis
excuso, -avi i.q. defendo, purgo;excusabilis = qui excusandus est ;excusabiliter = modo excusabili;excusabundus = qui se excusat
excussio, -nis i.q. eiectio 169, 9
*excutio, -ssi, -ssum, -tere 1 proprie a i.q. evello, eicio, emitto 57, 16 dentes b i.q. proicio 2 translate i.q. prohibeo, adimo, privo
   excussus, -a, -um 1 i.q. investigatus 2 i.q. omnibus rebus spoliatus, nudatus 305, 18
   excusse i.q. accurate, diligenter
exedo, -di, -sum, -dere i.q. consumo, conficio
   exesus, -a, -um i.q. attritus, confectus
exemplaris, -e i.q. imagine vel similitudine expressus
exemplum, -i i.q.specimen vel documentum A c.gen. 1 rei 2 animantium vel rerum personatarum B c.adi. (pro gen.) C nude II i.q. imago, similitudo 344, 35f
exeo, -ivi, -itum, -ire i.q. aliquem locum relinquo, egredior Gertz M exire c.acc. pro ex
exequutiones/executiones vide exsecutiones
exerceo, -ui, -itum, -ere 1 i.q. ago, facio, gero 2 i.q. agito, assuesco 3 i.q. colo
   exercitus, -a, -um i.q. consuetus, assuetus
exercitatio, -nis i.q. actio exercendi, usus
exercitatus, -a, -um i.q. belli peritus, strenuus
exercitium, -i i.q. exercitatio; Gertz S 80, 3 mores / vita
*exercitus, -us de instructu militum agmine 1 additur nomen populi cuius de exercitu agitur a c.gen. b c.adi. 2 nude
exhalatio, -nis i.q. actio exhalanti, evaporatio
exhalo, -avi 1 proprie i.q. exspiro 2 translate i.q.excito
exhaurio, -si, -stum, -rire 1 proprie aquam hauriendo emitto 2 translate a i.q. vacuefacio b i.q.conficio, consumo
   exhaustus, -a, -um i.q. defessus, deletus 1 adi. 2 subst.
exheres, -dis i.q. hereditate privatus
*ex(h)ibeo, -ui, -itum, -ere 1 i.q. ostendo, præ me fero a c. acc. b c.acc. et dat. 2 i.q. designo, denuntio 3 i.q. præbeo, præsto a c acc. b c.acc. et dat. 4 i.q. ago, gero a pro obi. nomen personæ b pro obi. res (hic illic periphrastice) 5 reflexive i.q. me præsto; Gertz M exibere bellum = impugnare
® ex(h)ibitio = augmentum (totius religionis) II, 412, 20
exhilaro, -avi 1 active i.q. hilarum, lætum facio 2 passive i.q. gaudeo, lætor
® exhinc = deinde Gertz S 112, 4 = inde ibidem 132, 23; = ex hoc loco
exhorresco, -ui, -escere i.q. metuo
*ex(h)ortatio, -nis i.q. actio exhortandi, excitatio 1 c.gen. a rei faciendi b monentis 2 abs. a generatim b speciatim de pugnæ exhortatione;Georges: + subj. genitivus :exhortatio docentium; + obj.gen. exhortatio studiorum/praemiorum; exhortator = qui exhortatur; exhortatorius.-a, -um :epistula exhortatoria
exhortor, -atus sum, -ari i.q. impello, excito
exigentia, -æ i.q. vis; Gertz M = sic ut res prospere peragantur II, 211, 30/ RH
*exigo, -egi, -actum, -igere 1 i.q. expello a c.abl. b sine abl. 2 i.q. flagito, reposco a abs. b c.obi. 3 i.q. conficio, finio, ad finem perduco a c.abl. b sine abl.
   exactus, -a, -um i.q. perfectus, diligens, subtilis
*exiguus, -a, -um 1 de quantitate i.q. parvus, tenuis a de rebus b de temporis spatio 2 de qualitate i.q. levis, tenuis, ignobilis
   exiguum, -i n. i.q. pars parva 1 c.gen. 2 abs.
exilis, -e 1 de rebus i.q. parvus, exiguus 2 de homine i.q. ignobilis, obscurus
exilitas, -tis i.q. tenuitas
*eximius, -a, -um i.q. excellens, nimius, præstans 1 de rebus 2 de hominibus a c. abl. b:abs.
eximo, -emi, -emptum, -imere i.q. adimo, aufero, tollo 1 c.acc. 2 c.acc.et dat. 3 c. acc. et abl.
exinanio, -vi, -tum, -re 1 i.q. vacuefacio a proprie (passive i.q.evanesco 8, 5 opp. exuberantes) b translate 389, 36: se ipsum viribus 2 i.q. vanum facio
® exinanitio = interitus Gertz S 229, homilia, 7; Georges: debilitatio, defatigatio florescendi.
exinde i.q. deinde 264, 1;ex eo loco Gertz M ; = ex ea causa;= in futurum
® ex(s)istere = esse;fieri;exoriri ; iunctura :existunt errantes = errant Gertz M
existimatio, -nis i.q. opinio 1 c.gen. 2 nude
*existimo, -avi 1 i.q. habeo, æstimo a c.gen. b c. duobus acc. (nom.) 2 i.q. puto, credo, censeo a c.obi. b c.acc. c. inf. (inf. sæpe omittitur ; acc. deest :44, 35 285, 19) : 8, 16 de somniando : 267, 5 c c. quod 8, 27
® exitiabilis = mortifer Gertz S 120, 14
exitialis, -e i.q. perniciosus 1 c.dat. 2 nude
® exitialiter = capitaliter Gertz S 120, 14 RH
exitiosus, -a, -um i.q. exitialis 1 c. dat. 2 nude
*exitium, -i i.q. clades, interitus, pernicies 1 c.gen.vel pron. poss. 2 sine gen.
exitus, -us I i.q. actio exeundi II i.q. locus exeundi A generatim B speciatim de ostio fluminis III i.q. eventus A c. gen.B nude IV i.q. finis A generatim 1 c. gen. 2 nude B speciatim de vitæ fine, de morte 1 c.gen. 2 nude
exolesco, -vi, -tum, -scere i.q. abolesco, evanesco
exoneratus, -a, -um i.q. expeditus, onere liberatus
exopto, -avi i.q. desidero, valde opto 1 c.acc. 2 c. ut, ne
® exorbitare (a narratione) = digredi
® exorcista = qui spiritus malignos expellere potest > exorcismus
® exordinatio = violatio regulae RH
exordior, -sus sum, - diri i.q. incipio, ordior 1 c.acc. 2 c.inf.
exordium, -i i.q. initium
exorior, -tus sum i.q orior, nascor, provenio
exorno, -avi 1 i.q. instruo 2 i.q. paro 3 i.q.orno, decoro a c.abl. b sine abl. i.q. amplifico
exoro, -avi i.q. valde oro, imploro 1 c.acc. 2 c. ut
® exors > exsors
®exortari vide exhortari
exosculor, -atus sum, - ari i.q. osculor 2 i.q. approbo, laudo
exosus, -a i.q. qui odit; Gertz M II, 395, 26 passive illis populis exosus; si tibi forte exosus est Oriens Georges
expalleo, -ere i.q. metuo 88, 31
expallesco, -ui, -escere i.q. expalleo, pertimesco
expando, -di, -sum, -dere i.q. explico
expaveo, -ere i.q. metuo, timeo
expavesco, -i, -escere i.q. pertimesco
‡expedimentum, -i i.q. instrumentum 379, 34
expedio, -vi, -tum, -re 1 i.q. extrico 2 i.q. paro, promo a generatim b speciatim de paranda nave quæ nostra lingua vocatur `ledingsskib´ 3 i.q. facilito, transigo 4 i.q. compono, dirimo 5 i.q.expono, narro 6 i.q. prosum, iuvo a personaliter b impersonaliter abs.433, 37 c.inf.125, 33 ; c.acc. c. inf.105, 19 c. ut 185, 21
   expeditus, -a, -um 1 adi. a i.q. non impeditus, onere aliquo liberatus b i.q. commodus, liber c i.q. ad pugnam paratus 2 subst.
   expedite i.q. facile, libere
*expeditio, -nis t.t. cum de bello tum de copiis quas cives præstare tenentur (danice `lething´nuncupatur) 1 i.q. actio bellandi, bellum regis edicto paratum 359, 4, quod cassare vel detrahere civibus non licet cf.323, 31 a c.adi b c. præp. c nude nota 322, 20 detractæ -nis pænas (de gravamine expeditionis; expeditio nusquam i.q. gravamen expeditionis significat) 2 i.q. classis a generatim b speciatim de expeditione navali
‡expeditionarius, -a, -um i.q. ad expeditionem pertinens 428, 6
expendo, -di, -sum, -dere i.q. solvo, do a proprie 50, 6 b translate 2 i.q. penso, æstimo 3 i.q. foras (e navigio) suspendo 345, 31
® expensa, -ae (proprie < aurum et argentum expendere pondõ) = victus Gertz S 323, 2; = expensum = tabula accepti et expensi; Gertz M = debitum II, 270, 2
expergefactus, -a, -um i.q. somno excitatus
expergiscor, -rectus sum, -gisci i.q.expergefio
[expergo, -i, -ere i.q. expergefacio, nonnisi per coni. 391, 36]
experientia, -æ i.q. actio experiendi, experimentum 2 i.q. actio exercendi, usus, scientia 3 i.q. argumentum, specimen; experientissimus = præstantissimus
experimentum, -i 1 i.q. tentamentum a c.gen. obi. b sine gen. nota iuncturam`experimento prosequi´ i.q. experiri 2 i.q exemplum, argumentum a c.gen. (et obi., e.g. 186, 34) b abs.
*experior, -tus sum, -iri 1 i.q. tento a c.acc. b c. quæstione indirecta c c. si 2 i.q. cognosco, invenio, sentio a c.acc. b c. duobus acc. 3 i.q. comperio, sentio a c.acc. b c. duobus acc. c c. acc.c.inf.
   expertus, -a, -um 1 adi. i.q. exercitatus 2 subst. i.q. peritus; Gertz M I, 76, 5 passive
expers, -tis 1 sensu strictiore i.q. non particeps (c.gen.) 2 latiore sensu i.q. carens, liber, vacuus (c.gen.) a de animantibus b de rebus; Gertz S 231, 20 c.abl.
expertor, -is m. i.q. qui experitur c.gen.obi.
expetibilis, -e i. quod expetendum, optandum est
*expeto, -ivi, -itum, -ere 1 prævalente sensu movendi i.q. peto 2 i.q. desidero, flagito, posco a corporea b incorporea
expiabilis, -e i.q. expiari potest
expiatio, -onis i.q. actio expiandi 1 generatim (c. gen. obi.) 2 speciatim de pænitentia (vox ecclesiastica) a c.gen.obi. b sine gen. obi.
expiator, -is i.q. qui expiat, pænas dat opp. violator
expilator, -is i.q. prædator, direptor
expio, -avi 1 i.q. sarcio 2 i.q. penso, compenso a generatim b speciatim vox ecclesiastica 265, 1 3 i.q. placo 25, 27
® expirare vide exspirare
expleo, -vi, -tum, -re i.q. compleo a proprie b translate 2 i.q. satio, restinguo a c.abl. b sine abl. 3 i.q.conficio, perago 4 i.q. ago, dego ; Gertz S 366, 18 = legendo finire
explico, -ui (quater) vel avi (bis), -are 1 i.q. rem contractam vel clausam aperio, evolvo, extendo a c.acc. b c.acc. et abl. 2 i.q. dilato a generatim b speciatim t.t. de militibus distribuendis 3 i.q. conficio, finio 4 i.q. expono, narro
explodo, -si, -sum, -dere i.q. vi tollo
exploratio, -nis i.q. actio explorandi
explorator, -is i.q. speculator
*exploro, -avi i.q. cognosco, inquiro, speculor 1 c.acc. 2 c. quæstione indirecta 3 c. quæstione disiunctiva
   exploratus, - a, -um 1 adi. i.q. perspectus, manifestus, certus 2 subst. n. pl. i.q. res explorata
   explorate i.q. accurate
expolio, -vi, -tum, -re i.q. perpolio, exorno
® expoliare vide spoliare
expono, -sui, -situm, -nere 1 i.q. pono 2 i.q. e navibus dimitto 3 i.q. obicio, obnoxium facio 4 i.q. narro a c.acc. b c.acc. et dat. c c. quæstione indirecta; Gertz M exponere = offerre; = calumniari; iunctura: exponere in conductum
exposco, -poposci, -poscere i.q. (valde) peto, posco 1 c.acc. a c.ab b nude 2 c. duobus acc.
expostulo, -avi 1 i.q. postulo 2 i.q. ad pugnam lacesso
® e(x)potare (classice nonnisi expotus) Georges: argentum epotum (Plautus); Gertz M expotare = calicem vacuefacere
® expresse Gertz M = his ipsis verbis;expressius = uberius
expressio, -nis i.q. commemoratio, mentio (c.gen.obi.)
exprimo, -pressi, -pressum, -primere 1 i.q. declaro 2 i.q. verbis significo
exprobratio, -nis i.q. actio exprobrandi (c.gen. obi.) eius cui obicitur aliquid 2 rei exprobrandæ
exprobro, -avi i.q. obicio, probro, vitio do 1 c.acc. rei 2 c.acc. et dat. 3 [R H mutavit litteram c in numerum 3] c. dat. et acc. c. inf. 83, 22
expromo, -psi, -ptum, -ere i.q. expono, dico
expugnatio, -nis 1 i.q. occupatio a c.gen. obi. b sine gen.obi. 2 i.q. actio superandi a c.gen.obi. b abs.
expugnator, -is de eo qui expugnat
expugno, -avi 1 i.q. occupo 2 i.q supero, devinco a proprie in bello b translate
expungo, -xi, -ctum, -gere i.q. expergo
expurgo, -avi i.q. purgo, diluo
exquiro, -sivi, -situm, -rere i.q. conquiro, inquiro 2 i.q.peto 3 i.q. efflagito
   exquisitus, -a, -um i.q. delectus, insignis 1 positive 2 superlative
   exquisite i.q. diligenter
exsanguis, -e 1 i.q. sine sanguine, pallidus 2 i.q. mortuus 3 i.q. confectus, debilis, obtusus a proprie b translate
exsatio, -avi i.q. satio, saturo 1 proprie 2 translate a c.abl. b c. in
exsecrabilis, -e i.q. detestabilis
exsecratio 1 i.q. actio exsecrandi, detestandi, detestatio a generatim c.gen.obi. b speciatim vox magica 114, 32 2 vox ecclesiastica i.q. excommunicatio
*exsecror, -atus sum, -ari 1 i.q. detestor, abominor a hominem b rem ; 527, 26 decimas : vergit in notionem abolendi, negandi, abrogandi 2 i.q. excommunico
exsecutio, -nis i.q. actio exsequendi, conficiendi 1 c.gen. obi. 2 nude ; Gertz M = exactiones quod quod videII, 240, 19
exsecutor, -is i.q. qui exsequitur, conficit (c.gen.obi.)
exsequiæ, -arum 1 i.q. pompa funebris 2 i.q. cærimoniæ funebres (sæpe de epulis funebribus) in imagine i.q. luctus, cædes:187, 37 nuptias....exsequiis mutavit.
*exsequor, -cutus sum, -qui 1 i.q ago, gero, perficio a c.abl. b sine abl. 33, 20 : c. enunt. relat.2 i.q. ad finem perduco 3 i.q. expono, explico, narro
exsero, -ui, -tum, -ere 1 i.q. tendo, extrico, effundo 2 i.q. profero, extraho 3 [RH muavit numerum 2 in 3] i.q. deduco 4 [RH mutavit numerum 3 in 4]i.q ostendo, præbeo
exsicco, -avi i.q. sicco
exsilio, -silui, -sultum, -silire i.q. prosilio a c.abl. b sine abl. 2 i.q. me proripio, effundor
*exsilium i.q.status exsiliandi, condicio exsulis, cum voluntaria e.g. 24, 36 tum ex damnatione 1 c.gen. poss. 2 nude
*exsisto, - stiti, -sistere i.q. sum 1 de animantibus a c.dat. b sine dat. 2 de rebus a c. dat. b c.dat.finali c sine dat; nota 156, 2 c. gerund.
exsolvo, -vi, -utum, -vere 1 i.q. do, præbeo, tribuo a corporea b incorporea 2 i.q. propulso
exsomnis, -e i.q.vigil
exsors, -tis i.q. expers(c.gen.)
® exspectabilis = spectabilis/ eximius
exspectatio, -nis 1 de speranti mentis statu (c.gen.) 2 de actione præstolandi, opperiendi a abs. b c.gen.obi. c c.gen vel pron.poss. fere i.q. mora
exspectator, -is i.q qui exspectat (c.gen.obi.)
exspecto, -avi 1 i.q. spero 2 i.q. opperior a abs. b homines c res
exspes sine spes [semper nom. RH]
exspiro, avi 1 de homine i.q. morior 2 de rebus i.q. exstinguor, pereo, tollor; Gertz S 110, 6 = spiritu privare
exstinctio, -nis i.q. actio exstinguendi, opprimendi ignem
exstinguo, -xi, -ctum, -guere 1 de igne opprimando a proprie b in imagine 2 pro obiecto animantes i.q. neco, cædo (passive i.q. morior) 3 pro obi. res i.q. aboleo, opprimo, restinguo
   exstinctus, -a, -um i.q. mortuus, cum substantive tum adiective
exstirpo, -avi i.q. penitus exstinguo
*exsto, -are I i.q. sum, exsisto A de animantibus 1 c.dat. 2 sine dat. B de rebus 1 c.dat habentis 2 c.dat.finali 3 sine dat. II i.q. remaneo A de hominibus fere i.q. vivo B de rebus
exstruo, -xi, -ctum, -ere i.q. struo, construo, coacervando vel ædificando facio
exsul, -is de eo qui extra patriæ fines vivit 1 i.q. exsilio affectus, extorris 2 i.q. advena
exsulo, -avi proprie de hominibus a i.q. exsul sum, in exsilio vivo b i.q. in exsilium proficiscor 2 translate de rebus i.q. absum
exsulto, -avi i.q. valde gaudeo, efferor 1 c.abl. 2 nude
exsupero, -avi 1 i.q. supero, vinco 2 i.q. pervenio ad
exsurdo, -avi i.q. surdum facio (nonnisi in imagine)
exsurgo, -rexi, -rectum, -gere 1 proprie i.q. surgo a c.abl. b nude 2 translate a i.q. recreor, animum sumo b i.q. accedo
exta, -orum i.q. viscera
extemplo i.q. e vestigio
extendo, -di-tum, -dere 1 i.q. porrigo 2 fer i.q. ædifico, erigo 3 i.q. dilato, maiorem facio a proprie b translate 4 i.q. adhibeo, impendo
extenuo, -avi 1 i.q. secando tenuiorem reddo 2 i.q. minuo, detrecto
*exter, -a, -um [nom.sing. non legitur] 1 adi i.q. externus, peregrinus, extraneus 2 subst. a m.plur. i.q. externi, peregrini (spectat ad patriam opp. civibus) nota de militiæ expertibus b: n.plur. i.q. res exteræ
   exterior, -us 1 proprie de loco i.q. qui extra est 2 translate i.q. qui ad corporalia spectat
   exterius 1 i.q. exteriore parte 2 i.q. extra, foris ; Gertz M: I, 72, 14: = sedem inferiorem habens RH
® exterminium (< e terminis/civitate expellere) :translate: = aliquem ad mortem dare
   *extremus, -a, -um I adi. A spectat ad locum 1 i.q. extimus 2 i.q. remotissimus 3 i.q. infimus 4 i.q. postremus, novissimus B spectat ad tempus i.q. postremus, supremus C notiones translatæ 1 i.q. summus, maximus 2 i.q. humillimus, minimus 3 i.q. affectus, afflictus II subst. A m.plur. 1 de loco 2 de tenui condicione B n. 1 sing. 2 plur. a i.q. ultima, pessima b i.q. partes extremæ
   extimus, -a, -um 1adi. i.q. extremus (de loco) 2 subst. n. plur. i.q. extrema
*externus, -a, -um 1 adi. i.q. qui foris vel extrinsecus est a de loco b pertinet ad corporalia 44, 30 opp. internus syn. exterior c spectat ad patriam i.q. perigrinus, exter (opp.domesticus) nota de ecclesia 514, 40 2 subst. n.plur. i.q. res externæ
exterreo, -ui, -itum, -ere i.q. terreo
® extimare vulg. synkop. altera forma < existimo quod vide
extimesco, -ui, -escere i.q. valde timeo, propter timorem nolo 1 c.acc. 2 c.inf.
® extimplo = extemplo quod vide
® extimus= extremus
® extollentia = superbia Gertz S 80, 9
extollo, -ere 1 proprie ex inferiore loco sublevo; (e)levare ossa sancti 16, 2. 2 translate 57, 29; Gertz M extolli = exultare
extorqueo, -si, -tum, -quere 1 proprie i.q.vi, tormentis sim. elicio 2 translate i.q. cogendo impetro a c.acc. b c. ab c c. acc.et dat. d c. ut
extorris, -e i.q. patria expulsus, exsul
extra 1 proprie de loco a c.verbo movendi b sine verbo movendi 2 translate 432, 39 Gertz M: extra sensum percutio = aliquem mentis suae non compotem prosternere I, 443, 6
® extractio actio extrahendi
extraho, -xi, -ctum, -here 1 i.q. protraho a c. abl. b sine abl. 2 i.q. eripio 3 i.q. extendo, dilato 4 i.q. produco, traho (de tempore)5 i.q. dego, transigo a c. abl. b c. in
extramundanus, -a, -um i.q. extra orbem terrarum est 245, 4 clima
extraneus, -a, -um 1 adi i.q. alienus 2 subst. i.q. peregrinus, exterus
extremitas, -tis i.q. extrema pars
extrico, -avi 1 i.q. dilato, tendo 2 i.q expedio 3 i.q. rescindo, disicio
extrinsecus, -a, -um i.q.exterior
extrinsecus 1 i.q. ab exteriore parte 2 i.q. foris
extrudo, -si, -sum, -dere i.q. violanter expello, eicio
® extumulare = ex tumulo assumere 433, 7 Gertz S
® extunc = ex eo tempore
extundo, -di, -sum, -ndere 1 i.q.accendo a proprie b in imagine 2 i.q. extorqueo, instando efficio a c.acc. b c. ut
exturbo, -avi 1 proprie i.q. disicio, dispergo 2 translate i.q. perturbo
exubero, -avi 1 i.q exundo a proprie de liquidis b in imagine 2 i.q. abundo a proprie b in imagine
exulcero, -avi i.q. vulnero
exundatio, -nis i.q. inundatio, eluvies
exundo, -avi 1 proprie i.q. aquis abundo 2 translate i.q. abundo
*exuo, -i, -tum, -ere 1 i.q. depono a proprie b translate 47, 26 2 i.q. non iam gero 3 i.q. privo, spolio(c.acc.et abl.) 4 i.q. libero (c.acc. et abl.)
exuro, -ussi, -ustum, -urere i.q. comburo
® ex(s)urgere = surgere fugiendi causa Gertz S 84, 17
exustio, -nis i.q. actio comburendi
exuviæ, -arum i.q. spolia, vestes 13, 15


F
® faba (Vicia faba Linné) Gertz M II, 219, 33 ut aiunt: non valent unam fabam
faber, -ri i.artifex qui materiam duram(metalla, ligna al.)tractat (syn.auri opifex)
® fabrefacere (liburnam) = navem fabricari Gertz M
fabrica, -æ 1 i.q. ædificatio, actio ædificandi 2 i.q. opus ædificatum sive compactum; Gertz M = corporis figura /= corpus
fabricor, -atus sum, -ari 1 sensu strictiore i.q. artificio fabrili conficio 2 sensu latiore i.q. creo, paro
fabrilis, -e i.q. ad fabrum pertinens, a fabro factus
fabula, -æ i.q. narratio
fabulator, -is i.q.fabularum narrator
fabulosus, -a, -um i.q. antiquis incertisque fabulis ortus 151, 32
facesso, -ere i.q. desino, recedo
facetiæ, -æ i.q. mores culti
facetus, -a, -um i.q. dicax, lepidus(de dictis ingeniosis vel de iis qui ingeniosa proferunt verba)
   facete i.q. lepide
facies, -i 1 de personis a i.q. habitus totius corporis b i.q. os, vultus, anterior capitis pars 2 de rebus (hic illic periphrastice e.g. 175, 27) a i.q. species, forma, superficies b i.q. aspectus, imago, spectaculum; Gertz M iunctura a facie fugere
*facilis, -e I passive de rebus quæ nulla difficultate fiunt vel nullius laboris sunt A adi. 1 additur supinum de ea re ad quam spectat qualitas adiectivi 2 nude B subst. II active de iis qui sine difficultate aliquid agunt A fere i.q. agilis, mobilis, celer 1 c. præp. 2 nude opp. segnis B fere i.q. promptus, pronus, comis 1 c. præp. 2 nude
*facile i.q. sine difficultate, sine cunctatione, cito; Gertz M : faciliter
facinorosus, -i de eo qui scelera committit
*facinus, -oris n. i.q. factum 1 de quolibet facto a c.gen. b sine gen. 2 in bonam partem i.q. res fortiter gesta 3 in malam partem i.q.maleficium, scelus
*facio, -feci, -factum, -facere passive fio, fieri I c. simplici obiecto A pro obiecto corporalia 1 de hominibus a i.q. conficio b fere i.q. scribo 2 de natura i.q. efficio B pro obiecto incorporalia i.q. ago, exsequor, præsto 1 c. subst. 2 c. pron. C pro obiecto est enuntiatum 1 sententia relativa 2 c.coniunctivo II c. duobus obiectis i.q. reddo, efficio A c. duobus accusativis B c.acc. et aliis casibus 1 c. acc. et gen. 2 c.acc. et dat. C c.quæstione indirecta D c. inf. 1 i.q. efficio 2 fere i.q. iubeo122, 3 III abs. A infinitivus B supinum C passive impersonaliter i.q.accidit, evenit; = jubere, curare c. acc. c. inf Gertz S passim; Gertz M tempus quod in Colonia fecit = agere/degere; Gertz M factum est + acc.c.inf. pro ut
® factor = auctor, conditor Gertz S 201, 2
*factum, -i de qualibet actione, de rebus gestis
factio, -nis 1 i.q. discordia, simultas 2 i.q.seditio, defectio 3 i.q. coniuratio 4 i.q. ipsa hominum consociatio qui idem student, pars, secta
factiosus, -a, -um i.q. seditiosus
® factor opp. auditor
® factura = opus arte factum
facula, -æ i.q. fax, tæda
*facultas, -tis 1 i.q. occasio, opportunitas (sæpissime c.gen. obi.) 2 i.q. licentia, libertas 3 i.q. vis, potestas 4 i.q. lingua 3, 10 5 i.q. copia (de rebus corporalibus) a generatim b speciatim i.q. opes, res familiaris
facundia, -æ i.q. eloquentia
facundus, -a, -um i.q. eloquens (vergit in notionem periti)
   facunde i.q. diserte, eloquenter
falcatus, -a, -um i.q. falcibus præditus
® faleratus (< phalerae) = exornatus class. phaleratus quod vide
fallacia, -æ i.q. dolus, fraus
fallax, -cis de eo qui fallit i.q. dolosus, falsus, infidus 1 de homine 2 de rebus
   fallaciter i.q. per dolum
*fallo, -fefelli, falsum, fallere I prævalet notio decipiendi A i.q. decipio, eludo 1 abs. 2 c. obiecto personæ (passive i.q. erro) a c.acc. b c.acc.(nom) et abl. 3 c.obi rei a c.acc. b c.acc.(nom) et abl.c c. abl. separationis , fere i.q privo, spolio B i.q. frustor C fere i.q. in perniciem duco II prævalet notio effugiendi A i.q. lateo 1 c.acc. 2 c.acc. et abl. B i.q. evito, prætereo 1 c.acc. 2 c. acc.et abl.
® falsarius > proverbium: tu, si verum supprimis, falsarius agnosceris
   *falsus, -a, -um 1 passive i.q. simulatus, non verus, iniustus 2 active i.q. mendax
*falso 1 i.q. errore, iniuria, sine causa 2 i.q. per speciem, dolose 3 i.q. non recte
falsitas, -tis i.q. mendacium;fallacia 196, 3 Gertz S
falx, -cis 1 i.q. culter curvus ad metendum aptus 2 de variis instrumentis bellicis
*fama, -æ I i.q. rumor, sermo A c.gen.obi. B nude II i.q. opinio, existimatio qua quis inter homines vel apud posteros fruitur A generatim B speciatim in bonam partem i.q. gloria 1 c. gen. 2 nude nota de castitate, integritate feminæ 160, 14 sepelit cupidine famam
famelicus, -a, -um i.q. fame confectus, vexatus
® famen etiam = verbum sive verba (famina) Gertz S 161, 18
*fames, -is 1 proprie de cupiditate sive inopia cibi 2 translate de cupiditate necandi 447, 19
familia, -æ 1 speciatim a de servis = humiliores = inferiores = rustici et coloni = subditi b de comitatu regis vel nobilis viri (lingua nostra `hird´) c de hominibus sanguinis vinculo coniunctis i.q. gens i.q. propinquitas 274, 132 generatim de qualibet hominum caterva 338, 10 ; Gertz S = congregatio monachorum abbatis curæ commissæ 341, 22 etiam Christi familia = canonici ordinis Victorini
*familiaris, -e I adiective A speciatim de hominibus et rebus ad familiam pertinentibus 1 i.q. servilis 2 de fortuna, bono, hereditate B generatim 1 i.q. consuetus, notus 2 i.q. coniunctus, aptus 3 i.q. amicus, specialis: a in universum b de concubito 4 syn. domesticus II substantive A speciatim 1 i.q, servus, minister 2 de scriba regis 439, 27 3 de regis comite B generatim i.q. amicus
   familiariter i.q. amice, benigne
*familiaritas 1 speciatim a de militis vel comitis erga regem aut dominum fide b de gratia aut favore regis c de sanguinis iure 2 generatim de qualibet coniunctione hominum a i.q. consuetudo, usus b i.q. amicitia 79, 26 puellæ (nonnulla hic allata ad 1 a trahenda) c i.q. amor
® famularis = inserviens, obsequens Gertz S 201, 2; famulariter = famulorum loco
famulatus, -us 1 de ministerio, opera 2 de comitis erga dominum obsequio (`vasalforhold´, `hirdforhold´
famosus, -a, -um i. cuius fama magna est 1 adi. 2 subst. n. plur.
famulitium, -i i.q.comitatus, numerus servorum servarumque, obsequium
famulor, -atus sum, -ari i.q. servio
famula, -æ 1 i.q. ancilla 2 de virginibus militantibus (lingua nostra `skjoldmø´)194, 22
famulus i.q. servus, pedissequus (syn. 475, 17 satellites, 474, 36 ministri
® fantasticus = diabolicus Gertz S 349, 2
fanum de templis deorum paganorum
far, -ris i.q. frumentum molitum, farina
farcimen, -inis i.q. intestinum fartum
farcio, -si, -tum, -cire i.q. impleo; particip. etiam farsus / farcitus; nomen : fartum n., fartus-us m.
® fari vide for, -fatus sum, -fari
fartor, -is i.q. coquus
fas indeclin. n. 1 i.q. æquum, ius b c. gen. ger. c additur `est´ fere i.q. licet c. inf pass. 2 i.q. aditus 240, 22
fascia-æ i.q. ligamentum
fasciculus, -i de stipula in unum colligata
fascis, -is 1 i.q. virgæ in unum colligatæ 2 i.q. onus, sarcina a proprie b in imagine 3 i.q. potestas
fasti, -orum i.q. chronica, catalogus 1 regum 2 sanctorum
fastidio, -vi, -tum, -re i.q. aspernor, contemno, respuo 1 pro obiecto subst. 2 pro obiecto inf.
fastidiosus, -a, -um i.q. fastidium generat
   fastidiose i.q. cum odio
fastidium, -i 1 de sensu corporali i.q. tædium 2 de animi sensu i.q. despectus, odium, satietas a c.gen. b nude
fastigium, -i 1 proprie i.q. altitudo, summum culmen 2 translate i.q. summus locus, dignitas a c.gen. b sine gen.
fastuosus, -a, -um i.q. superbus; Georges :praeter fastosus translate = magnificus;fastuose adv.= superbe
fastus, -us i.q. superbia, elatio; Gertz M = ostentatio/pompa/magnificentia
fatalis, -e i.q. mortifer, exitiosus
fateor, -ssus sum, -teri 1 i.q. confiteor, concedo a abs.b c. obi. c pro obi. enunt. (rel.sive interr.) d c. acc. c. inf. (sæpius omissa copula) 2 i.q. prodo, præsto, probo a c.acc. b c. duobus acc.
fatigatio, -nis i.q. labor, opera
*fatigo, -avi 1 strictius i.q. lassitudine afficio 2 latius prævalente notione molestandi i.q. identidem adeo, sollicito, urgeo, vexo
fatisco, ere de nave i.q.dissolvor, findor; Gertz M : = debilitari;= destituere
*fatum, -i 1 generatim i.q. sors, necessitas 2 speciatim in malam partem a i.q. calamitas, discrimen b i.q. mors ; nota abstr.pro concret. i.q. mortuus 22, 37 446, 28
fatus, -us i.q. sermo
fatuus, -a, -um i.q. stultus;Georges := stolidus(Plautus);(Terents)= insulsus, tardus;substantive:fatuus sive fatua = scurra, -ae m., sannio, -onis m., nugator, -oris m.
faustus, -a, -um i.q. prosper, felix 1 de hominibus 2 de rebus
fautor, -is i.q. adiutor, assensor, studiosus 1 c.gen.obi.2 nude
faux, -cis 1 de arta corporis parte quæ os et ventrem coniungit a strictius i.q. gula; in imagine 167, 27 : in patriæ nostræ fauces b fere i.q. collum 2 de artis locis (RH mutavit locus in locis) (plur.tantum) a i.q. ostium, aditus cum speluncæ tum fluminis b i.q. angustiæ cum montium tum maris (et de freto et de sinu)
faveo, -vi, -utum, -vere i.q. indulgeo, studeo, auxilior 1 c.dat. 2 nude; Gertz S 231, 18 se accomodare, = credere 194, 3
favilla, -æ i.q. cinis, reliquiæ corporis combusti 54, 2 ; Gertz S 202, 3 de cinere ultimo mortui
*favor, -is 1 i.q. actio favendi, assensus, benevolentia a c.gen.hominum b sine gen. 2 i.q. condicio eius cui favent alii
favorabilis, -e i.q. benevolus, opportunus; favorabiliter adv. = opportune
   favorabiliter i.q. benevole
favus, -i i. cera apium ubi (RH mutavit qua in ubi) mel condunt
fax, -cis f. 1 proprie i.q. tæda 2 in imagine vel translate i.q. ardor a amoris b inimicitiarum sim.
febris, - i. nimius calor ægroti
fecunditas, -tis 1 de facultate pariendi 2 metonymice de copia
fecundus, -a, -um i.q. plenus, uber
fel, -lis translate de iracundia (semper cum allitteratione)
felicitas, -tis i.q. prosperitas, res secundæ
felix, -cis 1 de hominibus a de femina fere i.q. fecunda b i.q. beatus, lætus, fortunatus c.abl.2 de rebus a i.q. faustus, prosper b i.q. gratus, iucundus
*feliciter 1 i.q. prospere, bono eventu 2 i.q. bono omine
femen, -inis i.q. femur 53, 22 [obsoletum Georges RH]
*femina de puella, de muliere, de hominibus vel dis sexus femini 1 c.adi. vel gen. 2 sine adi.aut gen.
femineus, -a, -um de homine i.q. femini sexus 2 de rebus i.q. muliebris, ad feminam pertinens a pro gen. subi. b pro gen.obi.
femoralia, -um n. i. indumentum femorum (et crurum) (syn. 253, 12 braccæ)
femur, -oris n. i. membrum inter coxam et genu porrectum
fenestra, -æ i. foramen parietis per quod lux immittitur
fenus, -oris 1 i.q. usuræ (in imagine) 2 i.q. opes, divitiæ
® feodum = feudum ; feodalis = feudalis;feodotarius = feudotarius
feracitas, -tis i.q.fecunditas
feralis, -e i.q. mortifer
ferax, -cis i.q. fertilis, uber (de agris sim.) 1 abs. 2 c.gen.obi.
ferculum, -i n. i.q. epulæ, cibus
fere i.q. prope (singulis vocibus additur, sæpius postponitur) (33, 36 syn. pæne)
feretrum, -i n. i. lectus in quo mortuus effertur; in translatione sanctorum Gertz S 202, 20
feria, -æ 1 i.q. dies festus re divina celebrandus(cum apud paganos tum apud Christianos 2 i.q dies hebdomadis (sensu ecclesiastico)
® ferialis ad singules dies pertinens, feriales psalmi = ad diei officium pertinentes Gertz S
ferinus, -a, -um i.q. ad feras, bestias pertinens
ferio, -re 1 i.q. contingo, percutio (gladio, sagitta, aliis armis) a abs. b c.acc. 2 i.q. afficio 3 i.q. castigo, punio 4 i.q. facio, pango
ferior, -atus sum, -ari 1 i.q.(diem festum) celebro a c.acc. b abs. 2 i.q. a laboribus cesso, quiesco a c.acc. b abs.
feritas, -tis i.q. crudelitas, ferocia, vehementia (de moribus hominis) ; Gertz M feritates gentium = ferae gentes
ferme i.q. fere (sæpius postpositum)
fermentum, .i n.i.q. cervisia
*fero, -tuli, -latum, -ferre I prævalet notio sustinendi A generatim i.q. porto, veho 1 proprie a sine obiecto b pro obiecto res cum aliæ tum proprii corporis 2 translate (pro obiecto incorporalia) i.q. in animo habeo, foveo B speciatim i.q. patior 1 sine obi. 2 pro obi. inf. 3 pro obi. subst. 4 nota iuncturas e.g. 320, 21 impune (fere i.q. ago, facio) II prævalet notio movendi A active i.q. moveo, ago B passive1 i.q. propero, venio, eo (de celeri motu) 2 fere i.q. incitor III prævalet notio afferendi A generatim 1 i.q. affero, do, præbeo a sine obi. b c.obi. 2 i.q. monstro, prodo a in universum b in iunctura præ se ferendi B speciatim 1 t.t. a i.q. edo, edico; Gertz M iunctura: excommunicationem ferre b i.q. dico, propono 2 fere i.q.refero, trado a abs. b c.acc.(nom)c. inf. (vel c. duobus acc. IV prævalet notio auferendi A i.q. effero B i.q.eripio, libero C i.q. accipio, nanciscor
ferocia, -æ de feris hominum moribus
ferocitas, -tis 1 i.q. fortitudo 2 i.q. atrocitas, furor a de hominibus b de bestiis mordacibus
ferox, -cis i.q. acer, sævus, trux 1 adi. a de animantibus b de rebus 2 subst.
ferramentum, -i i. instrumentum fabri ferreum [RH varia instrumenta]
ferratus, -a, -um i.q. e ferro factus vel ferreus
ferreus, -a, -um 1 i.q. ad ferrum pertinens 2 i.q. e ferro factus
® ferrugo i.e. ferrugo in rebus ferreis (teutonice Eisenrost) vide aerugo et robigo
ferrugineus, -a, -um i.colore ferreo imbutus, fuscus
*ferrum, -i 1 de metallo formæ incertæ a generatim b speciatim de lamina candenti; in iudicio ferri candentis (danice `jarnbyrth´):476, 32 2 de variis armis vel instrumentis (sæpius collective a de gladio, iaculo, telo b de securi c de pedica d de murice ferreo e de lorica
fertilis, -e i.q. uber (c.gen.obi.)
fertilitas, -tis i.q. ubertas, copia
ferus, -a, -um 1 adi. i.q. crudelis, ferox, sævus a de personis b de rebus 2 subst. a: m. b: f. i.q. bestia, animal indomitum
ferveo, -ui, -ere 1 i.q. incitor 2 de re quæ acriter agitur
   fervens, -tis i.q. bulliens 2 translate i.q. acer, vehemens; ferventer = acriter
fervor, -is i.q. ardor, calor 1 proprie 2 translate 190, 3 pruritantis animi (< prurire)
fessus, -a, -um i.q. confectus, fatigatus, lassus 1 c.abl. causæ 2 sine abl.
festinabundus, -a, -um i.q. moræ impatiens
® festinantiâ = festinanter Gertz M
festinatio, -nis i. actio festinandi, celeritas
festino, -avi i.q. propero
   festinatus, -a, -um i.q. celer
   festinato i.q. celeriter
festinus, -a, -um i.q. celer; festine = celeriter
® festivus, -a, -um = illustris; adv. festive/ festiviter
festum, -i i. dies re divina celebrandus
fetidus v fætidus
® fetor < faetor = odor horribilis
fetus, -us i.q. progenies
® feudum germ/mlat. (explicatio nominis RH: < confusio beneficii et clientelae)
fibræ, -arum 1 de filis viscerum 2 de ipsis visceribus
fibula, -æ i. instrumentum quo figitur lorica
‡fictim i.q. simulate
® fideiubere = sponsionem facere Georges
® fideiussor = sponsor "
fidelis, -e 1 de eo cui confidi potest 2 active i.q. credens, fiducia plenus
   fideliter i.q. constanter, cum fide, sincere
*fides, -i I passive de iis rebus et hominibus quibus confidi potest A i.q. tutela sim. B i.q. vox, signum etc. securitatem efficiens 1abs. 2 c.gen. a rei promissæ b rei securitatem efficientis C i.q. constantia, fidelitas, honestas 1 generatim (nonnulla ad 2 a trahi possunt) a nude b c.gen. 2 speciatim a erga Cæsarem, regem, principem (syn. obsequium) b erga ecclesiam c erga imperium D i.q. probabilitas(ad II trahi possunt33, 7 mortis fidem insequentibus fecit) 1 abs. 2 c.gen. a rei probatæ vel probandæ b rei fidem præbentis 3 c.dat II vergit in notionem activam fiduciæ (nota vocabulum nusquam de religione Christiani usurpari
fides, -ium f. 1 i.q. instrumentum musicum, cithara, lyra (metonymice de ipso carmine 2 i.q. chorda, nervus
fido, -sus sum, -dere i.q. confido, credo, fiduciam habeo a c.dat. b c. abl. c c.dat vel abl. d c.in et abl.. e c. inf. f c.acc.c.inf. 2 fere i.q. audeo
   fidens, -tis i.q. sibi fidus, audax
   fidenter 1 i.q. cum fide, fideliter, constanter 2 i.q.audacter
*fiducia, -æ 1 i.q. actio confidendi sive audacia, animus, fides (nota variationem sermonis 49, 16) a c.gen.obi. b c. gen qui dicitur subiectivus ; nota abstr. pro concr. 55, 12 c sine gen.2 i.q. fidelitas, studium 3 de fide interposita a generatim i.q. promissio b speciatim in re pecunaria i.q. cautio, sponsio
® fiducialiter = bono animo; Gertz M II, 49, 18 = prospere
® fidula (<lat.fides; > teutonice Fiedel) primo Otfried von Weißenburg (ca 860) RH
fidus, -a, -um i.q. constans, fidelis, cui confidi potest 1 c.dat. 2 sine dat. a de hominibus b de rebus
   fide i.q. fideliter, cum fide
® fiellator Gertz M I, 388, 15 vide viella RH
figmentum, -i 1 proprie a i.q. imago, figura, forma b fere i.q. gleba 2 translate i.q. commentum, simulatio a c.gen.obi. b c.gen explicativo c nude
figo, -xi, -xum, -gere 1 proprie a i.q. affigo, adiungo b i.q. configo, vincio c i.q. terræ, fundo infigo d i.q. pono, statuo 2 translate a i.q.infligo, efficio b i.q. sisto, retineo
figura, -æ i.q.forma 1 strictius de corpore; fere i.q. persona: 59, 24 2 de litteris 3 de imagine, effigie
® figurative = in imagine
figuro, -avi 1 i.q. depingo 2 i.q. fingo, formo, efficio 3 i.q. indico, exprimo 4 i.q. prodo
*filia, -æ [abl. plur. semper -abus] de subole humana sexus femini 12, 9 regis filia
filialis, -e ad filium pertinens (pro gen.obi.)
filiolus, -i i.q. parvus filius
*filius, -i de subole humana vel divina sexus masculini
filum, -i de re tenui cuius ductu torques moveri potest
finalis, -e de tempore i.q. postremus; Gertz M finaliter = postremo
findo, -di, -ssum, -ndere i.q. frango, scindo
fingo, -nxi, -ctum, -ngere i.q. efficio, formo a c.acc. b c.duobus acc. 2 i.q. doceo, instruo 3 i.q.simulo a c.acc. b c.acc.c. inf.
   fictus, -a, -um i.q. simulatus, falsus
finio, -vi, -tum, -re 1 trans. (spectat ad tempus;hic illic vergit in notionem definiendi) a pro obiecto res i.q. finem impono b pro obiecto homines i.q. occido, morte afficio 2 intr. i.q. loqui desino
finis, -is I proprie A plur.de lineis quæ territoria dirimunt sive de territorio quod his lineis includitur 1 c.gen. 2 abs.B sing. de tempore 1 c.gen. 2 abs. a generatim b de morte c de votis II translate
finitimus, -a, -um i.q. confinis, propinquus, vicinus 1 adi. a c.dat. b sine dat. 2 subst. a m. plur. b n. plur.i.q. regio vicina
fio, -eri v. facio
® fiola (etiam viola) Gertz M I, 114, 21 in fiolis, cy(i)tharis, choris, tympanis modulantes
firmamentum, -i 1 i.q. constantia, stabilitas 2 i.q. observantia, fides(c.gen.obi.) Gertz M = confirmatio
firmitas, -tis 1 i.q. robur, stabilitas, vis 2 i.q. fides
firmo, -avi 1 i.q. munio, tueor 2 i.q. reficio, recreo 3 i.q. confirmo, corroboro, fulcio 4 i.q. hortor, stimulo 5 i.q. servo, retineo 6 i.q. sancio, probo, stabilio7 i.q. paco, placo, mulceo 8 i.q.affirmo, assero(c.acc. c. inf.); firmare manum in aliqm = firmiter prehendere Gertz S; Gertz M aliquem super regnum firmare = fidem regis firmare
firmus, -a, -um i.q. constans, robustus, immobilis
    firme (nonnisi comp.legitur) i.q. constanter, stabiliter, tuto
fiscella, -æ de vimine instar hominis formato
fiscus, -i de possesione (pecunia)regis
fissiculo v physiculo
fistula, -æ i.q. syrinx; fistulare = canere ad syringa; fistulator = qui ad syringa canit
flabellum, -i de instrumento quo faber ignes excitat
flaccidus, -a, -um i.q. languidus, marcidus
flagitiosus, -a, -um i.q. turpis, probrosus
flagitium i.q. maleficium, probrum, scelus 1 generatim 2 speciatim de stupro, factis libidinosis sim.
flagito, -avi i.q, (flagranter) posco, rogo 1 abs. 2 c.obi. a hominem b rem
flagrantia, -æ i.q. ardor
‡flagratio, -nis i.q. actio flagrandi
flagro, -avi translate i.q. ardeo 1 c.abl. 2 sine abl.
   flagrans, -tis 1 proprie i.q. candens 2 in imagine i.q.ardens 3 translate i.q. ardens, commotus a c.abl. b nude
flamen, -nis i.q. sacerdos 1 de summo deorum 2 de sacerdote pagano; Gertz S 156, h, 12 = spiritus sanctus
flaminium, -i i.q. sacerdotium paganum
flamma, -æ 1 proprie de eruptione ignis sive de ipso igni 2 translate de affectu i.q. ardor
flammabundus, -a, -um i.q. flammans, ardens
® flammescere = inflammari Gertz M
® flammivomus Gertz M: fornax flammivoma = ardens
flatilis, -e i.q.flatu follis effectus
flatus, -us 1 i.q. ventus, motus aeris 2 de aere oris
flavus, -a, -um de comarum colore i.q. `blondus´
flebilis, -e i.q. flens, fletu plenus
   flebiliter 1 i.q. cum fletu 2 i.q. miserabiliter
flecto, -xi, -xum, -ctere 1 spectat ad cursum, viam, regionem i.q. dirigo, verto 2 spectat ad animum i.q. commoveo, mitigo, muto
fleo, -vi, -tum, -re i.q. lacrimas fundo
fletus, -us i.q. effusio lacrimarum vel lamentatio
flexio, -nis 1 de voce i.q. variatio 2 de via i.q. anfractus, circuitus
flexuosus, -a, -um i. cum multis flexibus, orbibus, curvus
® flexura = gramm.t. flexio, declinatio etc.; = flexus RH Gertz M II, 173, 32
flexus, -us 1 de actione curvandi 2 de re curvata a i.q. orbis b fere i.q. saltus c i.q. sinus maris vel fluminis
floccipendo, -ere i.q. parvi æstimo, contemno
® florenus = nummus Hollandiae (Gylden)
floreo, -ui, -ere i.q. vigeo
   florens, -tis fere i.q. optimus, præclarus
® floriger = floribus ornatus Gertz S 160, 32
flos, -ris 1 de quolibet decore 2 de integritate virginis
fluctivagus, -a, -um i.q. fluctibus agitatus: = inquiete fluctuans Gertz S 112, 9
fluctuatio, -nis 1 de re corporali i.q. motus, concussio 2 de animo i.q.inconstantia, trepidatio, vacillatio
® fluctuo, -avi, -atum, -are = fluctuor : fluctuat judicium
fluctuor, -atus sum, -ari 1 proprie de navi [Vergil RH] vel homine in fluctibus vagante 2 translate a i.q. vacillo, hæsito b fere i.q. versor, exsisto c i.q.sollicitor, angor
*fluctus, -us 1 proprie i.q. unda 2 translate i.q. perturbatio, tempestas
fluentum, -i i.q. 1 i.q. unda 2 i.q. flumen
fluidus, -a, -um 1 proprie a i.q. liquidus, fluens b i.q. umidus 2 translate de ætate i.q. labens, fluens
fluito, -avi de capillis i.q. laxe defluo
flumen, -inis i.q. amnis, fluvius 1 nude 2 additur nomen fluminis
fluo, -xi, -xum, -ere 1 proprie de liquore i.q. mano 2 de re incorporea a fer i.q venio, eo b de tempore i.q. prætereo, labor; Gertz M : in bivio fluere = vacillare
   fluxus, -a, -um de re incorporea 1 i.q. instabilis 2 i.q. remissus, mollis;fluxus morbi Gertz S 330, 20
fluvialis, -e i.q. ad fluvium pertinens
fluvius, -i i.q. flumen, amnis 1 nude 2 accedit nomen fluminis eodem casu
fluxus, -us de tempore labente
foculus, - i.q. focus, locus ignis 2 de ipso igni
focus, -i 1 de loco ignis in tecto facti 2 metonymice fere i.q. domus 3 de rogo 4 de ipso igni
fodico, -avi i.q. eruo, fodio
fodio, -di, -ssum, -dere 1 strictius de vertenda terra i.q. perfodio 2 latius i.q. pungo, transfigo
foedero, -avi i.q. consocio
foeditas, -tis i.q. turpitudo, dedecus
foedo, -avi 1 i.q. deformo, maculo, inquino b in imagine 2 translate i.q. dehonesto, infamia vel probro afficio
foedus, -a, -um 1 spectat ad sensum i.q. deformis, atrox, tæter a nude b c.abl. 2 spectat ad famam, mores i.q. inhonestus, turpis a de homine ; accedit abl. :106, 21 b de re; nota foedum puto c. inf.
   foede i.q. turpiter
foedus, -eris 1 i.q. pactio, societas a publica b privata (de amicitia, matrimonio sim. 2 fere i.q. indutiæ
foetidus, -a, -um i. qui male olet
foetor, -is i.q. malus odor
folium, -i de fronde arboris
folliculus, -i i.q. parvus follis, sacculus 1 generatim 2 speciatim in arte æraria
follis, -is i.q. saccus
fomentum, -i de actione fovendi sive cura a de curatione calore effecta b i.q. medicamentum, remedium c i.q.adiumentum 2 de nutrimento ignis(= fomes) sive esca a proprie b translate fere i.q. causa ; Gertz M = incitatio/stimulatio
fons, -tis i. caput aquæ e terra erumpentis 1 proprie 2 in imagine ;fons sacer : Døbefond/Taufstein Gertz S 237, b : = puteus ibidem 118, 25
for, -fatus sum, -fari i.q. dico, loquor, verba profero;Georges: praecipue actio deorum, oraculorum, prophetarum, ut vates et augures sunt; Gertz M fari passive I, 480, v.4
foramen, -inis i. locus ubi res perforata vel perrupta est, caverna, rima
foras i.q. e domo
forceps, -ipis f. i. instrumentum fabri ad ferrum candens capiendum
® forefacere = forisfacere = iniuriam facere
forensis, -e i. ad forum vel emporium pertinens (de eo qui de foro venit vel inforo mercatur
forinsecus i.q. extrinsecus
foris 1 extra fores, domum, specu sim. 2 extra urbem, castra 3 extra patriam
*fores, -ium i.q. ianua sive porta conclavis, domus, ecclesiæ sim.
forma, -æ I de figura et specie A de figura externa 1 generatim certis lineis circumscripta 2 speciatim de corpore humano a de corporis habitu, specie, statura (nonnulla ad b trahi possunt) b de forma concinna i.q. pulchritudo c i.q. vultus, facies B de figura interna II de re formata A generatim i.q. figura B speciatim 1 de conceptis verbis, formula 2 de privilegio, consuetudine; Gertz M: forma = modus; genus;regula Cf formula
® forma 2 Gertz S 356, 16 : = teutonice: Betpult confer (Georges) formam calcei (Schuhleisten) > forma (pulpiti) vide pulpitum)
formidabilis, -e i. qui timetur, terribilis
formido, -inis i.q. timor, horror 1 c.gen.subi. 2 c gen.obi. 3 c.gen. rei timorem facientis 4 nude
formido, -avi i.q. timeo, horreo, vereor 1 c.obi. 2 c.inf.(362, 26 fere i.q. fastidio) 3 c.acc. c.inf. (omissa copula)
formidolosus, -a, -um de eo qui timorem inicit, terribilis 1 c.dat. 2 sine dat.
formo, -avi 1 i.q. in formam quandam redigo 2 i.q. formando fingo, facio
formula, -æ 1 i.q. modus, ratio 2 i.q. concepta verba, præscriptum a generatim 2 speciatim in re iudiciaria 3 i.q. sigillum
fornax, -cis i. caminus quo panis torretur, furnus ; vide calefactorium et stuba
*fors, -tis 1 nom. i.q.casus, fortuna 2 abl. a i.q. casu, fortuito b i.q. fortasse, forsitan
forsan i.q. forsitan
® fortalicium = munimentum, locus munitus
fortasse i.q. forsitan, forte
fortassis i.q forsitan
*fortis, -e 1 i.q. robustus, validus A adi. B subst. m. plur.II i.q. firmus, munitus III i.q. audax (non solum ad corporis vires spectat A adi. B subst. 1 m. plur. 2 n. plur. (i.q. fortia facta) 4 de tolerando i.q. patiens
*fortiter i.q. valide, vehementer 2 i.q. animose, audacter
fortitudo, -inis 1 de vi corporali i.q. robur, vigor 2 de vi animi a i.q. audacia, animositas, virtus b fere i.q.constantia, patientia; Gertz M = firmitas
fortuitus, -a, -um 1 adi. i.q. incertus, fortunæ vicissitudini debitus a de rebus incorporeis b de re corporea 2 subst. n. i.q. casus, fors
   fortuito i.q. casu, forte; Gertz S 307, 20 fortuitu
*fortuna, -æ 1 i.q. casus, sors Gertz M fortunam belli gerere 2 in bonam partem i.q. felicitas, res secundæ 3 i.q. condicio, dignitas, status 4 interdum de mala fortuna fere i.q. infelicitas, res adversæ
fortunatus, -a, -um i.q. felix
forum, -i 1 de loco conventus vel de contione 2 de iudicio
fori, -orum i foramina remorum in summis lateribus navigii
fossa, -æ i. locus ubi terra effossa est 1 de scrobe 2 de fossa in longum ducta a ad muniendum b i.q. canalis
® fosso intensive (< fodio) (avi)-atum-are, fossatum n.et fossatus, -i m = fossa Georges
fossor, -is i.q. qui terram effodit
® fossorium = ligo, -onis Gertz S 434, 6
fovea, -æ i. locus ubi terra effossa est, scrobis
foveo, -vi, -tum, -vere 1 proprie (sæpius c.abl.) a i.q. curo, delecto b i.q. nutrio, alo, servo c i.q. servo 2 translate i.q. adiuvo, colo, faveo (sæpe c.abl.) de hominibus et rebus
fractio, -nis 1 de actione frangendi a c.gen.obi. b nude 2 de actione effodiendi tumuli 3 de naufragio
fragilis, -e 1 proprie i.q. qui facile frangitur 2 translate i.q. debilis, infirmus, incertus
fragilitas, -tis proprie de condicione rei quæ facile frangitur
® fraglantia vide fragrantia
fragmen, -inis i.q.fragmentum, particula
fragmentum, -i 1 i.q. res fracta, frustum, particula 2 i.q. actio frangendi
fragor, -is de magno sono i.q. strepitus, fremitus 1 c.gen. 2 nude; Gertz M: sonus lignorum cadentium qui munimento erant
fragosus, -a, -um i. fragore, strepitu plenus
fragrantia, -æ i.q. odor bonus, suavis
framea, -æ 1 i.q. hasta 2 i.q. ensis, gladius
frango, -fregi, -fractum, -frangere 1 proprie i.q. in partes comminuo, rumpo 2 translate a fere i.q. interrumpo (de sonitu modo fortiore, modo remissiore) b i.q. debilito, deprimo, domo (hic illic c. abl.)
   fractus, -a, -um translate i.q. incertus
*frater nusquam in allocutione clerici, semper de homine qui parentes cum aliquo communicat, de germano
fraternitas, -tis i.q. fratrum inter se coniunctio
*fraternus, -a, -um i.quod ad fratrem pertinet 1 pro gen.poss. vel subi. 2 pro gen.obi.
   fraterne i.q. cum amore fraterno
® fratricida = qui fratrem occidit ;fratricidium = caedes fratris
fratruêlis, -is m. i filius fratris
fraudo, -avi 1.q. decipio, fallo a c.acc. b c.acc. et abl. 2 i.q. privo, spolio dolo malo (passive, fraudatore non indicato, sæpe fere i.q. careo, renuntio)
fraudulentus, -a, -um i.q. dolosus, perfidus
   fraudulenter i.q. cum fraude, dolose, perfide
*fraus, -dis, gen.plur.fraudum/fraudium 1 i.q. damnum 2 i.q. dolus, fallacia, insidiæ
fremebundus, -a, -um i.q. furibundus de eo qui fremit
fremitus, -us I de hominum clamore tumultuoso 2 de furore
fremo, -ui, -ere i.q. clamo, strepo
frenatus, -a, -um i.q. freno instructus
® freneticus = insanus
frenum, -i (plur. i 114, 12 a 226, 22) 1 proprie de instrumento quo ora equorum gubernantur a strictius b latius i.q. habenæ 2 in imagine vel translate de quolibet impedimento
frequens, -tis 1 de numero, copia a: i.q.creber, multus, numerosus b i.q. plenus, uber (c. abl. copiæ) 2 de actione iterata i.q. assiduus, creber
   frequenter i.q. sæpe
frequentatio, -nis i.q. frequens
frequentia, -æ 1 hominum i.q. celebritas, conventus magnus, tam ad multitudinem quam ad actionem conveniendi spectat (sæpe c. gen.) a generatim b speciatim de conventu solemni 2 bestiarum i.q. multitudo 3 rerum corporalium i.q. multitudo
frequento, -avi 1 de homine i.q. utor, visito 2 de re a i.q. sæpe exsequor b celebrem, communem reddo
fretum, -i 1 strictius i.q. angustiæ maris a nude b accedit nomen proprium (fretum Noricum 6, 13 pars maris quæ hodie Skagerak vocatur) 2 latius vanescente sensu angustiarum i.q. mare a nude b accedit nomen proprium 3 i.q. aqua (maris)
*fretus, -a, -um i.q. confisus, fidens
frico, -ui, -atum, -are i.q. tero; Gertz M II, 475, 13 terga fricabant = fugiebant RH
frigens, -tis i.q. frigidus
frigescens, -tis in imagine fere i.q. languidus
frigidus, , -a, -um i.q. algidus, non calidus
frigus, -oris i.q. algor, status frigendi 1 proprie a aeris vel corporis (propter aerem frigentis) b corporis ex senio frigentis 2 translate fere i.q. languor 3 i.q. glacies
® frivola = nugæ superstitiosæ Gertz S 201, 24
frixorium, -i i. calefactorium, vas quo frigitur
frondens, -tis i.q. frondem habens, viridis
frondosus, -a, -um i.q. fronde plenus
frons, -dis nonnisi plur. de foliis vel ramis frondosis arborum
frons, -tis 1 animantium a strictius de superioris oris parte b metonymice de anteriore capitis parte de ore, de facie 2 aciei (ea pars quæ hostibus obiecta est) a i.q. primus ordo b i.q. latus hostibus oppositum; Gertz S 122, 22 = impudentia
fructifico, -avi i.q. fructum fero; Gertz S 193, 12 = alere (translate)
fructus, -us 1 de frugibus a proprie b in imagine 2 de lucro, quæstu, commodo
® frugalis = moderatus RH ( Gertz errat 329, 29)
frugalitas, -tis i.q. abstinentia, temperantia 1 generatim 2 speciatim de ieiunio
® fruges = fertilitas Gertz S 98, 12
® frugi nullius frugi / nullius frugis = inutilis sive iners Gertz S 234, b, 1
frumentum de frugibus quæ aristis continentur
fruor, -fructus sum, -frui 1 i.q. delector, gaudeo, utor a c.abl. b gerund. c.obi. c: abs. 2 i.q. potior
frustatim i.q. in complures partes
*frustra 1 i.q. sine effectu, eventu, in vanum a adverbialiter b prædicative 2 i.q. iniuria, sine causa, temere
frustratio, -nis i.q. actio frustrandi, interrumpendi 2 i.q.incommodum, infortunium
® frustratorie = in vanum
frustror, -atus sum, -ari 1 i.q. decipio, fallo 2 i.q. casso, debilito, irrito 3 i.q. eludo, detineo 4 i.q. effugio, evado
® frustulum > frustula = sarmenta arida Gertz S 79, 8 RH
frustum, -i i.q. particula 1 generatim 2 speciatim de esca
frutices, -icum de gignentibus minoribus
frux, -gis f. de frumento
frugi i.q abstinens, sobrius
fucatus, -a, -um i.q. ornatus
fucosus, -a, -um nonisi translate de rebus incorporeis i.q. falsus, mendax, vanus
*fuga, -æ 1 proprie a de actione eius qui metu perculsus prælium fugit, relinquit b i.q. discessus ex patria, exsilium 2 de ipsis fugientibus
‡fugatio, -nis i.q. actio fugandi, expulsio
fugax, -cis i.q. pronus ad fugiendum a de ignavia b de inconstantia 2 i.q. fugiens 3 i.q. abhorrens, timens (c.gen.)
‡ fugibundus, -a, -um i.q. fugiens
*fugio, -i, -iturus, -ere I intr. A proprie i.q. metu impulsus locum celeriter relinquo 1 generatim 2 speciatim in bello, prælio, quolibet certamine B translate i.q. removeor, abeo, evanesco II trans.: A proprie 1 generatim i.q. derelinquo, desero 2 speciatim i.q. in prælio evito, effugio B translate i.q. caveo, horreo, sperno
fugitivus, -a, -um i.q discedens, profugus 1 de servo 2 de classe
fugito, -avi i.q. fugio, certamine abscedo
fugo, -avi 1 proprie a strictius i.q. propello (in certamine, e regno etc.) b latius i.q. removeo 2 translate i.q. tollo, demo
fulcimen, -inis i.q. adminiculum, res qua nititur aliquis
fulcio, -si, -tum, -cire 1 proprie i.q. cadentem sustento 2 translate i.q. firmo, adiuvo
   fultus, -a, -um 1 proprie sustentatus 2 translate adiutus
fulcrum, -i i.q. lectus 1 generatim 2 metonymice fere i.q. coniugium
fulgeo, -si, -gere translate i.q. excello, floreo
   fulgens, -tis 1 proprie i.q. lucidus, splendidus 2 translate i.q. clarus, egregius
fulgidus, -a, -um 1 proprie i.q. lucidus, nitidus 2 translate i.q. clarus excellens
fulgor, -is 1 proprie i.q.splendor, nitor, lux 2 in imagine et translate i.q. claritas, gloria
fuligo, -inis f. de fumi particulis densis, quæ parieti sim. adhærent
fulmen, -inis i.q. flamma quæ de cælo venit a proprie b in imagine 2 translate fere i.q. ictus perniciosus
® fulminare = ut fulmen sententiam dicere
® fulvus = subruber de auro = aurum
fumidus, -a, -um 1 i.q. fumi plenus 2 i.q. fumum emittens 3 i.q. fumo tostus
fumigans, -tis i. qui vaporem emittit; Gertz M :fumigare
fumigium, -i i.q. fumus
® fumivomus = qui fumum evomit
fumo, -avi i.q. fumum emitto
fumus, -i de vapore ; fumus de igne, vapor de aqua RH
functio, -nis i.q. administratio officii, negotium 1 c.adi. 2 c.gen.obi.
funda, -æ1 i. genus armaturæ quo lapides iaciuntur 2 per imaginem de glaciei voragine
® fundamentalis (lapis) = lapis primarius aedificii > translate de religione
® fundamen = fundamentum
fundamentum, -i 1 proprie i.q. ima atque firmissima pars, basis a ædificii b pontis 2 translate fere i.q. initium, principium
® fundator = 1 qui urbem etc. fundat, 2 qui lapides iacit
® fundaticius, -a, -um Gertz M :litterae fundaticiae = litterae conditoris
fundatio, -nis i.q. actio fundandi (urbem); Gertz M = confirmatio RH
funditor, -is de milite qui fundis lapides sim.iacit, etiam fundator
funditus 1 proprie i.q. a fundamento, in ima parte 2 translate i.q. omnino, penitus, plane
fundo, -avi translate i.q. condo, instituo; Gertz M proprie: ecclesiam fundare
fundo, -di, -sum, -ndere 1 proprie de re liquida a i.q. effundo b i.q. aspergo, madefacio c i.q. liquefacio 2 translate de rebus non liquidis a i.q. proicio, sterno b fere i.q. do, impendo c i.q. pono, colloco d i.q. disseco, scindo e i.q. emitto f i.q. fugo, prosterno, vinco g reflexive de tempore i.q. decurro, labor, fluo
fundus, -i 1 fere i.q. humus, terra 2 de loco ædificii i.q. area, fundamentum, Gertz M = solum (fere i.q. domus 295, 9); Gertz M :fundus = ager; t.t.iuris: quod numquam abalienari potest, nihilo minus ut beneficium assignari debet; beneficium vide; ager ecclesiasticus e.g.sempiternus est > feudum quod vide
funebris, -e 1 i.qui ad funus, exsequias, mortem pertinet 2 i. qui mortem affert, perniciosus
funero, -avi i.q. sepelio, humo
funestus, -a, -um i. qui ad cadavera pertinet 2 i.qui mortem affert 3 fere i.q. crudelis, perniciosus
fungor, -ctus sum, -gi 1 actione exsequendi, gerendi a generatim b speciatim additur vocabulo fati 2 de actione fruendi 3 de actione potiendi; Gertz M : fungor nomine = mihi est nomen
fungus, -i. nomen herbæ tumidæ 1 comeditur 2 ignem nutrit
funiculus, -i i.q. funis; Gertz M = vinculum
funis, -is i.q. lorum, restis, tenaculum
*funus, -eris n. 1 i.q. deductio, elatio mortui 66, 37 69, 25 regium 2 metonymice i.q. corpus mortuum, cadaver 3 i.q. mors, obitus
fur, -is i. qui clam aliena aufert
‡ furcatus, -a, -um i. in duas partes discedens 47, 5 Sueno bifurcatus
furens, -tis proprie de animantibus a strictius i.q. amens, insanus b latius i.q. acer, ardens, sævus speciatim libidine ardens 2 in imagine de mari i.q. agitatus, turbulentus
® furfureus < furfur frumenti Gertz S 314, 14 panis furfureus = paleam continens RH
furia, -æ nonnisi plur. i.q. insania, dementia 2 i.q. rabies, furor
furialis, -e i.quod ad furiam pertinet (in imagine)
*furor, - is 1 proprie de hominibus a i.q. dementia, insania b i.q. audacia, ferocia, rabies 2 in imagine de ventis
furor, -atus sum, -ari i.q. abscondo, abstergeo
furtim i.q. clam, latenter, occulte
furtivus, -a, -um 1 i.q. furto ablatus 2 i.q. clandestinus, occultus, secretus.
   furtive i.q. clam
furtum, -i i.q. actio res alienas clam auferendi (sæpe opponitur rapina)
furvus, -a, -um i.q. niger
fusco, -avi translate i.q. commaculo, obscuro
fuscus, -a, -um i.q. niger (in cognomine)216, 5
® fusilis (< fundo) Gertz M : leones auro fusiles = qui ex auro fusi sunt
fustis, -is 1 generatim i.q. baculus, stipes 2 speciatim de soleis ligneis 275, 23 (`renne skiith´)

G
® garcio, -onis = famulus, puer
galea, -æ i. armatura capitis (syn. cassis)
gallus, -i nomen animalis domestici ; in nomine herbæ 79, 31
garrio, -ire i. vocem male sonantem mitto
garrulus, -a, -um de eo qui garrit
gaudeo, -visus sum, -udere i.q. iucunde afficitur, lætor 1 abs. 2 c.abl. (hic illic vergit in notionem fruendi 3 c. acc. (et inf.) 4 c. inf. 5 sequitur quod; gaudenter tarde: = laete
gaudium, -i i. iucundus animi affectus 1 nude 2 c. gen. 3 c. adi.
gaza, -æ f. i.q. divitiæ, opes, thesaurus
gelatus, -a, -um de rebus frigore in glaciem vel rigorem conversis
gelidus, -a, -um i.q. frigidus (vox a gelu tracta)
gelu n. (nonnisi nom. et abl. legitur i.q.) frigus quod aquam in glaciem convertit
gemibundus, -a, -um i.q. qui gemit, lamentat
gemellus, -a, -um ponitur pro numerali 1 c. plur. 2 c. sing.225, 10 fuste gemello (i.duobus fustibus)
geminus, -a, -um 1 i.q. duplex 2 i.q. e duobus consistens 3 ponitur pro numerali a c. plur. b c.sing. 4 i.q. uterque; Gertz S 233, 9 gemina caritas = (dei et propinqui), gemina scientia = duplex scientia: Albertus Magnus: Super Dionysium. De divinis nominibus p. 105 ((una) subiacet rationi, (altera) ad (quam) non attingit ratio.
gemitus, -us i. actio gemendi vel lamentandi
gemma, -æ i. lapillus pretiosus et fulgens
gemo, -ui, -itum, -ere i. lamentando dico, queror
gena, -æ i. pars faciei inter aures et os
® genealogia = origo gentis conscriptus
gener, -i 1 i.q. filiæ maritus a nude b c.gen. 2 i.q. sororis maritus; Gertz M = uxoris frater; = socer I, 122, 9
generalis, -e i.q. ad omnes spectans, publicus 2 i.q. totius ecclesiæ de generali conventu 443, 11
generatio, -nis actio generandi a de patre b de matre 2 i.q. origo
genero, -avi 1 proprie de actione procreandi (de patre) 2 translate i.q. efficio
generosus, -a, -um 1 i.q. præclari generis vel originis 2 i.q. nobilis
genetrix, -cis i.q. mater, de femina quæ genuit
genialis, -e nonnisi cum vocabulo tori de lecto coniugum
® geniculare /geniculari (< genu) Gertz M sese alicuius pedibus geniculari = se advolvere
genitalis, -e 1 adi.i.q. ad generandum pertinens 2 subst. n. plur. de partibus quæ ad generandum pertinent
genitor, -is i.q. pater
genius, -i de bona indole
*gens, -tis f.1 de iis qui artiore necessitatis vinculo coniuncti sunt 2 de populo qui certos fines inhabitat (spectat cum ad totam terram tum ad provincias; de provinciis Estiæ 227, 28 a additur nomen populi per gen. b additur nomen populi per adi. c abs. 3 de hominibus in universum 4 de aulicis5 de paganis, ethnicis, gentilibus
® gentilitas = gens superstitiosa
genua, -um n. i. pars corporis inter femora et crura
® genuflexio = genua flexa ad supplicationem faciendam
® genuinus 1 (< genae) a: quod ad genas pertinet b: genuinus m. (sc.dens);proverbium: genuïnum in aliquo frangere = aliquem maledico dente carpere 2 (< geno = gigno) Cic.: genuinae domesticaeque virtutes ; translate : = verus, non depravatus
*genus, -eris I spectat ad originem A hominum 1 generatim 2 in bonam partem fere i.q. nobilitas3 in malam partem 4 de ipsis hominibus sim. certæ originis B bestiarum C gignentium II spectat ad similitudinem A hominum 1 c.gen. 2 nude B rerum 1 c. gen. 2 nude
germanus 1 m. frater 2 germana f. i.q.soror
germen, -inis i.q. suboles; Gertz S 104, 1 germina = herbæ
® germinare = producere Gertz M vites fructiferae vinum iustitiae germinantes
gero, -ssi, -stum, -rere I i.q. fero, porto, habeo(inest vis sustinendi) A prævalet notio portandi 1 res corporeas 2 partes corporis B prævalet notio habendi 1 speciatim affectus aliasque res ad mentem pertinentes 2 generatim II de notione aliquid agendi aut faciendi A i.q. ago vel facio, exerceo, exsequor 1 sensu laxiore a pro obi. pron. sive adi.neutrum b pro obi. subst. 2 sensu strictiore a in vita privata; Gertz M de infirmis et pauperibus curam gerere b in vita publica 3 transit in certas verbi agendi locutiones a varias partes 153, 16 prædonem b temporis spatium c sacra (fere i.q. celebro) 4 structuræ certæ a morem 504, 40 sacris b bellum, proelium, pugnam, fugam etc. Gertz M plagam/ conflictum gerere c rem d militiam f operam ; Gertz M fortunam belli gerere B i.q. dirigo vel guberno III reflexive A accedit ita et sim.; Gertz M se gerere pro episcopo/abbate = se simulare aliquem B accedunt adverbia C 1 abl. ponitur modum indicans 2 acc. additur
® gesta saepe pro res gesta Gertz S passim
gerulus, -a, -um de eo qui gerit vel portat 1 adi. (c. gen. obi.) 2 subst. m. a c.gen. b nude
gestabilis, -e de honore qui geri potest(cum negatione)
gestamen, -inis 1 de quolibet onere (de conto malefico qui lingua nostra vocatur `nidstang´) 2 de diversis armis ; (gestatorius, -a, -um = quocum aliquid gestare potes RH)
gesticulor, -atus sum, -ari de tibicine qui arte agit, gestus facit
gestio, -nis i.q. actio gerendi, administratio
gestio, -vi, -tum, -re 1 proprie i.q. lætos gestus facio, exsulto 2 translate i.q. vehementer cupio
gesto, -avi i.q. fero, porto A rem corpoream 1 generatim 2 speciatim a vestem et sim. i.q. induor b partem corporis i.q. habeo B incorporea (508, 38 de epistula i.q. contineo) II i.q. cicumveho III in imagine i.q. dirigo IV translate i.q. in animo gero
gestus, -us i.q. motio(corporis eiusque partium); = se gerendi modus GertzS 90, 9
gibbus, -i i.q.tuber in tergo
giganteus, -a, -um i.q. ad gigantes pertinet 1 pro gen. subi. 2 pro gen obi.
gigas, -ntis m. 1 stricte de animalibus monstruosis mythicis, lingua nostra `jætte´ 2 latius de viro magnitudinis inusitatæ
gigno, -genui, -genitum, -gignere 1 proprie de homine, bestia sim. i.q. pario, procreo a active b passive c. abl. 2 translate de re i.q.profero
® girare vide gyrare
   genitus, -i m. i.q. filius
glacialis, -e i.q. ex glacie constat (adi. pro gen.subi.
glacies, -i f. i.q. aqua gelata
gladiator, -is 1 i.q.pugnator, monomachia dimicans 2 i.q. qui gladio uti docet, lanista
gladiatorius, -a, -um i.q. ad gladiatorem sive pugnatorem pertinet
*gladius, -i 1 i.q. ensis 2 de hasta amentata; Gertz M I, 17, 6 in ore gladii (2.Buch Mose, 17, 13) acuto gladio
glæba, -æ f. 1 strictius de compacta terræ massa, de cæspite 2 latius a i.q. humus, solum b i.q. ager, campus
glans, -dis de fruge quercus vel fagi
® gleba sc terrae = cadaveris Gertz S 89, 7
glisco, -ere i.q. vehementer cupio (notio vergentis latinitatis 171, 11) Gertz M passive: deteriorem fieri
globus, -i m. 1 strictius i.q. massa compacta 2 latius i.q. multitudo, caterva a de exercitu b de classe
glomero, -avi i.q. congrego, coniungo (c. dat.)
*gloria, -æ 1 i.q. claritas, bona fama, laus a nude b c.adi. 2 i. hymnus qui incipit `Gloria in excelsis Deo, pars missæ post Kyrie
gloriatio, -nis i actio gloriandi, prædicandi
® glorificare = (ex)ornare; (col)laudare Gertz M
glorior, -atus sum, -ari i.q. laudem, honorem mihi paro, me ostento 1 c. abl. 2 c. de 3 c. acc.c. inf.
gloriosus, -a, -um 1 i.q. honore, laude plenus, præclarus 2 i.q. qui laudat, glorificat deum, pius
   gloriose i.q. cum gloria, honore
glutinum, -i n. i. materia lenta vi compaginandi prædita
® glut(t)o, -onis = luxuria diffluens
gnarus, -a, -um i.q. peritus 1 c.gen.obi. 2 c.abl. 3 abs.
gnata, -æ f. i.q. i.q. filia
gnaviter i.q. industrie, Gertz S studiose
gracilis, -e i.q. tenuis
gradatim i.q.paulatim
gradior, -gressus sum, -gradi i.q. incedo 1 proprie 2 in imagine
gradus, -us 1 i.q. actio gradiendi, gressus a proprie b in imagine 2 i.q. pars scalarum qua ascendimus a proprie b in imagine 3 i.q. linea, ordo, aciei 4 status, locus a speciatim de honoribus (cum de aliis tum de ordine clerici) b generatim de qualibet condicione 5 i.q. occasio, casus a c.gen.b nude
gramen, -inis de coma viridi camporum 2 i.q. herba
grammaticus, -a, -um i.q. ad iuncturam verborum vel litteras pertinens ; Gertz M litterarum peritus
grandævus, -a, -um 1 i.q. ætate provectus 2 i.q. adultus, virilis
grandiloquus, -a, -um i.q. superbus, tumidis
grandis, -e i.q. magnus 1 de corporalibus 2 de incorporalibus
granditas, -tis i.q. magnitudo 1 de corpore animantium eiusve partibus 2 de aliis rebus corporalibus
grando, -inis f. 1 proprie i.q. gutta aquæ in aere congelata(collective) 2 in imagine i.q. multitudo
® grangia = praedium monasterii
granum, -i i. fructus frumenti
grassor, -atus sum, -ari i.q. sævio 1 de hominibus(accedit in c. acc.) 2 de malis, morbis, vitiis sim. a accedit in c. acc. b abs.
grates f. [nonnisi acc. plur.] i.q. gratiæ
® gratanter = grato animo Gertz S app.3, 3
*gratia f. I de oblatione favoris A in universum 1 c.gen. a eius qui favorem, beneficium sim. exhibet b rei oblatæ 2 nude B in retributione C de favore mutuo II de condicione eius cui favetur fere i.q. pulchritudo 193, 39 III abl. postponitur i.q. propter A c, gen.ger. B c.gen. sine ger. Gertz M tempus gratiæ = tempus post Chr.natum
® gratiose = benevole
   gratis i.q. sine pretio, ultro, = gratiis Gertz S
gratuitus, -a, -um i.q. libero arbitrio factus, voluntarius
gratulatio, -nis 1 i.q. actio gratiam habendi, gratia 2 i.q. salutatio 3 i.q. gaudium
gratulor, -atus sum, -ari 1 i.q. gratias ago, rependo 2 i.q. gaudeo, lætor (supplendum `sibi´) a c.dat. b c.abl. c c.acc.(c. inf.) d additur quod c. coni.
   gratulanter i.q. libenter, cum gaudeo
gratus, -a, -um 1 i.q. gratiam habens 2 fere i.q. lætus 3 i.q. acceptus, carus, iucundus a c.dat. b sine dat.
   grate i.q. libenter, cum gaudio
gravamen, -inis i.q. molestia (c.adi. pro gen.obi.) Gertz M = onus
gravedo, -inis f. i.q. hebetudo; Gertz S 86, 17 = onus
*gravis, -e I proprie A i.q. ponderosus B i.q. aliqua re gravatus II translate A de hominibus 1 i.q. audax, atrox, durus 2 i.q. cura affectus B de rebus 1 i.q. magni momenti, efficax, magnus; nota de somno i.q. profundus 125, 15 2 in malam partem i.q. acerbus, asper, durus, vehemens a generatim b speciatim de valetudine
*graviter i.q. valde, multum, vehementer
gravitas, -tis 1 i.q. vis, auctoritas a c.gen. 2 i.q. severitas
gravo, -avi i.q. opprimo, vexo
gravor, -atus sum, -ari i.q. dubito, cunctor [re vera medial.pass. (gravo).RH]
gregarius, -a, -um de militibus nullo in honore constitutis
   gregatim i.q. catervatim
gremium, -ii 1 proprie de parte corporis a sensu strictiore b latiore sensu vel periphrastice 2 translate de interiore parte alicuius rei a generatim b speciatim i.q. solum
gressus, -us 1 i.q. actio gradiendi, passus 2 metonym. de pedibus 3 de temporis spatio
grex, -gis m. i.q. caterva, multitudo I bestiarum A c. gen. B nude II hominum A generatim 1 c.gen. 2 nude B speciatim 1 de comitatu regis (lingua nostra `hird´ syn. comitatus, familia) 2 de ecclsiæ fidelibus (quorum pastor episcopus est) syn. plebs 304, 34 526, 20
® griseus = canus color Gertz S 365, 9
® grossus 1 = crassus 2 = ficus RH
gubernaculum, -i 1 proprie de remo quo navis dirigitur 2 translate de administratione rerum publicarum
gubernator, -is 1 proprie de eo qui navis cursum dirigit 2 translate de rerum publicarum administratore
guberno, -avi 1 proprie i.q. navis cursum dirigo 2 translate i.q. rego; Gertz M cathedram gubernare = munus doctoris/magistri tenere
® guerra = bellum Gertz S 424, 15
gula, -æ 1 proprie de faucibus, fere i.q. collum 2 translate a de cibo per gulam transmisso b de aviditate cibi c de aviditate vini sim.
gulosus, -a, -um i.q. gulæ vel voracitati obnoxius, deditus
gummi indeclin. n. i.q. materia glutinosa certis arboribus emanans 116, 38
gurges, -itis m. 1 de ipsa voragine, vertice 2 de aquæ mole (cum de mari tum de flumine)
gusto, -avi 1 i.q. degusto, bibo 2 i.q. saporem alicuius rei percipio
gustus, -us 1 i.q. actio gustandi, saporem percipiendi 2 i.q. sapor
gutta, -æ i.q. stilla
   guttatim i. per guttas
guttur, -is n. i.q. collum, fauces
® gymnasium = scholae sacerdotales Gertz M
gymnicus, -a, -um i.q. gymnasticus, ludis partus
gyratio, -is i.q. motio circularis
gyro, -avi i.q. me in orbem verto
gyrus, -i m. i.q. ambitus, circulus

H
habena, -æ [semper pl., excepto 78, 35] 1 proprie de loris freno alligatis quibus equi reguntur 2 in imagine 270, 33; Gertz S 81, 15 vincula, impedimenta
*habeo, -ui, -itum, -ere I abs. II c.singulis obiectis A pro obi. corporalia 1 i.q. mihi est, possideo 2 i.q. contineo, capio (opp.respuo) 3 i.q. obtineo, nanciscor B pro obi. incorporalia 1 i.q. mihi est, præsto est 2 i.q. adhibeo, exerceo fere i.q. dego : 209, 9 3 i.q. facio, ago 4 i.q. efficio, affero, præbeo III cum duobus acc.(vel nom.) A i.q. utor 1 c.subst. 2 c.adi.3 c. part.perf. B i.q. duco, existimo, iudico 1 active 2 passive; variæ iuncturæ 1c. subst. a dat. b c.abl. c c.gen. 2 c.adv. 3 c.variis præp. 4 i.q. volo (pro fut.) 458, 39 referre 5 c.quæstione indirecta 6 c. rel.; Gertz S 334, 20 haberi in memoriam = esse in memoria; Gertz M habere + inf. = debere; habere in consvetudine = solere
habilis, -e i.q. aptus, idoneus 1 de hominibus 2 de rebus
   habiliter i.q. commode
habitabilis, -e i. habitatione aptus
habitaculum, -i n. i.q. sedes, domus
habitatio, -nis 1 i.q. actio habitandi 2 metonym. i.q. sedes, domicilium
habitator, -is i.q. incola
habito, -avi i.q. incolo 1 proprie a trans. b intr. 2 in imagine
*habitus, -us I proprie de specie et forma corporis humani II metonym. de vestibus; Gertz S 203, 5 habitus ordinis, religionis; habitus regularis, religiosus III translate A de condicione vel statu rerum (sæpe perphrastice) 2 nude B de dispositione animi 1 c.gen. 2 nude C de moribus
® habundare vide abundare Gertz S passim
hac in hanc partem (opp. illac)
hactenus 1 hucusque, adhuc, usque ad hoc tempus (in oratione obliqua e.g. 514, 9 2) 2 elliptice in initio sententiarum 64, 27 ; = antea, pridem Gertz S passim
hædinus, -a, -um i.q. ad hædum pertinens
hædus, -i i.q. parvulus caper
hæreo, -si, -sum, -rere 1 i.q. inhæreo a c.dat b sine dat. 2 i.q. cunctor, dubito
® haeresis f. = lat. secta Georges :haeresis Ariana;haereticus, -a, -um; haereticus m. (teutonice Ketzer
hæsitatio, -nis i.q. cunctatio, dubitatio
hæsito, -avi i.q. cunctor, dubito
halec, -is i. nomen piscis (lingua nostra `sild´) 491, 4
halitus, -us 1 i.q. anima, spiritus 2 i.q. odor
hamatus, -a, -um i.q. hamis præditus
hamus, -i 1 proprie i.q. uncus 2 translate de insidiis 3 in imagine
hara, -æ de porcorum stabulo
harundo, -inis f. i.q. canna, iuncus
haruspex, -icis i.q. divinus, præsagus
hasta, -æ i.q. instrumentum bellicum hostibus perfodiendis idoneum, hastile
hastatus, -a, -um i.q hasta præditus
hastile, -is n. i.q. hasta, iaculum
*haud fere i.q. non 1 c.adi. 2 c.adv. 3 c. verbis; Gertz S iuncturae: haud minime = valde, haud modo...immo =non modo non.... sed etiam
haudquaquam i.q. nequaquam, nullo modo
haurio, -si, -stum, -rire I prævalet notio sumendi A proprie 1 strictius i.q. rem liquidam absorbeo 2 latius i.q. aerem capio, traho B translate i.q. animo capio 1 i.q. percipio, sentio 2 i.q. audio, disco 3 i.q. agere, adhibere disco II prævalet notio consumendi A de corporalibus 1 i.q. percutio, vulnero 2 i.q. interficio 3 i.q. absumo, conficio B de tempore i.q. dego
® haustorium = teutonice die Pumpe ? < antlia, incerte. (< haurio, haustio (subst), haustor = is qui haurit, haustus = potio) Gertz S 402, 14
haustus, -us I i.q. actio sumendi, capiendi A proprie 1 strictius de re liquida i.q. actio bibendi 2 latius de aere B translate i.q.actio eius qui animo percipit 1 de institutione, doctrina 2 de affectu, sensu II i.q. actio vacuefaciendi
® hebdomada vide ebdomada
hebes, -tis 1 proprie i.q. retusus 2 translate i.q. languidus, segnis
hebesco, -ere i.q. cunctor, moror (in imagine proprie i.q. retusus fio 56, 2)
hebeto, -avi 1 proprie i.q. retusum facio 2 translate i.q. debilito, infirmo a generatim b speciatim de arte magica
hebetudo, -inis proprie i.q. status rei obtusæ 2 translate i.q. languor, torpor, segnities
hedera, -æ i. nomen herbæ semper virentis, muris adhærentis
herba, -æ de parvis gignentibus
herbosus, -a, -um i.q. herbis confectus, conditus
® herciscere (familiam) / erciscere = hereditatem dividere
hercule [deos obtestari RH]
hereditarius, -a, -um i.q. hereditate traditus a strictius b latius 2 i. in quo per ius heredis succeditur
hereditas, -tis 1 de successione in iura ac bona defuncti 2 de ipsis bonis hereditate acquisitis
® heremus = eremus quod vide
heres, -dis g.c. de eo qui succedit in iura ac bona defuncti 1 c.gen. a proprie b in imagine 2 nude
Georges : heres ex asse = heres omnium bonorum; ibidem : testamento fecit heredem filiam
® heresis = haeresis quod vide
® herilis (< ex heris = nobilibus) vide infra herus
® heros, -ois (< ante Homerum) translate : vir honestus; Gertz M heroes = principes ; etiam fortes milites
herus, -i m. de domino quem homagio astricti comites sequuntur
hesternus, -a, -um i.q ad diem priorem pertinet
hians, -tis 1 i.q.apertus 2 i.q. qui os aperit
hiatus, -us fere i.q. rima
hibernus, -a, -um 1 adi. i.q. ad hiemem pertinet 2 subst. n. pl.i.q. hiems
*hic, hæc hoc [gen. sing. huiusce abl.pl. hisci(ne)] pron. demonstr. primæ presonæ I solum ponitur A strictius 1 subst. a m. b n. 2 adi. B latiore sensu vi propria imminuta 1 i.q. is ;spectat ad sequentia 138, 31 a subst. b adi. 2 i.q. ille a in oratione obliqua b in oratione directa 3 i.q. iste (ad pron. tu spectat) 4 i.q. talis, tantus sim. (spectat ad antecedentia e. g. 53, 37 II respondet aliis pron. A is....hic 408, 25 B hic...hic C hic ....ille 1 hic respondet posteriori membro (a b--b a) 2 hic respondet priori membro (a b--a b) 3 i.q. alter...alter, alius...quidam D illi ...hic 1 hic posteriori membro respondet 2 i.q. alter...alter E hoc....quo F opponitur ceteris G ipse...hic
hic I de loco A proprie 1 i.q. hoc in loco a generatim b de loco narrationis 2 i.q. ibi B translate i.q. in hoc exemplo, in hac re opp. illic II de tempore i.q. hoc tempore, hac occasione, tunc
® hiemalis domus Gertz S 415, 11 = calefactorium, quod vide!
hiems, -is i. pars anni frigidissima inter autumnum et ver
® hilacer < vox contaminata e hilaris et alacer Gertz M II, 230, 7 nota
hilaris, -e i.q. lætus, serenus
   hilariter i.q. læte
hilaritas, -tis i.q, lætitia, serenitas 1 c.gen. 2 nude
hinc 1 i.q. ex hoc loco (vergit in notionem `hic´) a solum ponitur b hinc...inde c hinc inde i.q. utrimque 2 i.q. ex hac parte a hinc...inde; Gertz M hincinde = aliquando b hinc...hinc 3 i.q. ex hac causa, ex hac re 4 i.q. ex hoc tempore, deinde
hinnitus, -us i. vox equi
hirtus, -a, -um i. crine vel lana densus, horridus 1 adi. 2 subst. n.sg. 122, 20 (proverbaliter)
hirundo, -inis i. nomen avis
hiscens, -tis i.q. apertus, hians
hispidus, -a, -um i.q. hirtus, horridus
historia, -æ 1 i.q. relatio rerum gestarum 3, 6 2 fere i.q. res gestæ
historicus, -a, -um i.q. ad historiam pertinens, antiquus
histrio, -nis i.q. ioculator
hodie i.q. hoc die
hodieque i.q. hodie quoque, etiamnunc
® homagiari = (mil.) sacramentum dicere regi/duci
® homagium = hominium Gertz S 432, 5 teutonice Huldigung, Lehnseid, Mannschaft
® homelia (< homelîa (graece) Gertz S : colloquium) = oratio sacra
homicidium i.q. cædes hominis (lingua nostra `manddrab´)
® hominium = teutonice Ergebenheit, Lehnsdienst, Lehnseid, Lehnsmannschaft
*homo, -inis g.c. animal rationale 1 generatim 2 speciatim a de femina b de viro c de mago(vel deo) ; Gertz S homo dei de sancto, generis incerti d: de milite; Gertz M : homines regis/principis
homuncio, -nis m. i.q. parvus homo (sensu peiorativo);etiam homullulus, homullus, homunculus Georges
honestas, -tis i.q. dignitas, decor; Gertz M I, 297, 8 = fidelitas
honestus, -a, -um i.q. decorus, nobilis 1 adi. 2 subst. a m. pl. b n.sg. ; Gertz M honestus alicui : testimonium alicui dans
   honeste i.q. decore, nobiliter
*honos, -ris 1 sive de statui.q. dignitas, amplitudo sive de actione i.q. cultus, reverentia a generatim b speciatim de dignitate regia 2 de munere, officio a generatim b speciatim de episcopatu
honorabilis, -e i.qui honorem affert
   honorabiliter i.q. cum honore, reverentiâ
honoratio, -nis i.q. actio honorandi
honorificentia, -æ i.q. honor, reverentia
® honorificare = honore afficere aliquem
honorificus, -a, -um i. qui honorem affert
honoro, -avi i.q. honore afficio
   honoratus, -a, -um 1 i.q. honore affectus, illustris 2 i.qui honorem affert
   honorate i.q. cum honore, reverentia
® honustus = onustus quod vide
hora, -æ 1 strictius de vicesima quarta diei parte 2 latius i.q.tempus; Gertz S : horæ (canonicæ, diurnæ et nocturnæ) statuta diei et noctis tempora quibus divina celebrantur.
® hora = ora quod vide
® horalogium = horologium
horreo, -ui, -ere 1 i.q. tæter sum 2 i.q. reformido
   horrendus, -a, -um i.q. terribilis, tæter
   horrens, -tis i.q. tæter, atrox
horreum de ædificio in quo frumentum conditur
horribilis, -e i.q. timorem iniciens
horridus, -a, -um i.q. terribilis, tæter 1 adi. 2 subst. n. pl.
   horride i.q. terribiliter
horrificus, -a, -um i.q. horrorem faciens, terribilis
horrisonus, -a, -um i. qui terribiliter sonat
horror, -is 1 de specie, habitu a i.q. rigor b i.q.squalor, horrida species c i.q. acies 2 de sensu qui speciem horridam dat a i.q. terror, timor c.gen.obi. b fere i.q. dolor
hortamen, -inis i.q. actio hortandi
hortamentum i.q. actio hortandi
hortatio, -nis i.q. actio hortandi
hortator, -is i.qui hortatur 1 c.gen.obi.2 nude
® hortatorius = ut incitamentum vel adhortatio RH; hortatorie adv.
hortatus, -us m. i.actio hortandi
hortor, -atus sum, -ari i.q. concito, impello, moneo I pro subi. homo A c.acc.obi.1 sequitur inf. 2 sequitur ut 3 sequitur coni. 4 sequitur ad 5 pro obi. res appetita B sine acc. obi. 1 c. acc. c. inf.(hic illic copula omissa) 2 c.inf. 3 c. ut 4 c. coni. 5 abs. II pro subi res A c. inf.B abs.
hortulanus, -ii. qui hortum colit
hortus, -i i. locus inclusus, ubi flores crescunt;vide et ortus ubi alia nominantur
hospes, -itis 1 qui advenam aliquamdiu domo excipit a strictius b latius i.q. dominus domus, paterfamilias 2 i.q. advena, perigrinus qui domo alicuius aliquamdiu excipitur a generatim b speciatim de mercatoribus perigrinis
hospita, -æ i.quæ advenam excipit
hospitalis, -e i.q. benignus erga advenas; hospitale sc. edificium
   hospitaliter i.q. benigne erga advenas
hospitalitas, -tis i. benignitas qua advenæ excipiuntur
hospitium, -i 1 i.q. ius hospitum 2 i.q. actio hospites excipiendi, hospitalitas 3 i.q. ædificium vel conclave a proprie b in imagine c de quodam receptaculo loricarum
hostia, -æ animal dis immolandum;Georges: hostias immolare/mactare/caedere, hostiarum munera offerre (Gregor.Tur.)
hosticus, -a, -um i.q. ad hostem pertinet
hostilis, -e 1 de iis quæ ad hostem pertinent a de corporeis b de re incorporali (pro gen. subi vel poss.) 2 i.q. adversus, infestus, inimicus
   hostiliter i.q. hostili modo
hostilitas, -tis i.q. animus hostilis, inimicus
*hostis, -is g.c. 1 de adversario publico quocum bellum vel certamen est a nude iuncturæ iteratæ c.gen.b c.gen. c c. adi.vel pron. 2 i.q. inimicus a nude b c.gen.
® hostium lege: ostium
huc 1 proprie a i.q. in hunc locum b huc atque illuc (in hanc et illam partem) 2 translate a i.q. ad hunc (illum) gradum, modum, statum (accedit gen. part.) b i.q. ad hanc rem
hucusque i.q. usque ad hoc tempus
huiuscemodi 1 i.q. talis 2 i.q. hic
huiusmodi fere i.q. hic (variis casibus, sequuntur verba laudata)
humanitas, -tis 1 i.q. benignitas, favor, comitas erga homines a c.gen.subi. b sine gen. 2 i.q. gens, homines; humana Christi natura Gertz S 86, 18
humanitus adv. i.q ab hominibus
humanus, -a, -um 1 i.q. ad hominem pertinet a adi. b subst. n.pl. 2 i.q. benignus, comis
   humane i.q. benigne
humecto, -avi i.q. humidum facio 265, 24 solemnibus aquis (i. baptizo)
humefacio, -feci, -factum, -facere i.q. humidum facio
humerus, -i de parte corporis humani 1 proprie [semper fere i.q.scapulæ q. vide RH] 2 in imagine
humidus, -a, -um i.q. aqua perfusus
® humiliare =summisse se gerere Gertz S 122, 20
humilis, -e 1 proprie de campo qui non alte se extollit, demissus, devexus 2 translate a i.q.ignobilis, obscurus, tenuis b sensu Christiano i.q. submissus, supplex
   humiliter i.q. submisse.suppliciter
humilitas, -tis 1 proprie i.q. situs, devexus 2 translate a i.q. ignobilitas b i.q. demissio, modestia
humo, -avi i.q. sepelio, sepulcro condo
humor, -is i.q. liquor
humus, -i f. i.q. terra, solum
   humi i.q. in terra (ponitur etiam apud verba motionis, e.g. 187, 5)
   humo abl. i.q.ex terra
® hydropicus = qui morbum aquae intercutis habet Gertz S 243, 6
® hymenae(e)us 1 carmen nuptiale 2 pompa nuptiale 3 nuptiae 4 fecundatio
® hypocrita = assentor / simulator
hypogæum, -i n. i.q. locus subterraneus ; de sepulchro: 282, 27

I
iaceo, -ui, -ere 1 proprie a genratim i.q. humi porrectus sum, cubo b speciatim de mortuis ; de igni operto 54, 3 fere i.q. sum 395, 18 2 translate i.q. obtritus, abiectus sum
   iacens, -tis 1 i.q. infelix 2 i.q. torpens
iacio, -ieci, -iactum, -iacere I proprie A intr. i.q. per aerem mitto B trans. i.q. per aerem (aquam) mitto 2 speciatim a i.q. iaciendo facio b i.q. spargo c i.q. abicio II in imagine III translate 485, 22 voces
iactantia, -æ f. i.q. arrogantia, insolentia, ostentatio 1 c.gen.a rei b personæ 2 abs.
iactatio, -nis de fluctuatione et motibus maris
‡iactilis, -e i.q. iaci potest (de funditorum lapidibus379, 39 saxa)
iactito, -avi i.q. dictito, divulgo, glorior
iacto, -avi I proprie A abs. de motibus maris fluctuantis B trans. 1 de motibus maris 2 i.q. huc et illuc moveo 3 i.q. per aerem (aquam) mitto 4 i.q. moveo, dirigo 5 i.q. vi collico 6 i.q. abicio(cum contemptu)7 i.q. abicio, proicio II translate A i.q. vehementer commoveo B i.q. præcipito C i.q. vexando ago D i.q. dictito, glorior, præ me fero
iactura, -æ i.q. damnum, detrimentum 1 abs. 2 c.gen. a obi. b subi. c causæ
iactus, -us i.q. actio iaciendi I proprie A abs. B c.gen. 1 obi.2 subi.II translate 52, 2 vocis
iaculatio, -nis i.q. actio iaculandi, vi movendi
iaculor, -atus sum, -ari 1 i.q. tela, missilia iacio 2 i.q. iacio
iaculum, -i de hasta quam manus emittit 1 proprie a c.gen 2 per imaginem de esurie 37, 12 de morte : 224, 4 naturæ
iam I in enuntiato positivo A c.verbis 1 de tempore præsenti i.q. nunc a c. modis finitis b c.inf.2 de tempore futuro i.q. mox 3 de tempore prætertito a c.impf. b c. plusqpf. c c. perf. B c. part. C sine verbis iuncturæ iam pridem e.g. 42, 10 iam dudum 338, 22 iam iam 148, 14; Gertz M iamiam = nuper (c.fut. i.q. mox) II in enuntiato negativo A in exaggeratione (sequitur enunt.adversativum) B nec iam 138, 19 C iam nec 26, 12 D iam non 435, 36 E nihil iam 295, 25; iam = iam tum Gertz S 63, 13;iam iamque = mox, cito 69, 6
ianitor, -is de eo qui ianuam custodit
ianua, -æ proprie i.q. fores, valvæ 2 in imagine communionis vestræ
Ianuarius, -a, -um i. quod ad primum anni mentem pertinet
ibi 1 i.q. in eo loco 2 i.q. in eum locum
ibidem i.q. in eo(dem) loco
ico, -i, -tum, -ere 1 i.q. ferio, feriendo pulso 2 i.q. facio, pango
ictus, -us i.q.actio pulsandi, feriendi, vehemens motus 1 nude 2 c.gen.
idcirco i. ob eam causam 1 sequitur quod 2 sequitur ne 3 sequitur ut; Gertz S iccirco = idcirco
*idem, -eadem, - idem I proprie ad antecedentia spectat, aliquem(aliquid) a prædictis personis(rebus) non differre demonstrat, i.q. prædictus A de personis B de rebus 1 nude 2 c.gen.II prævalet notio identitatis A de hominibus (cum subst. tum adi.) B de rebus (cum subst. tum adi.) III vi propria omissa A i.q.is (variationis causa :290, 36 527, 18) B de nova qualitate actione passione substantivi iam descripti 1additur que 2 additur quoque
® idemptitas vide identitas
identidem i.q. rursus 2 i.q. semel atque iterum
identitas, -tis de eodem specierum statu, de speciebus congruentibus
ideo i.q. ob eam causam 1 spectat ad antecedentia (semper additur que) 2 spectat ad sequentia a sequitur quod b sequitur ut c sequitur quia(omisso verbo 286, 2) 3 spectat ad antecedentia et sequentia 433, 34 (sequitur ne)
® idolatra = idolatres, -ae m. idolorum venerator/cultor;Georges: etiam adi idolatris, -tris, subst. f.
® idolatrîa / ydolatrîa = superstitiones, cultus deorum fictorum
® idolon (ydolon) = lat. spectrum ; formaliter eidolum
® idioma etiam ydioma = lingua
idoneus, -a, -um de hominibus vel rebus ad aliquam rem utendis 1 c.dat. 2 nude i.q. bonus; Gertz M idoneus c. inf.
iecur v.iocur
® ieiunare in pane et aqua Gertz S 316, 14; Gertz M festum aliquod ieiunare = festum celebrare cibo abstinendo
ieiunium, -i 1 generatim de carnis abstinentia 2 speciatim de quadragesimali carnis abstinentia, quadragesima (t.t. ecclesiasticus)
ieiunus, -a, -um i.q. omni cibo privatus, esuriens
*igitur particula conclusiva 1 ad sensum a proprie concludit b sensu proprio omisso transitionem significat i.q. autem, enim 2 ad collationem a primo sententiæ loco b secundo loco
ignarus, -a, -um i. qui aliquid non scit, aliquem non novit 1 de homine A abs. i.q. inopinatus (active) b c.gen. obi. (imperitus rei equestris379, 37) c c.acc. c. inf. d c. quæstione indirecta 2 de terra a i.q. expers, liber b i.q. nescius 3 de nocte quæ facit ut ignoremus
ignavia, -æ i.q. timiditas (plerumque dimicantis) 1 c.gen. 2 sine gen.
ignavus, -a, -um 1 i.q. iners, segnis a de homine b de re incorporea fere i.q. inutilis 2 i.q. vilis, inglorius 3 i.q. timidus (plerumque in re militari) a adi. b subst.m.
   ignave i.q. stulte
igneus, -a, -um i.q. calens, candens
*ignis, -is [abl. et igni et igne traditur] I de elemento A spectat ad homines qui comburunt, coquunt, incendunt 1 proprie a sg. b pl. 2 in imagine 178, 11 B spectat ad naturam II metonymice de morbo qui ignis sacer dicitur i.q. ardor, æstus III translate de amore, libidine
ignobilis, -e i.q. vilis, humilis, vulgaris 1 de homine, spectat ad genus, condicionem 2 de re
ignominia, -æ i.q. dedecus, contumelia 1 c.gen. a de iis quibus contumelia exprobratur b de rebus contumeliam præbentibus 2 sine gen. a latius b strictius de pæna
ignominiosus, -a, -um i.q. inhonestus, turpis
   ignominiose i.q. inhoneste, turpiter
ignorantia, -æ i.q. inscientia, error 1 abs. a generatim b speciatim de errore pagano 2 c.gen.obi.
ignoro, -avi 1 i.q. nescio, non novi a abs. b c.acc. c c. acc. (c.inf.) d c. quæstione indirecta 2 i.q. nequeo, nolo
   ignoratus, -a, -um i.q. ignotus
ignosco, -vi, -tum, -scere i.q. veniam do, indulgeo 1 abs. 2 c.dat. a personæ b rei ; Gertz M ignoscere alicui aliquid
ignotus, -a, -um i.q. non notus, abditus 1 c.dat. 2 sine dat. a adi. b subst. n.pl.
ilex, -icis f. i nomen quercus 182, 8 [quercus ilex L (RH)]
® ilaritas > hilaritas
ilico v. illico
illabor, -psus sum, -bi 1 i.q. labendo incido, decido a abs. b c.dat. 2 i.q. influo (de humore)
illac i.q. in illam partem
illaqueo, -avi 1 proprie i.q. laqueo, circumdo, capio, irretio a pro obi. res irretita b pro obi. res laqueis facta 2 translate i.q. illicio
*ille, -a, -ud pron. quod ad remotiora spectat I vi propria nondum exstincta A i.q. iam descriptus, præfatus, talis (adiective) 1 generatim 2 speciatim a in malam partem b in bonam partem B spectat ad sequentia (cum subst. tum adi.) 1 sequitur enunt.rel. 2 sequitur cum 3 sequitur quod iuncturæ hic....ille spectat ad posterius membrorum antecedentium 18, 32 spectat ad prius antecedentium 64, 30 i.q. alius...alius(quidam)110, 1 ille ...hic spectat ad prius antecedentium 33, 31 spectat ad posterius duorum antecedentium 314, 33 de eodem 480, 31 iste...ille 113, 6 ille ...iste 193, 12 ipse....ille 118, 14 ille ...ipse 264, 24 II vi propria imminuta A i.q. is1 generatim 2 speciatim a in sermone, colloquio (tum ille`) b in anaphora B i.q. hic 59, 11 C abundat 57, 4
illecebra, -æ i.q. ars vel instrumentum illiciendi, deliciæ 1 c.gen.rei qua quis illicitur 2 sine gen. a adi. b sine adi.
® illecebrosus qui corruptor est Gertz S 89, 1
‡illectio, -nis i.q. actio illiciendi, promissio
illex, -icis i.q. falsus, fraudulentus
illibatus, -a, -um i.q. intactus, inviolatus
*illic 1 proprie i.q. in eo loco (antecedit ubi 238, 18) 2 sensu locali debilitato i.q. tum, in eo casu a: solum ponitur b opponitur hic 143, 22
® illicenciatus = sine ullo commeatu
illicio, -lexi, -lectum, -licere 1 pro obi. homo i.q. dolo, arte impello, incito 2 pro obi. res incorporea a i.q. dolose comparo b i.q. irretio
illicitus, -a, -um i. quod non licet 1 adi. 2 subst. n.pl.
illico i.q. statim, protinus
illido, -si, -sum, -dere i.q. impingo, violenter admoveo, vi appropinquo (pro obi.res, accedit dat.)
illinc i.q. ab eo loco
illino, -levi, -litum, -linere 1 proprie a i.q. materia lenta obduco b i.q. depingo c i.q. inscribo, insculpo 2 translate a i.q. afficio, compleo b i.q. indo
® illocalis = ad sepulturam non aptus Gertz S 190, 13
illuc i.q. ad eum locum, in eam partem
illucesco, -xi, -cescere fere i.q. venio (de die)
illudo, -si, -sum, -dere i.q. irrideo, ludibrio habeo
® illuminare aliquem = visum ei reddere Gertz S 21, 2, illumina faciem tuam super servum tuum = fac ut claritate splendeat Gertz S 338, 21 RH; Gertz M : = vera fide instruere
® illuminator qui libros picturis ornat
® illusiones = errores
® illustrare = laudibus ornare, vera fide instruere
illustratio, -nis i.q. glorificatio
illustrator, -is i. qui laude ornat, illustrem reddit (c.gen.obi.)
illustris, -e i.q. clarus, excellens, notus (de moribus 92, 32) hic illic de ordine e.g. 106, 5 I adi.A c.abl. B nude 1 de rebus 2 de hominibus a generatim b de rege regisque prosapia c de Saxoniæ duce (superl.vi propria imminuta 438, 19) [II deest RH]
   illustre i.q. cum honore
illustro, -avi i.q. honoro, orno, extollo 1 hominem 2 rem
illuvies, -i f. i.q. inundatio 2 i.q. sordes, limus a c.gen. b nude
imago, -inis f. I i.q simulacrum II i.q. forma, figura (hic illic de vana et fallace forma) A hominis B rerum corporalium C incorporalium 1 generatim 2 speciatim a in memoria b per somnum III i.q. similitudo, species fere i.q. exemplum, specimen, spectaculum 121, 25 : hanc ...-inem (huius rei similitudinem) IV i.q. titulus V de hominibus; Georges : gr.:eikôn = imago (teutonice: Abbild, Brustbild)
imbecillis, -e i.q. infirmus
imbecellitas, -tis 1 i.q. infirmitas, inopia a c.gen. b c. adi. 2 i.q. ægrotatio (de infirmitate corporis) 3 i.q. timiditas (de infirmitate animi)
imbellia, -æ de statu hominis ad bellum inutilis
imbellis, -e 1 de iis qui bellare non student i.q. non bellicosus, mollis 2 de iis qui bellare non audent i.q. ignavus, timidus 3 de iis qui(quæ) bellare non possunt i.q. infirmus, inutilis
imber, -ris m. 1 proprie i.q. aqua de cælo ruens syn nimbus273, 3 2 translate i.q. multitudo
imberbis, -e i.q. non barbatus, barba non præditus
® imbibitus (error) [in + bibo] translate: qui vanam opinionem imbibit GertzM/RH
imbuo, -i, -tum, -ere c.abl. 1 rei corporeæ i.q. impleo 2 rei incorporæ i.q afficio, doceo
   imbutus, -a, -um de hominibus 1 c.abl. i.q. affectus, impletus 2 c.gen i.q. doctus, peritus
imitatio, -nis i.q. actio imitandi (c.gen.obi.)
imitator, -is i.qui imitatur
imitor, -atus sum, -ari 1 i.q. æmulor, æquo, simulo a c.acc. b c.acc. et abl. 2 i.q. sequor, utor
immanis, -e i.q. ingens, permagnus (vergit in notionem atrocitatis) Gertz M : immanissimus = permaximus
immanitas, -tis 1 i.q. ingens magnitudo 2 i.q. ingens multitudo
® immarcescibilis (< in + marcesco = deflorescere) = semper in flore
immaturus, -a, -um i.q. non maturus 1 proprie 2 translate
   immature i.q. inconsulte
® immeabilis qui transcendi non potest
® immediate = extemplo
immedicabilis, -e i.q. insanabilis
immemor, -is i.q. oblitus, neglegens 1 c.gen.obi. 2 c.acc.c.inf.
immensitas, -tis i.q. ingens magnitudo (vergit in notionem sævitiæ)
immensus, -a, -um de magnitudine quam metiri non possumus 1 spectat ad homines i.q. innumerus 2 spectat ad res a corporeas b incorporeas
immerens, -tis [adiectivus RH] i.q. innocens, qui notam, pænam, suspicionem non meret
immergo, -si, -sum, -gere c. acc.et dat. 1 proprie a i.q. intingo, infero b i.q. obicio, inicio, infero 2 translate i.q. obicio
immeritus, -a, -um i.q. indebitus
   immerito i.q. sine causa, iniuste
immineo, -ere I sensu strictiore de actione pendentis rei (c.dat.) II sensu latiore i.q. insto A sensu temporali B sensu peiorativo 1 c.dat. eorum quibus periculum instat, in quos impetus fit; a pro subiecto persona ; b pro subiecto res 2 nude
   imminens, tis i.q. instans 1 adi. 2 subst.
immitis, -e i.q. atrox, non mitis
   immitius i. atrocius
immitto, -ssi, -ssum, -ttere 1 i.q. in aliquem locum dirigo a c.acc.et dat. b c.acc. (t.t. de equis quorum habenæ solvuntur 232, 1) 2 i.q promitto
immo i.particula augens novam sententiam præcedenti addit 90, 6
immobilis, -e i.quod moveri non potest, quietus, tranquillus
immoderatus, -a, -um i.cui modus non est 1 nude 2 c. gen. rei non moderatæ
immodestus, -a, -um i. non modestus, cui modus non est
immodicus, -a, -um 1 i.q. non modicus, non parvus 2 i.q. qui modum nescit
   immodice i. sine modo
immolo, -avi i.q. sacrifico
immoror, -atus sum ari c. dat. 1 proprie i.q. moror in aliquo loco 2 translate
immortalis, -e i.q. non mortalis, æternus
immortalitas, - tis i.q. condicio eius qui mori non potest
immotus, -a, -um i.q. immobilis, non motus
immunditia, -æ i.q. impuritas, sordes, squalor
immunis, -e i.q. non particeps, purus 1 c.gen.2 c.ab et abl.
immunitas, -tis i.q. libertas, condicio eius qui tributum solvere non tenetur 1 c.gen. 2 abs.
® immutabiliter quod immutabilis est; etiam vide inmutare
impactio, -nis i. actio impingendi, illidendi, ictus
impar, -is 1 c. dat. i.q. inferior 2 sine dat. i.q. non par a generatim (c. abl. e.g. 106, 27 b speciatim de numero 467, 15
   impariter i. non pariter (spectat ad condicionem)
imparatus, -a, -um i.q. non paratus
® impartire = impertire (< in + partio) quod vide
impatiens, -tis i.q. non patiens (de eo qui aliquid non pati, sustinere non potest) 1 c.gen.obi. 2 nude i.q. moræ impatiens
impatientia, -æ i.q. condicio eius qui aliquid non patitur 1 generatim (c.gen.obi.) 2 speciatim de eo qui moram non patitur a nude b c.gen.; Gertz M = ira
impedimentum, -i de iis quæ impediunt (de obstaculis corporalibus) 1 generatim de quolibet obstaculo a nude b c.gen. c c. gen. definitivo 2 speciatim de sarcinis
impedio, -vi, -tum, -re 1 i.q. arceo, prohibeo, efficio ut aliquid non fiat 2 i.q. remoror, retineo
   impeditus, -a, -um i.q. difficilis, qui impeditur
impello, -puli, -pulsum, -pellere I i.q. pellendo afficio, violenter tango A proprie 1 abs. 2 c.acc.B in imagine II i.q. hortor
impendeo, -ere i.q. immineo
impendium, -i 1 i.q. actio impendendi, exhibendi, monstrandi (hic illic periphrastice) 2 i.q. damnum, iactura; a c.gen.obi.; b nude 3 i.q. opera, labor
impendo, -di, -sum, -dere 1 i.q. facio ut aliquid pendeat 2 i.q. do, præbeo, solvo a c.acc.et dat. b c.acc. 3 i.q. utor, alicuius rei obtinendæ causa (cf. 54, 11 ordo versuum mutandus non est); obsequium pendo = res divinas conficere, sacramenta, cultum exsequi Gertz S 385, 18
   impensus, -a, -um i.q. gravis, magnus, sumptuosus
   impense i.q. sumptuose, valde
impensa, -æ i.q. actio impendendi, tribuendi 1 c.gen 2 abs. a i.q. sumptus; (nota de vectigalibus 342, 6) b i.quod labore efficitur
imperator, -is 1 de Carolo Magno 255, 27 2 de Cæsare romano 272, 23 3 de Cæsare Græco 4 in imagine de deo
imperatorius, -a, -um i. quod ab imperatore datur, ad imperatorem pertinet
imperfectus, -a, -um i.q. non perfectus
imperialis, -e i.q. ad imperium pertinet;imperialiter = ut imperator Gertz M
imperitia, -æ de condicione eius qui peritus non est, inscitia 1 abs. 2 c.gen.
imperito, -avi i.q. impero, imperia do 1c. dat. 2 abs.
imperitus, -a, -um i.q. non peritus, rudis (sæpe per enallagen) 317, 28
imperium, -i I i.q. actio imperandi, edictum, iussio A abs. B c.gen. 1 personæ imperantis 2 rei imperantis 3 rei imperatæ II i.q. ius terræ imperandi, gubernandi, regnandi (de dominatione; nonnulli loci et huc et ad III trahi possunt e.g. 39, 16 A generatim 1sine gen. 2 c.gen.imperantis3 c. gen.terræ imperatæB speciatim de dominatione imperii Romani III i.q. terra cui imperatur A præest imperator B præest rex i.q. regnum 1 c.gen.2 sine gen
impero, -avi i.q. præcipio, mandata do 1 generatim a nude b c.acc.rei præceptæ c c. dat d c.obi.et inf.e c. acc. c.inf. f c.inf. g c. ut 2 speciatim de rege a abs.b c.acc. c c. dat.
   imperata, -orum i.q. edicta, iussiones
® imperpetuum = in perpetuum
impertio, -vi, -tum, -re i.q.attribuo, assigno
impetitio, -nis i.q. actio impetendi, adoriendi 1 generatim 2 speciatim in iure 254, 35
impeto, -ivi, -itum, -ere i. sensu hostili peto, adorior ; ethera vocibus impetere = graviter in aliquem invehi. Gertz S 107, 7
impetro, -avi i.q. efficio ut alquid obtineam, adipiscor 1 c.subst 2 c.enunt.; Gertz M impetrare c.acc. et inf.
impetuosus, -a, -um i.q. impetu plenus, vehemens
impetus, -us 1 generatim i.q. vis, vehementia cum rerum corporalium tum animi a nude b c. gen 2 speciatim i.q. actio hostiliter aggrediendi a nude b c. gen.
impietas, -tis i. condicio eius qui impius est, divinas humanasque leges ignorat 1 nude 2 c.gen.
impiger, -ra, -rum i.q. non piger, vehemens
® impignorare = (op)pignorare (< pignus) = pignori dare >< pigneror = pignus accipio; impignoratio = actio pignori dandi
impigre i.q. celeriter, non pigre
impingo, -pegi, -pactum, -pingere 1 i.q. vi adigo, admoveo, illido a c.acc. b c.acc.et dat. 2 i.q. vi attingo, moveo; terram cum baculo impingere Gertz S 403, 19
impius, -a, -um i.q. non pius, divinis humanisque legibus repugnans
impleo, -vi, -tum, -re 1 i.q. plenum facio, confercio a proprie b translate 2 i.q. verum esse demonstro 3 i.q. ad finem perduco 4 i.q. pervenio ad 5 i.q. gero 6 i.q. servo
® implicitas = confusio (nominum regum danicorum) Gertz M /RH
implico, -avi sive ui, -itum sive atum, -are I sensu strictiore A jam interlucet notio propria sinus faciendi 36, 12 -itus gyris serpens B notione propria imminuta 1 i.q. impedio a c.acc. b c.acc. etabl. II sensu latiore A c.acc. et abl. 1 i.q.impedio, involvo, irretio 2 i.q. condo, detineo 3 i.q. cingo, impleo B c.acc.et dat. i.q. obicio C c.acc. i.q. capio
imploratio, -nis i.q. actio implorandi, petendi
imploro, -avi i.q. vehementer peto
implumis, -e i.q. plumis orbatus
impolitus, -a, -um i.q. infacetus
impono, -sui, -situm, -nere 1 proprie de actione collocandi, ponendi in aliquo loco 2 in imagine 3 translate a i.q. irrogo b i.q. trado c i.q. facio
® importabilis = intolerabilis; = quæ transportari non possunt Gertz M
importat, avit, -are i.q. infert 2 i.q. secum fert, significat : 193, 32
® impostura (= impositura <impono) = fraudatio
impoturnitas, -tis de rebus adversis 1 abs. 2 c.gen
importunus, -a, -um i.q. adversus, molestus; = impudens Gertz S 88, 6
   importune i.q. moleste
impossibilis, -e i.q. non possibilis, quod fieri non potest
® impostor < impositor < impono quod vide Georges
impotens, -tis1 abs. a i.q. sui non potens, rabidus, tumens b i.q. non potens, debilis 2 c.gen. a non potens b de eo qui temperare non potest
impotentia, -æ 1 de condicione eius qui sui potens non est i.q. ira, tumor 2 de humili condicione i.q. debilitas
impræsentiarum i.q. nunc, in præsentia harum (sc. rerum) 220, 1 opp. olim 245, 21
imprecatio, -nis i.q. actio imprecandi, exsecrandi
® impremunîtus (< in+prae+munitus) qui se non ante munivit
impressio, -nis 1 c.gen. i.q. actio imprimendi 2 abs. i.q. actio appropinquandi
imprimis i.q. primo, præcipue, præ ceteris opp. mox
imprimo, -pressi, -pressum, -primere 1 proprie i.q. violenter impono a c.acc.et dat. b c.acc. et abl. c c.acc. i.q. infligo 2 in imagine
improbitas, -tis de morum turpitudine
improbus, -a, -um i.q. flagitiosus, turpis 1 adi 2 subst.
   improbe i. cum dedecore
improperium i.q. convicium, actio improperandi
impropero, -avi i.q. cum conviciis obicio; Gertz M :cum conviciis reprehendere
improvidus, -a, -um i.q. imparatus, inopinatus(active) 2 i.q. incautus
improvisus, -a, -um de iis quæ non provisa sunt i.q. subitus 1 de hominibus 2 de rebus
   ex improviso i. q. subito, inopinato
imprudens, -tis i.q. non prudens, ignarus, stultus
   imprudenter i.q. stulte
imprudentia, -æ i.q. stultitia (opp.calliditas)
impubis, -eris i. qui pubes sive maturus non est
impudens, -tis de eo cui pudor sive verecundia non est i.q. arrogans
   impudenter i.q. sine pudor, arroganter
impudentia, -æ i. condicio eius cui neque pudor neque verecundia est
impudicitia, -æ de condicione eius cui castitas non est
impudicus, -a, -um i.q. pudore alienus, a verecundia remotus, = impudens
impugnator, -is de eo qui impugnat, adoritur
impugno, -avi i.q. adorior, impetum facio adversus
impulsio, -nis i.q. actio pellendi (c.gen.obi.)
impulsus, -us 1 i.q. actio impellendi, ictus a abs. b c.gen 2 translate i.q. admonitio, instinctus a c.gen. b c.adi.
impune i.q. sine pæna, sine ultione (197, 11 i.q. inultus)
impunitas, -tis i. condicio eius qui pæna non afficitur
impunitus, -a, -um i. non punitus, pæna non affectus 1 c.gen rei 2 abs.
imputo, -avi i.q. addico, attribuo1 pro obiecto subst. 2 pro obiecto enunt.
*in I c.acc. A de relatione locali 1 c. verbis movendi a composita b simplicia 2 sine verbis 323, 27 406, 2 B relatione locali vanescente 1 in universum a c.verbis b c.subst. 2 de relatione finali a c.verbis b c.adi. c c. subst. vel pron. pro gen. 3 de novo alicuius statu 4 de effectu cum aliarum actionum tum commutationum5 de sensu hostili (non semper distingui potest utrum proprie de motu an de sensu hostili agatur e.g.36, 38 51, 18 a c. verbis b sine verbis 6 de sensu benigno a c. verbis b sine verbis C de relatione temporali 1 durationem indicat 2 i.q usque in 3 distributive D de relatione modali 1 abs. 2 c.gen.
iuncturæ c. adi. n. sg. e.g. in longum, in sublime in medium II c. abl. A de relatione locali 1 c. verbis a generatim b c. nominibus propriis (nusquam urbium) 2 sine verbis B relatione locali vanescente 1 generatim 2 speciatim a limitat personam vel rem de quibus agitur b de numero ad quem pertinet is de quo agitur c i.q.ante; Gertz M in antea = ulterius; inibi = ibi ;in palam = palam ; in hoc = hoc dicens/ hoc modo;propter hoc;in aliquo = aliquo modo ; in nullo = nullo modo; in tanto...sic ut = tantum ...quantum; in brevi = 1 paulo ante 2 mox = in proximo; in odium alicuius = ob odium; in penam = poenâ dignus;in continenti = statim;in signum = ut signum; in honore = in honorem;in fide suâ = fide suâ; in legatione vadere = ut legatus vadere; in multitudine = permulti; in ore gladii (2. Buch Mose 17, 13) = acuto gladio; in via = per viam ; regem etc. assumere, eligere, consecrare, coronare, sublimare, in episcopum confirmare, in uxorem ducere (danice semper in = "til") C de relatione temporali 1 c. subst. 2 c. gerund. D de relatione causali i.q. propter E de relatione instrumentali 1 c. nom 14, 23 fortis in armis 2 c. ger. F de relatione condicionali 41, 19 in obscuranda nobilitate remedium ducebat G de relatione finali 184, 26 æque in retinendo regno ac recuperando instruere H de relatione concessiva 504, 21
iuncturæ c. abl. sg.e.g.in dubio, pl.e.g.in primis
® inabundantia = abundantia Gertz S 218, 11
® inaccessibilis = qui adiri non potest
inaccessus, -a, -um 1 i.q. non accessus, invius 2 i.q. non accessibilis
   inaccessa, - orum i.q. partes non accessæ, inviæ
inæqualis, -e i.q. non planus (de terra)
inæqualitas, -tis i.q. condicio non æqualis, diversitas
® inalto, -avi, -altum, -are : Georges :humiles inaltare = erigere
inanis, -e 1 adi. a i.q. falsus, vanus b i.q. debilis 2 subst. 39, 33
   inaniter i.q. falso, sine effectu
inanitas, -tis i.q. desertio
inauditus, -a, -um i.q. non auditus, novus
inauratus, -a, -um i.q. auro obductus
® inauris plur. : insigne aurium
‡incaleo, -re i.q. incalesco
incalesco, -ere i.q. calidus fio, commoveor (de animis)
incantatio, -nis i.q. actio vel formula incantandi; Gertz MI, 76, 14 ; actio incantandi vide incantoRH
incanto, -avi i.q. carmina facio 75, 22; Georges: carmen malum incantare = formulam magicam recitare/declamare/murmurareRH
® incarceratus tarde (< in + carcero) = in carcere et vinculis Gertz M
® incarnatio sc. dominica = (in carnalitate degereRH)
® incausare = incusare
® incaustum = atramentum
incautus, -a, -um 1 adi. i.q, non cautus, non satis providus a abs. (sæpe per enallagen) b c.gen.obi. 2 subst.
   incaute i.q. non provide, , non caute
incedo, - ssi, -ssum, -dere I intr. A sensu locali de actione se movendi 1 c. dat 2 sine dat. a de personis b de navibusB sensu locali vanescente 1 i.q. accidit, accedit 2 fere i.q. sum C sensu locali penitus amisso i.q. impleo 1 c.dat. 2 abs. II trans. i.q. ingredior, incipio
incendium, - i 1 proprie de actione ardendi, flammas emittendi a c.gen. rei(ardentis, excepto 455, 7) b nude 2 translate; incendia = flammæ infernales Gertz S 88, 3
incendo, -di, -sum, -dere 1 proprie i.q. incendio trado 2 translate i.q. impello, instigo, permoveo
® incensio = actio incendendi RH
® incensum = 1 tus 2 Georges :sacrificium 3 Georges : = incensio Ambrosius : hora incensi
incentivum, -i i.q. esca, nutrimentum, materia ignis 8, 11; incentivum (sc.signum) habere = incitari Gertz S142, 1 ; = incitare in / ad = hortari ad Gertz S 16, 25
incentor, -is i.q. instigator, de eo qui incendit (translate) 1 nude 2 c.gen.
® inceptio (opp. depositio) = inceptum quod vide
® inceptus, -a, -um < incipio = (opus inceptum) quod aliquis inceperat
inceptum, -i i.q. res cæpta, propositum
incertus, -a, -um 1 i.q. non certus, anceps a abs. b c.gen. c c. de d c. supino e c. quæstione indirecta 2 i.q. non tutus
incessanter i.q. assidue, sine ulla intermissione
‡incessatus, -a, -um i. continuus
incesso, -ere i.q. adorior 1 c.acc. 2 abs.
incessus, -us 1 i.q. actio incedendi, gressus a nude b c. gen. 2 i.q. actio veniendi, incidendi 3 i.q. actio incessendi, aggrediendi(c.gen.)
incestum, -i de qualibet gravi castitatis violentia (non solum de adulterio inter consanguineos)
incestuosus, -a, -um i.q. incestus, non castus
incestus, -us i.q. incestum
inchoamentum, -i i.q, initium, principium 1 c.gen. 2 abs.
inchoo, - avi i.q. cæpi, inauguro, initium facio 1 c. acc. 2 abs.
‡incidenter i.q. casu, fortuito 287, 25 : cuius incidenter mentionem egi (i. cuius mentio incidit)
incido, -i, -dere 1 abs. i.q. accido 2 i.q. (casu, fortuito) pervenio(sequitur in);( Gertz M incidere plagam = in plagam incidere) a sensu locali b sensu locali vanescente 3 c.dat. a rerum b personarum;Georges :litteras incidere in lignum (Gell.) vide littera
incîdo, -di, -sum, -dere i.q. abscido, secando tollo
incinero, -avi i.q. in cinerem converto, concremo
incircumspectus, -a, -um i.q. improvisus, inopinatus, non exspectatus; Gertz M = inconsideratus
incitamentum, -i de eo quod incitat i.q. stimulus 1 c.gen. (cum rei effectæ tum rei libidinem efficientis) 2 sine gen.
incito, -avi i.q. stimulo
   incitatus, -a, -tum 1 i.q. celer, rapidus 2 i.q. instigatus, turbulentus
   incitate i.q. magno impetu
incitus, -a, -um i.q. incitatus, rapidus
inclaresco, -ui, -escere i.q. clarus fio
inclementia, -æ i.q. duritia, gravitas
inclinatio, -nis i.q.i.q. actio inclinandi
inclino, -avi 1 i.q. flecto a proprie b translate 2 i.q. diminuo 3 i.q. subicio; Gertz M inclinare = se inclinare
inclinatus, -a, -um i.q. flexus
inclitus, -a, -um i.q. clarus, nobilis, notus
includo, -si, -sum, - dere i.q. circumcludo, complector, limito 1 c.abl. 2 c. inter 323, 1
incognitus, -a, -um i.q. non cognitus, ignotus; Gertz M = ignarus
incola, -æ g.c. de iis qui terram colunt, habitant 1 c.gen. 2 abs.
incolo, -colui, -cultum, -colere i.q. habito
incolumis, -e i.q. integer, non saucius (opp. divisus 263, 22, exhaustus 377, 27)
incolumitas, -tis i. condicio vel status eius qui incolumis est 1 abs. 2 c.gen.
® incombustus = non ustus Gertz S 83, 8
incomitatus, -a, -um i. sine comitatu
® incommoditas = miseria Gertz S 97, 19; Gertz M incommoditates = incommoda n. plur.
incommodus, -a, -um i.q. non commodus, impeditus
   incommodum, -i n. i.q. clades
incomparabilis, -e i. quod comparari non potest 1 nude 2 c.dat.
incompertus, -a, -um i.q. non compertus
incompositus, -a, -um 1 i.q. non compositus, inconditus, vulgaris 2 i.q. difficilis, non habilis a adi. b subst.; Gertz M (scripta incomposita = monstruosa)
incomprehensus, -a, -um i.q. incomprehensibilis, quod comprehendi non potest
incomptus, -a, -um i.q. non comptus, rudis
inconcessus, -a, -um i.q. non concessus, prohibitus
inconcinnus, -a, -um i.q. non concinnus, non conveniens 1 abs. 2 c.dat.
® inconculcatus = non conculcatus i.q. sine refutatione Gertz M/RH
inconcussus, -a, -um i.q. non concussus, tranquillus; inconcusse = immutabiliter Gertz S 305, 4
inconditus, -a, -um i.q. agrestis, incompositus, rudis
incongruus, -a, -um i.q. non aptus, non congruus, non conveniens 1 c.dat. 2 abs.
inconsentaneus, -a, -um i.q. non aptus, non consentaneus, incongruus
® inconsolabiliter = omni consolatione invisa
inconstantia, -æ i.q. levitas, condicio vel status eius qui constans non est
inconsultus, -a, -um 1i.q. non consultus, de eo cuius consilium neglectum est 2 i.q. incircumspectus, temerarius
® incontextus, -a, -um = oratio quae cohaerens non est Gertz M /RH
® incontinenter = modestiâ carens Gertz M /RH
® inconvulsus = non perturbatus Gertz M
® incorporare = adiungere; incorporatio = etiam adiectio Gertz M /RH
® incorrectus = non emendatus Gertz M
® incorrigibilis = insanabilis Gertz M/RH
incorruptus, -a, -um i.q. non corruptus, non deletus
increbresco, -ere i.q. creber fio
incredibilis, -e i.q. fide non dignus, ingens 1 adi. a additur subst. b additur enunt. 2 subst. 239, 5
incredulitas, -tis i.q. condicio vel status eius qui non credit
incredulus, -a, -um i. qui non credit 1 abs. 2 c.gen. obi.
incrementum, -i de actione crescendi huiusque actionis effectu i.q. augmentum 1 c.gen. a rei b personæ 2 abs.
increpito, -avi i.q. crepito, strepito
increpo, -ui, -itum(avi, -atum Gertz M), -are 1 c.obi. personæ i.q. conviciis onero a c.acc. b c.gen rei obiectæ c sequitur quod 2 c.obi. rei
incruentus, -a, -um i.q. non cruentus
incubo, -are [cf. incumbo] 1 proprie (de actione cubandi) 2 i.q. studeo, operam do (c.dat.)
inculco, -avi 1 abs. i.q. insero 2 c.dat i.q. ingero
® inculpabilis = innocens
incultus, -a, -um i.q. non cultus, non habitatus 1 adi. 2 subst. n.
incumbo, -bui, -bitum, -mbere I intr. A proprie de motu 1 generatim a c. super b c.dat 2 speciatim de vento mari imminente B translate 1 de personis quæ alicui rei operam dant a c.dat. b c. ad 2 de rebus (c.dat. personæ) II trans. 393, 16 cuius fortunæ suam (incumbitRH)
incunabula, -orum n. 1 de loco ubi recubat infans 2 de infantia vel de cura infantis 3 abstr. pro concr. de infante 264, 24 4 fere i.q. origo
incunctans, -tis de remigio quod sine cunctatione fit
   incunctanter i.q. sine cunctatione, statim
incuria, -æ i.q. neglegentia 1 abs. 2 c. gen. eius qui curam non gerit
incurro, -i, -ere i.q. subeo (c.acc.)
incursatio, -nis i.q. actio incursandi, impetus
incursio, -nis i.q. incursatio
incurso, -avi 1 c. acc. i.q. adorior 2 abs. a i.q. adorior b i.q. inundo 3 c. dat. i.q. curro in
incursus, -us 1 i.q. inundatio 2 i.q. impetus, actio adoriendi a c.gen. b c. adi
incurvus, -a, -um i.q. aduncus, unco præditus
incus, -dis f. de loco qui malleo tunditur;Georges: eandem incudem tundere ; proverbium: esse inter malleum et incudem
® incusare = culpam conferre in aliquem > etiam = accusare
‡incussio, -nis i.q. actio incutiendi, iaciendi
incussus, -us de vi lapidis icti
incutio, -ssi, -ssum, -tere 1 proprie i.q. ico 2 i.q. facio, inicio a c.acc. et dat. b c. acc.; Gertz M = concutere
indagatio, -nis i. actio indagandi, scrutatio
indago, -inis i.q. fines, territorium 1 abs. Gertz M tamquam indagine inclusus 2 c.gen.
indago, -avi 1 i.q. exploro, perscrutor 2 i.q. invenio; Gertz M = explicare (Georges :intervallum siderum a terrâ indagare (Cic.)
*inde 1 prævalente sensu locali i.q. ex eo loco; a solum ponitur; b inde...unde c hinc...inde 2 sensu temporali prævalente i.q. deinde 3 vergit in notionem causalem i.q. ideo, quamobrem
indebitus, -a, -um i.q. non aptus, non debitus 1 c.dat. 2 abs.; indebite adv. = indigne Gertz M /RH
indecens, -tis i.q. non decens, ignominiosus
   indecenter i. non decenter
indecorus, -a, -um i.q. non decorus, non decens, ignominiosus
® indeficiens = numquam deficiens Gertz S 88, 7;indeficienter = indesinenter Gertz M
indefessus, -a, -um i.q. non defessus, non lassus, non fatigatus
indeflexus, -a, -um i.q. non flexus
indemnatus, -a, -um i.q. non condemnatus
indemnis, -e i. damno non afflictus
indemnitas, -tis i.q. impunitas, vacuitas damnationis (opp. damnationis consortio)
® indesinenter = continenter Gertz S 19, 25
index, -icis de eo qui alquid indicat (cum subst. tum adi.) 1 c.gen. 2 sine gen.
® indicare = indicere =imperare Gertx M
® indicibilis = incredibilis
indicium, -i 1 i. actio indicandi, declarandi, deferendi a c.gen. rei indicantis b abs. 2 i.q. documentum, signum a generatim c.gen. rei indicatæ b speciatim de miraculis 281, 27 329, 1 329, 36
indico, -avi i.q. nuntio, notum facio 1 c. acc. 2 c. duobus acc. 3 c. enunt. 4 c.acc.c.inf. 5 abs.
indico, -xi, -ctum, -cere 1 i.q. iniungo, impono 2 i.q. declaro
[indidem i.q. ex eo loco 112, 6 e coni. vix recta]
®indies = in dies = cotidie
® indifferenter (< indifferens) = eodem modo Gertz M/RH
indigena, -æ m. de iis qui in ipsa terra nati sunt, de vernaculis 1 subst. 2 adi.
indigentia, -æi.q. inopia
indigeo, -ui, -ere i.q. mihi opus est 1 c.gen. 2 c.abl.
   indigens, -tis i.q. (inopia)afflictus
indigestus, -a, -um 1 i.q. non digestus, crudus 2 translate i.q. recens
indigetes, -um m. i.q. incolæ
® indignanter = aegre ferens Gertz M/RH
indignatio, -nis 1 proprie de hominibus i.q. actio indignandi, ira a abs. b c.gen. subi. c c. gen obi.2 translate de terra cadavera fastidienti
indignitas, -tis i.q. condicio humilis
indignor, -atus sum, -ari i.q. ægre fero 1 c.acc.c. inf. 2 abs.
   indignans, -tis i.q. fastidiosus (de eo qui aliquid aspernatur)
   indignanter i. cum indignatione, ingrato animo
indignus, -a, -um i.q. non congruus, non dignus, non idoneus 1 additur id quod (ali)quis non meret a c. abl. b c. enunt. rel. 25, 16 c c. inf. d c. ut 2 solum ponitur a app. subst. b app. inf.
   indigne 1 i.q. ægre c. verbo ferendi 2 i.q. modo non digno (de actione qua aliquis dignus non est et in bonam et in malam partem)
indigus, -a, -um i.q. indigens (c.gen. obi.)
® indilate = nulla mora Gertz M/RH
® indisciplinatus (in+disciplina) = effrenatus (Georges : Eccl.) Gertz M : ex ordine dissolvens RH
® indiscussus (in + discutio) = qui indagatus non est Gertz M /RH
® indiscretio = sine moderatione Gertz S 316, 27
indissolubilis, -e i. quod dissolvi non potest
indo, -didi, -ditum, -dere i.q. addo, iniungo 1 c.dat. 2 abs.
indoles, -is f. 1 i.q. ingenium, insita natura a c.gen. b abs. 2 abstr.pro concr. de ipsa persona i.q. suboles
indolesco, -ui, -escere i.q. dolorem sentio
indomite i.q. superbe
indonatus, -a, -um i.q. non donatus
indormio, -vi, -tum, -re i.q. dormio apud (c. dat.)
indubitanter i.q. procul dubio; sine dubio ( Gertz S)
indubitatus, -a, -um de quo dubitari non potest
   indubitato i.q. sine ulla dubitatione
® induciæ vide indutiæ
induco, -xi, -ctum, -cere 1 proprie, nondum evanuit notio localis 2 translate i.q. adduco, permoveo; Gertz M: inducere proelium super aliquem; inducere c.acc.c. inf.= sibi persuadere RH
indulgentia, -æ i.q. actio indulgendi, favendi, gratiam faciendi 1 c.gen. 2 abs. Gertz M = venia (peccati)
indulgeo, -si, -tum, -gere i.q. credo, dono a c.dat.et acc.b c.acc. 2 i.q. obtempero, morem gero (c.dat solo); indulgere = ignoscere Gertz S 433, 1; Gertz M I, 100, 3 :cuncti indulgebant silentio = se dedebant silentio
   indulgens, -tis i.q. mitis
   indulgenter i. cum indulgentia
® indultor (criminum) = qui indulget Gertz M/RH
® indultum = beneficium papae/ concessio papae(Georges /RH) Gertz M
indumentum, -i i.q. vestimentum quo induitur aliquis
induo, -i, -tum, -ere 1 proprie i.q. amicio, capio (de veste sim.) 2 translate a i.q. gero b i.q. ago c i.q. dono
   indutus, -a, -um i.q. gerens (de vestimentis)
industria, -æ i.q. labor, studium, virtus sive peritia studio parta 1 abs. a generatim b speciatim 44, 33 de/ex -â (i.q. sua sponte, consulto...) 2 c. gen. a subi. b obi. Gertz M industriâ = sua sponte
industrius, -a, -um 1 de personis i.q. strenuus 2 de rebus per industriam sive de industria factis
   industrie i. cum industria
indutiæ, -arum i.q. dilatio, tempus, tranquillitas 1 abs. 2 c. gen.
® induviæ, -arum = indumentum quod vide
inedia, -æ i. actio non edendi, fames, ieiunium
® inedicibilis = id quod non exprimi potest Gertz S 379, 20 RH
® ineffabilis /ineffabiliter = " " "
inefficax, -cis i.q. non efficax
inemendabilis, -e i. quod emendari non potest
® inenarrabilis = qui non funditus narrari potest Gertz M/RH
ineo, -ii, -itum, -ire 1 intr. i.q. incipio 2 trans. a sensu locali nondum debilitato de actione in alquem locum se movendi b debilitato sensu locali i.q. incipio
ineptiæ, -arum i.q. insipientia, stultitia
ineptus, -a, -um i.q. insipiens, stultus; Gertz M : ineptus pro armis
inequito, -avi i.q. equito in
inermis, -e i.q. armis orbatus, sine armis
‡inermitas, -tis i.q. condicio eius qui arma non fert
iners, -tis i.q. degener, remissus, segnis(quod ad probrum pertinet) 1 adi. 2 subst. de stultis
inerter 1 i.q. segniter 2 i.q. sine arte
inertia, -æ i.q. segnities, tarditas 1 c.gen. 2 abs.
inevitabilis, -e i. quod evitari non potest
inexcussus, -a, -um i.q. non excussus, non temptatus
inexorabilis, -e i.qui exorari, flecti non potest
   inexorabiliter de actione non mutabili
inexpertus, -a, -um i.q non exploratus
inexpiabilis, -e i. quod expiari non potest
inexpletus, -a, -um 1 i.q. non expletus 2 i.q. non sanatus
inexploratus, -a, -um i.q. non exploratus, inexpertus
inexpugnabilis, -e i. quod expugnari non potest
inextricabilis, -e i. quod extricari non potest, indissolubilis (cum proprie tum in imagine et translate)
   inextricabiliter i ita ut extricari non possit
® infacundia = sine eloquentia Gertz S 79, 1
‡infallibilis, -e i. quod non fallitur Gertz M infallibiliter = sine errore (percutere)
infamia, -æ i.q. dedecus, ignominia, probrum 1 c.gen. 2 abs.
infamis, -e i.q. probrosus, infamia plenus
infandus, -a, -um i.q. exsecrabilis, detestabilis, detestandus 1adi. 2 subst.
infans, -tis g.c. de parvulis pueris
infantia, -æ i.q. prima hominis ætas 1 c.gen. (hic illic abstr. pro concr.) 2 abs.
infantilis, -e i. ad infantes pertinens, infantibus aptus
infantulus, -i i.q. parvulus
infatigabilis, -e i. qui fatigari non potest
   infatigabiliter i. sine fatigatione
infaustus, -a, -um i.q. non faustus, non felix
infectus, -a, -um i.q. non factus, non perfectus
infecundus, -a, -um i.q. aridus, non fecundus
infelicitas, -tis i.q. infortunium, calamitas, condicio eius qui felix non est
infelix, -cis i.q. non felix, calamitosus 1 subst. 2 adi.
   infeliciter i.q. infortunate, sine fausto eventu
infensus, -a, -um i.q. hostilis, inimicus, oppositus 1 abs. 2 c.dat. 3 c. præp.
inferiæ, -arum de iustis exsequiis quæ mortuis debentur (de convivio post funus faciendo, de cervisio in honorem mortui bibendo 1 abs. 2 c, gen
® inferioritas = quod pecuniae deficit
infernalis, -e i.q. inferus, quod ad inferos pertinet; infernalia quæ ad infernum ducunt vel pertinent
infernus, -a, -um i. quod ad inferos, mortuos pertinet 1 adi. 2 subst. m.pl.
infero, -intuli, -illatum, inferre I pro obiecto res corporea (sensu locali) A i.q. portando infero B i.q. admoveo, induco, immitto (77, 34 complexibus ;286, 2 desertoribus in imagine i.q. aggredior) II pro obiecto incorporalia A i.q. affero, do 1 generatim 2 speciatim incommoda B i.q. profero C i.q. induco (morem novum) D i.q. impono, impero
*inferus, -a, -um de eo qui in regno mortuorum est 1 adi. 2 subst.m.pl. inferi vide infernus
   inferior, -us i.qui infra est, humilior, minor 1 adi. a de loco b de condicione 236, 5 ; pl. = subditi = familia c. abl. astu 2 subst. a de loco b de condicione vitæ, de dignitate
   infimus, -a, -um 1 proprie de loco i.q.humillimus a subst.n. pl. b adi. 2 translate i.q. minimus, vilis
   imus, -a, -um de loco 1 proprie a adi. b subst. n. 2 in imagine
infesto, -avi i.q. aggredior
infestus, -a, -um i.q. inimicus, molestus 1 c.dat. a adi. b subst.
inficio, -feci, -fectum, -ficere i.q. afficio; Gertz M II, 74, 6 inficiatus (< inficio :Georges II, B = veneno inficere)
® infideles = qui non credunt
infigo, -xi, -xum, -gere i.q. intundo
infinitus, -a, - um i.q. immensus, permagnus 1 de coporeis 2 de incorporeis (adv.i.q. maxime, multum)
infirmitas, -tis i.q. debilitas
® infirmari = aegrotare/aegresco ; = debilitari (passive)
® infirmitorium ubi aegroti reconvalescent ;etiam infirmaria
infirmus, -a, -um i.q. debilis, imbecillus; Gertz M aeger
® infitatio = negatio infitiatioque facti (Cic.) Gertz M t.t. in iudicio (Georges/RH)
infitior, -atus sum, -ari i.q. nego opp. confitior;passive :non infitiari potest quin alia causa in praemio sit, alia in poenis (Gell. in Georges) RH
inflammo, -avi translate i.q. incito;proprie: = flammesco Gertz M
inflecto, -xi, -xum, -ctere 1 proprie i.q. moveo, pulso 2 translate i.q. commoveo, muto
® inflexibilitas < inflexibilis <translate :opisthotonos = de membro quod rigidum factum est Gertz M/RH
inflictio, -nis actio infligendi, incutiendi 1 proprie 2 translate
infligo, -xi, -ctum, -gere 1 proprie et in imagine a i.q.impello, incutio b i.q. tundendo infero 2 translate i.q. infero, impono
inflo, -avi nonnisi translate i.q. augeo; inflatus = tumidus Gertz S 438, 14
influo, -xi, -ctum, -ere de motu liquoris 1 in aliquem locum 2 in aliquo loco 245, 31 aquæ moles..sabulo
influxus, -us de irruptione aquæ
informis 1 i. sine forma certis limitibus circumscripta 2 i.q. immensus
® informatio > institutio Gertz S 400, 31
informo, -avii.q. formo 1 proprie 2 translate; Gertz M informare etiam = instituere/erudire
infortunatus, -a, -um i.q. infelix
infortunium, -i i.q. calamitas
[infra i.q. sub, intra]
infremo, -ui, -ere i.q. clamo; de equo > exardesco Gertz S 107, 4
® infrenatus, -a, -um < particip. < (in +frenatus < freno)= equites non frenati
infringo, -fregi, -fractum, - fringere i.q. frango
   infractus, -a, -um nonnisi translate i.q. fractus, oppressus
infructuosus, -a, -um i.q. inutilis
® infrugi < (dat. < frux, -gis) (frugi (dat.) = idoneus) opp. infrugi = improbus
infulæ, -arum i. capitis vestimentum dignitaten significans, vel potius ipsa dignitas 1 generatim 2 i.q. insigne episcopi Christiani
infundo, -fudi, -sum, -ndere I proprie A stricte i.q. liquorem immitto 1 c.dat. 2 c.abl. i.q. perfundo, misceo B latius i.q. immitto II translate i.q. monstro
infusco, -avi nonnisi translate i.q. obscuro
ingemisco, -ui, -iscere 1 proprie de homine i.q. gemo 2 translate de re i.q. crepo
ingemo, -ere i.q. doleo, gemo (269, 13 c.acc. c. inf.)
ingenero, -avi i.q. creo, infero, inicio (c.acc. et dat.)
® ingeniolum (< demin.< ingenium) = parvum ingenium
® ingeniositas = abundantia ingeniosa
ingeniosus, -a, -um i.q. sollers
ingenitus, -a, -um i.q. non natus 2 i.q. ab origine impositus, innatus, nativus
*ingenium, -i I de indole hominis, de animo, de mente (spectat ad sollertiam, artem, virtutem, mores ;sæpe periphrastice) A in universum 1 c.adi., pron.vel gen. 2 nude B speciatim de callido ingenio 1 fere i.q. dolus 2 de instrumento bellico callide excogitato II i.q. acumen, acies
*ingens, -tis i. q. permagnus, immensus 1 de rebus corporeis 2 de rebus incorporeis
ingenuitas, -tis i.q. nobilitas, dignitas(generis) 2 i.q. probitas
ingenuus, -a, -um 1 sensu strictiore i.q. nobilis (spectat ad genus) a adi. b subst. m. 2 sensu latiore a i.q. illustris, clarus b i.q. probus c i.q. audax ; Gertz M 1 = indìgena 2 = liber 3 = enervatus quia servi plus sustinere possunt RH
ingero, -ssi, -stum, -rere i.q. infero, inicio 1 proprie et in imagine a c.acc. b c.acc. et dat. 2 translate vergit in notionem præbendi a c.acc. b c.acc. et dat.
inglorius, -a, -um i.q. non glorius
ingluvies, -i f. i.q. voracitas
ingratitudo, -inis i.q. mens ingrata
ingratus, -a, -um 1 active de eo qui gratias non agit, non gratus, beneficii immemor a c.gen.obi. b sine gen. 2 i.q. non acceptus, non carus; Gertz M ingratus alicui = adversus aliquem
ingredior, -ssus sum, -di 1 proprie 1.q. adeo, ineo, introeo (cum sensu strictiore pedibus movendi, cum sensu latiore navigando e.g.191, 33 394, 4) a abs. b c. ad c c. acc. 2 translate i.q. incipio, aggredior(c.acc.)
ingressus, -us I proprie A i.q. aditus 1 c.gen.subi. 2 c.gen. obi. 3 sine gen. B i.q. incursus (hostilis) II translate i.q. actio incipiendi (c.gen.obi.)
® ingruentia-ae = accessus violentus Gertz S 26, b, 15
ingruo, -i, -ere i.q. incido, irrumpo (intr.) 1 de re corporea 2 de re incorporea
inguen, -inis n. de verendis sive de inferiore ventris parte
inhabilis, -e i. q. non idoneus, inutilis 1 abs. 2 c. ad 3 c.dat.
® inhabitator = qui in provincia aliqua habitat Gertz S 191, 18
inhæreo, -si, -sum, -rere i.q. hæreo, infixus sum (c. dat.) 1 proprie 2 translate a i.q. incumbo b i.q. persequor
‡inhiator, -is i. qui appetit
inhibeo, -ui, -itum, -ere i.q. impedio, prohibeo 1 c.acc. 2 c. ne; Gertz M = interdicere : inhibere alicui, ne
inhio, -avi i.q. appeto, studeo 1 c.dat. 2 c. ad
inhorreo, -ere i.q. immineo
inhumanitas, -tis i.q. atrocitas
inhumatus, -a, -um i.q. non humatus, non sepultus
inibi i.q.eo loco
inicio, -ieci, -iectum, -icere I pro obiecto res corporea i.q. impono, immtto A proprie 1 accedit dat. 2 sine dat.B in imagine (accedit dat.) II translate (pro obiecto res incorporea) i.q. affero, do A accedit dat.B sine dat.
inimicitia, -æ fere i.q. discordia, odium 1 sg. 2 pl. a nude b c.adi. c. gen.
® inimicari alicui = ut inimicus exsistere
inimicus, -i 1 subst. m. i.q. adversarius, non amicus 2 adi. i.q. contrarius, infestus, hostilis, nocens a c. dat. b sine dat.
iniquitas, -tis de rebus adversis; Gertz S 67, 9 :peccatum, improbitas RH
iniquus, -a, -um i.q. iniustus, improbus (nota apud Saxonem deesse iuncturam regis iniqui vel iniusti scriptoribus mediæ latinitatis familiarissimam) ; Gertz S 118, 17 Christus in cruce inter iniquos = latrones; mammona iniquus Gertz S 86, 5 > qui iniquitati servire solet, sic Gertz.
   inique i.q. iniuste
initialis, -e i.q. primus
initio, -avi 1 i.q. imbuo (Christano ritu) 429, 22 Priszlavum 2 i.q. accipio
initium, -i i.q. exordium, principium 1 generatim a c.gen vel adi. b nude 2 speciatim de initio regnandi
iniungo, -xi, -ctum, -gere i.q. impono
*iniuria, -æ i.q. iniquitas, maleficium, vis 1 nude 2 c.adi. vel pron. 3 c.gen. a subi. b obi. c inhærentiæ
® iniuriari = iniuriam inferre Gertz S 192, 11
® iniuriator = qui aliquid iniuriose possidet RH, Gertz S 219, 12 : danice ugerningsmand = auctor sceleris RH
iniuriosus, -a, -um i.q. contumeliosus, iniquus 1 c.dat. 2 sine dat.
® iniurius sibi = sibi iniuriam inferre
iniustus, -a, -um i.q.iniquus, non iustus
® inmarcescibilis = immarcescibilis quod vide
® inmutare = innovare, crescere RH, Gertz S 406, 15 = mutare
innato, -avi i. in aqua moveor, nato in
innexus, -a, -um i.q. alligatus
innitor, -xus sum, -ti I i.q. fulcior, sublevor, incumbo A proprie 1 c.dat. 2 abs.B translate II i.q. persequor
innocens, -tis i.q. insons, liber culpâ
innocentia, -æ i.q. condicio eius qui non nocuit, integritas, probitas 1 c.gen., adi. vel pron.poss. 2 nude
innocuus, -a, -um 1 active a proprie de eo quod non nocet b translate i.q. insons, probus 2 passive de eo cui non nocetur, incolumis
innocue, - i.q. sine damno
® innodare (< in + nodus) = annectere nodo > prohibere
® innotescere = patefacere, rel. revelare
innovo, -avi i.q. renovo
innoxius, -a, -um 1 proprie de eo quod non nocet 2 translate i.q. insons, culpâ liber a adi. b subst.
innumerus, -a, -um i.q. innumerabilis, permultus 1 sg. collective 2 pl. a adi. b subst. m.
innuo, -i, -ere i. significo
inoffensus, -a, -um i.q. non impeditus
® inofficiare ecclesiam = officia divina celebrare Gertz M
inolesco, -evi, -itum, -escere 1 proprie i.q. maturus fio 2 translate i.q. orior
inopia, -æ i.q. penuria, egestas 1 c.gen. rei deficientis 2 c. gen. hominis(rei) qui(quæ) aliqua re caret 3 sine gen.
inopinabilis, -e i.q. incredibilis
inopinatus, -a, -um 1 passive i.q. improvisus 2 active i.q. improvidus a adi. b subst. m. pl.
inopinus, -a, -um i.q. improvisus
inops, -is i.qui aliqua re caret a c.gen. inopiæ b sine gen. i.q. pauper 2 i.q. vilis 3 i.q. infirmus a c.gen i.q. impotens b sine gen.
® inordinatus = non iusto ordine mil. ; inordinate: non secundum ordinis regulam rel. Gertz M; inordinatum n. Cic. :ex inordinato in ordinem adducere RH
*inquam, -it, -iens i.q. dico 1 c.acc.c. inf. vel cum duobus acc. 2 inducit orationem directam 3 ponitur post verba iterata
® inquies = animi motus
® inquietare = molestare, perturbare Gertz M
® inquietatio = molestia, onus Gertz M/RH
inquietudo, -nis i.q. commotio;= sollicitatio (Eccl. und spät Georges) Gertz S 106, 19
inquino, -avi i.q. dehonesto
inquiro, -sivi, -situm, -rere i.q. interrogo, quæro 1 c. quæstione indirecta 2 c.acc.
inquisitio, -nis i.q. indagatio
® inrecuperabilis = irrecuperabilis quod vide
insania, -æ i.q. dementia
insanus, -a, -um i.q. demens
insatiatus, -a, -um i.q. insatiabilis
inscitia, -æ i.q. stultitia
inscius, -a, -um i.q. nescius 1 c.gen.obi. 2 sine gen.
inscribo, -psi, -ptum, -bere 1 proprie i.q. scribo 2 translate i.q. attribuo
inscrutabilis, -e i.qui investigari nequit
insculpo, -si, -tum, -ere i. secando, cædendo inscribo
insecabilis, -e i. qui secari nequit
insectatio, -onis i. actio insequendi 1 proprie c.gen.obi. 2 translate i.q. contumelia, invectio
insectator, -is m. translate i.q. conviciator
‡insectatus, -us i. actio insequendi
insector, -atus sum, - ari 1 proprie i.q. persequor 2 translate i.q. convicior
insecutio, -nis 1 in universum i.q. actio sequendi 2 sensu hostili i.q. insectatio a sine gen. b c. gen.
insecutor, -is de eo qui hostiliter insequitur
® insegniter = non segniter Gertz S
insemino, -avi i.q. indo, suggero
® insensatus = amens Gertz S 113, 26
® insensibilitas (Ambros.) qui sensu caret Gertz S 361, 6
inseparabiliter i. ita ut ab aliquo separari non possit, constanter, semper
insequor, - insecutus sum, -qui I de actione sequendi A sensu locali nondum debilitato 1 c.acc. 2 nude B sensu locali vanescente 1 c. acc.et abl. a: morte b: oculis 2 c.acc. a: pro subi. homines b de pudore C vergit in notionem faciendi cum aliquo D fere i.q. obtempero, auctorem habeo II prævalet notio subsequendi, succedendi A de eo qui ordine proximus est B sensu temporali 1 trans. 2 intrans. III prævalet notio persequendi (sensu hostili) A strictius 1 c. acc.et abl. (vario sensu) 2 sine abl. 3 nude B latius 1 generatim 2 i.q. iudicio persequor IV omisso sensu hostili i.q. aliquem afficio aliqua re
   insequens, -tis 1 de persecutoribus a subst. b adi. 2 de tempore i.q. posterus
insero, -sevi, -situm, -serere i.q. inculco, insemino (c.acc. et dat.); = intellectu discernere Gertz S 230, 1
   insitus, -a, -um i.q. inseminatus 1 c.dat. a: de corporeis in alliqua re collocatis b de incorporeis 2 sine dat.
insero, -ui, -tum, -ere i.q. ingero, immitto, inicio 1 c.acc. et dat. a proprie b translate i.q.immisceo 2 sine dat.
inservio, -i, -tum, -ere 1 generatim a i.q. incumbo, operam do b i.q. fungor 2 speciatim de capitulo 413, 10 Trinitatis ædi
insideo, -re 1 sensu strictiore de actione sedendi vel hærendi in aliquo loco a: c.dat. b: c. acc. c: abs. 2 sensu latiore i.q. insum
*insidiæ, -arum 1 in re militari de actione eorum qui per latebras interitum hostibus parant vel de iis ipsis 2 de quolibet consilio clandestino in exitium vel detrimentum alicuius inito a c.gen. b nude (hic illic transit in notionem astutiæ, doli, figmenti e.g. 44, 33
insidiator, -is i. qui insidias tendit 1 nude 2 c. gen.
insidiatrix, -cis i.quæ insidias tendit
insidior, -atus sum, -ari 1 sensu strictiore in re militari de iis qui in insidiis latent 2 sensu latiore i.q. insidias, dolum facio a nude b c. dat.
insidiosus, -a, -um i. q. dolo, insidiis, periculis plenus 1 adi. a c. dat. b nude 2 subst.;insidiose = impetu insidioso Gertz M/RH
insido, -sedi, -sessum, -sidere 1 c.dat. i.q. locum capio, consido 2 c.acc. i.q. occupo
insignio, -vi, -tum, -re i.q. insignem facio, noto 1 generatim 2 speciatim de consecratione archiepiscopo
insignis, -e i.q. clarus, excellens, nobilis 1 nude 2 c.abl.rei qua aliquid excellit, distinguitur; insignissimus Gertz S 92, 6
   insigne, -is n. 1 de signo pretioso sine symbolo a nude b c.gen. 2 de rebus præclare gestis a nude b c. gen. 3 de quolibet signo
   insigniter i.q. præclare
® insignium = insigne Gertz S 325, 21
insilio, -ui, -ire i.q. salio in aliquid, saltu occupo; Gertz M = subito invadere
insimulatio, -nis i.q. accusatio
insimulo, -avi i.q. accuso 1 c.gen. rei 2 nude
® insinuatio = nuntiatio Gertz S 275, epist.5
insinuo, -avi i.q. expono, narro, notum facio; insinuare Gertz S = docere 78, 11 = nuntiare 100, 7; = communicare
insipidus, -a, -um i.q. fatuus, hebes
® insipiens = imprudens
insipienter i.q. stolide, sine sapientia
insisto, -stiti, -sistere 1 sensu locali a i.q. pedibus sto (c.dat. loci in quo stat aliquis, excepto114, 39) b i.q. insideo (c.dat.) 2 sensu locali vanescente i.q. premo 3 i.q. operam do, studeo, aliquid acriter ago a c.dat.(fortasse abl. e.g. 34, 28) b c.inf. c sequitur ne d abs.
insolabilis, -e de eo quem consolari nemo potest
insolens, -tis i.q. superbus, intemperans
   insolenter i.q. superbe;® insolenter vivere Gertz M
insolentia, -æ i.q. arrogantia, intemperantia, superbia 1 c.gen. 2 nude
insolesco, -vi, -scere i.q. insolens fio
insolitus, -a, -um 1 c.inf. de iis qui aliquid facere non solent vel quibus aliquid contingere non solet 2 sine inf. a generatim b vergit in notionem ingentis
® insolubiliter = constrictus inevitabiliter
® insolutus = non solutus (nodus) Gertz S131, 16
insomnis, -e 1 de nocte in qua non dormitur 2 de rege qui non dormit
insono, -ui, -itum, -are i.q. sono, cano(ingressive); = strepito Gertz S 107, 5
insons, -tis i.q. non nocens, innoxius; Gertz M :insons scelere
insopibilis, -e de eo qui sopiri non potest (translate)
® inspectator = spectator RH
inspectio, -nis i. actio inspiciendi
inspecto, -avi 1 i.q.oculis vel mente perlustro, inquiro 2 i.q, spectator sum a c.acc. b abs. 3 i.q. fero, video
insperatus, -a, -um i.q. improvisus (de iis quæ præter spem eveniunt) 1 adi. 2 subst.
inspicio, -spexi, -spectum, -spicere 1 i.q. oculis contueor 2 i.q.viso 3 i.q. perscrutor, inquiro, lustro, a proprie b translate 4 i.q. respicio
® inspiratio sc.divina Gertz M/RH
inspiro, -avi i.q. indo, suggero
instabilis, -e 1 de eo qui in incedendo pedibus confidere nequit 2 i.q.non tranquillus, cupidus
instabilitas, -tis i.q. inconstantia, infirmitas
® installare/installire = aliquem muneri præficere RH
® instans = præsens Gertz S 196, 3;instanter = eodem momento; = studiose Gertz M
instantia, -æ i.q. studium; = momentum, pars Gertz S 436, 16 cotidie instans negotium = negotium quod cotidie faciendum est 307, 16 ibidem (RH); Gertz M = oratio atque obsecratio RH
instar n. indeclin. 1 i.q. modus, amplitudo 2 i.q. exemplum, imago 3 (ad) instar c.gen. i.q. ad exemplum
instauro, -avi 1 i.q. innovo, reparo 2 i.q. præparo, adorno; Gertz M = denuo munire
insterno, -stravi, -stratum, -sternere 1 c. acc.et dat. i.q. sternendo colloco in aliquo loco 2 c.acc.et abl. a: i.q. obsero, orno b i.q. onero (c.abl.)
instillatio, -nis i. actio instillandi, stillicidium
instillo, -avi i.q. paulatim inculco, indo, suggero (translate)
instinctus, -us i.q. consilium, instigatio, impulsus 1 c.gen. 2 sine gen.
instinctus, -a, -um i.q. adductus, permotus (c.abl.)
instituo, -i, -tum, -ere 1 de actione collocandi 2 de actione incipiendi, apparandi 3 de magistratibus creandis, constituendis 4 de actione decernendi, inducendi, præcipiendi a c.acc. b c.acc.(c.inf.) c c. ut d c. enunt.
® institutio (ordinis) = institutum RH
® institutor = magister
   institutum, -i n. i.q. lex, constituo 1 c.gen. 2 sine gen.;instituta = regulæ ordinis
insto, -stiti, -stare (cf. insisto) 1 sensu hostili i.q. premo a c.dat. b abs. 2 i.q. immineo a c.dat. sensu latiore b sine dat. de tempore
   instans, -tis 1 i.q. insequens, premens 2 i.q. insistens, impellens 3 i.q. imminens a in universum b de tempore
   instanter i.q. acriter, urgenter
instructio, -nis i.q. machinatio
instrumentum, - i i.q. organum (sæpe periphrastice) a sensu strictiore b sensu latiore 2 i.q. apparatus a c.gen. b nude 3 i.q. copia, penus; Gertz M = argumentum RH
instruo, -xi, -ctum, -ere 1 in re militari i.q. constituo, ordino 2 i.q. constituo, creo, efficio a nude b c.abl. 3 i.q. exorno, repleo 4 i.q. promptum, paratum facio 5 i.q. instituo, edoceo a nude b c.abl.
   instructus, -a, -um 1c.abl. i.q. præditus, ornatus 2 nude a i.q. bene ornatus b i.q. mollis
insudo, -avi i.q. incumbo (in aliqua re RH) ; Gertz M (< sudor) = operam dare alicui rei;parvum sudare aliqua re RH
insuesco, -vi, -scere i.q. assuesco, me apto
insuetus, -a, -um i.q. non assuetus, expers
® insufficiens = parvum
*insula, -æ 1 de terra aquis undique circumdata (opp. continenti e.g. 476, 17 de Britannia, Burgunda, Fiona, Sialandia, aliisque terris medio pelagi sitis : nota pleraque insularum nomina exitum habere in a, e.g. Boka, Masneta Syra etc. vulgo danice `ø´ a in universum b speciatim de Islandia ; de maritima insula 458, 22 (hodie nostra lingua `Slotsholmen´) 2 de pæninsula quæ hodie dicitur Wittow [provincia Rugiæ RH]
insulanus, -i m. de iis qui insulas incolunt
insularis, -is de iis qui insulas incolunt (opp. iis qui Iutiam incolunt)
insultatio, -nis i.q. actio insultandi
insulto, -avi 1 proprie a i.q. saltum facio b i.q hostiliter invehor 2 translate i.q. contumelias, invectivas infero a c. dat et gen. b c.dat. et abl. c c. dat. d abs.
insultus, -us i.q. impetus
insum, -esse c.dat. 1 sensu locali 2 translate
insuper i.q. præterea, præter iam dicta
insusurro, -avi i.q. auribus alicuius submissa voce alquid indo
intactus, -a, -um i.q. non tactus, integer 1 generatim 2 speciatim a fere i.q. non punitus, non castigatus b de libero arbitrio virginis c de pudicitia
integer, -ra, -rum 1 adi. a de rebus vel personis non diminutis i.q. incolumis b spectat ad animum fere i.q. totus 2 subst. a: n. b: m.
   integre i. sine deminutione, optime
integritas, -tis 1 i.q. unitas a de rebus cohærentibus b de incolumitate 2 i.q. puritas a generatim de moribus b de fide (opp. perfidia, noxa)
integro, -avi i.q. innovo
intellectus, -us 1 i.q. mens 2 i.q. sensus, argumentum
intellegentia, -æ i. actio intellegendi
intellego, -xi, -ctum, -gere 1 i.q. comprehendo, mente capio, perspicio a c.acc. et (inf.) b abs. 2 sensu strictiore; Gertz M intelligere = sentire, comperire
intemeratus, -a, -um i.q. integer, pur